ସିନ୍ଧୁଦେଵୋ ଜଯତ୍ଯ୍ ଏକଚ୍ଛତ୍ତ୍ରଭୂମଣ୍ଡଲାଧିପଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ ଆରେମୁର୍ ଭେର୍ଯଃ ପ୍ରତିପୁରଂ ତଦା
ତାପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ ଢୋଳ ବାଜିଲା, 'ସିନ୍ଧୁଦେବଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ, ଏକ ଛତା ତଳର ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାମୀ!' ବୋଲି ଘୋଷଣା ହେଲା।
ରାଜଧାନୀଂ ଵିଵେଶାଥ ସିନ୍ଧୁର୍ ଉଦ୍ଧତକନ୍ଧରଃ । ପ୍ରଜାସ୍ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯୁଗସ୍ଯାନ୍ତେ ମନୁର୍ ଜଗଦ୍ ଇଵାପରଃ
ସିନ୍ଧୁ ଗର୍ବରେ ଗଳା ଉଠାଇ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ମନୁ ନୂଆ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି।
ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଦଶଦିଗ୍ଭ୍ଯୋ ଽଥ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ପୁରମ୍ । ନରାଃ କରିହଯାଗାରୈ ରତ୍ନପୂରା ଇଵାମ୍ଭୁଧିମ୍
ତାପରେ ଦଶଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ସଇନ୍ଧବ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଖଟାରୁ ରତ୍ନମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ନିବନ୍ଧନାନି ଚିହ୍ନାନି ଶାସନାନି ଦିଶାଂ ପ୍ରତି । କ୍ଷଣଂ ନିଵେଶଯାମ୍ ଆସୁର୍ ମଣ୍ଡଲଂ ପ୍ରତି ମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନିୟମ, ଚିହ୍ନ ଓ ଆଦେଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ଉଦଭୂଦ୍ ଅଚିରେଣୈଵ ଦେଶେ ଦେଶେ ପୁରେ ପୁରେ । ଜୀଵିତେ ମରଣେ ମାନେ ନିଯମୋ ଯମତୋ ଯଥା
ଅତି ଶୀଘ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ନିୟମ ଏମିତି ହେଲା, ଯେପରି ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ ହୁଏ।
ଅଥ ଶେମୁର୍ ନିମେଷେଣ ଦେଶୋପପ୍ଲଵଵିଭ୍ରମାଃ । ପ୍ରଶାନ୍ତୋତ୍ପାତପଵନାଃ ପଦାର୍ଥାଵୃତ୍ତଯୋ ଯଥା
ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ବିପଦର ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ ନିଜ ଠିକ୍ ରାସ୍ତାକୁ ଫେରିଗଲା।
ସୌମ୍ଯତାମ୍ ଆଜଗାମାଶୁ ଦେଶୋ ଦଶଦିଗନ୍ଵିତଃ । କ୍ଷୀରୋଦଃ କ୍ଷୁଭିତାଵର୍ତୋ ଦ୍ରାଗ୍ ଇଵୋଦ୍ଵୃତ୍ତମନ୍ଦରଃ
ଦଶଦିଗରେ ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦ୍ରୁତରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉଠିବା ପରେ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଵଵୁର୍ ଅଲକଚଯାନ୍ ଵିଲୋଲଯନ୍ତୋ ମୁଖକମଲାଲିମୁଖାନି ସୈନ୍ଧଵୀନାମ୍ । ଜଲଲଵଵଲନାକୁଲାସ୍ ସମୀରା ଅଶିଵଗୁଣା ଇଵ ସର୍ଵତଃ କ୍ଷଣେନ
ବାତାସ ଚଳିଲା, ସିନ୍ଧୁ ଜନନୀମାନଙ୍କର କେଶ ଓ ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁକୁ ହଲାଇଦେଲା; ଏହି ବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯେପରି ଅଶୁଭ ଗୁଣ ଭରିଥିବା ପରି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଲୀଲା ସମୁଵାଚ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଶ୍ଵାସାଵଶେଷମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ଭର୍ତାରମ୍ ଅଗ୍ରଗମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଲୀଳା, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଶେଷ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଦେହମ୍ ଉତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମଦ୍ଭର୍ତାଯମ୍ ଇହାମ୍ବିକେ । ସ୍ଥିତା ଚ ମୃତକଲ୍ପେଯଂ ଲୀଲା ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଗାତ୍ରିକା
ଏଠି ମୋର ପତି ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ହେ ଅମ୍ବିକା; ଏହି ଲୀଳା ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଦେହରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଁଡ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ଦେହେନାନେନ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅନଯା ଵୀରଭାର୍ଯଯା । ଯତ୍ରାଵାଭ୍ଯାଂ ଚ ତତ୍ ସ୍ଥାନଂ କଥଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅମ୍ବିକେ
ଏହି ଦେହ ନେଇ, ଏହି ବୀରଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ—ହେ ଅମ୍ବିକେ, ଆମେ ଦୁହେଁ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବାକୁ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିବୁ? ମୋତେ କୁହ।
ଏଵଂରୂପମହାରମ୍ଭେ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ରାଷ୍ଟ୍ରସମ୍ଭ୍ରମେ । ସଂପନ୍ନେ ଽପି ସ୍ଥିତେ ଽପ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଵିଚିତ୍ରାରମ୍ଭମନ୍ଥରେ
ଏପରି ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ—ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ବା ଦେଶର ଅସ୍ଥିରତା—ସେଥିରେ ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ, ବଡ଼ ସବୁ ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଦେରି ହୁଏ।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ସଂପନ୍ନଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ନ ଚ ମହୀତଲମ୍ । ନ ସ୍ଥିତଂ କ୍ଵଚନାପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ଯତଃ
କିଛି ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ ବା ପୃଥିବୀ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିନଥାଏ, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ସ୍ୱପ୍ନ ସଦୃଶ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ମଣ୍ଡପସ୍ଯାନ୍ତଶ୍ ଶଵସ୍ଯ ନିକଟାମ୍ବରେ । ଇତ୍ଥଂ ଭୂରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ଆଭାତି ଭର୍ତୃଜୀଵସ୍ଯ ତେ ଽନଘେ
ସେ ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ, ଶବର ନିକଟରେ ଥିବା ଖାଲି ଜାଗାରେ, ହେ ନିର୍ମଳେ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଜୀବନ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଅନ୍ତଃପୁରଗୃହଂ ତେ ତଦ୍ ଇଦଂ ରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ଵିତୋଦରମ୍ । ଵସିଷ୍ଠଵିପ୍ରଗେହେ ଽନ୍ତଶ୍ ଶଵଗେହେ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମର ଅନ୍ତଃପୁର ଘରଟିଏ ଏହି ଘର, ଯାହାର ଗଭିର ଭାଗ ରାଜ୍ୟ ସହ ଯୁକ୍ତ। ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଘର ଭିତରେ, ମୃତଦେହ ରଖାଯାଉଥିବା ଘର ଭିତରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଛି।
ଏଵମ୍ ଏଷ ମହାରମ୍ଭୋ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମଯୋ ଭ୍ରମଃ । ତ୍ଵଯା ମଯାନଯାନେନ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ ସାର୍ଣଵାଵନିଃ
ଏଭଳି, ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟଟି ତିନି ଜଗତର ମିଶ୍ର ମାୟା। ତୁମେ, ମୁଁ ଏବଂ ଏହି ଯାନ, ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ପୃଥିବୀ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛୁ।
ଗିରିଗ୍ରାମକଗେହେ ଽନ୍ତର୍ ମଧ୍ଯେ ଗଗନକୋଶକେ । ଖାତ୍ମାଵକଚତି ଵ୍ଯକ୍ତୋ ନ କଚତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵା କ୍ଵଚିତ୍
ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମର ଘର ଭିତରେ, ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାତ୍ର ଭିତରେ, ଆକାଶର ଆତ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚଳାଚଳ କରେ କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଚଳେ ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ ଆରମ୍ଭଘନଯୋର୍ ଅପି ମଣ୍ଡପଯୋସ୍ ତଯୋଃ । ଉଦରେ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵାସ୍ତି ନ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ
ଏଭଳି, ଏହି ଦୁଇଟି ମୋଟ ମଣ୍ଡପର ଭିତରେ, ତାଙ୍କର ଗଭିର ଭାଗରେ କେବଳ ଖାଲି ଆକାଶ ଅଛି; ଏଠାରେ ଜଗତର ମାୟା ନାହିଁ।
ଭ୍ରମଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ଅଭାଵେ ହି କୀଦୃଶୀ ଭ୍ରମତା ଭ୍ରମେ । ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭ୍ରମସତ୍ତା ତୁ ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଅଜଂ ପଦମ୍
ଯେତେବେଳେ ଭ୍ରମଣକୁ ଦେଖିବା ଲୋକ ନାହିଁ, ତେବେ ଭ୍ରମଣ ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ଭ୍ରମଣ ହେବ? ଭ୍ରମର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମାନିବାକୁ ନାହିଁ; ଯାହା ଅଛି, ସେହି ଅଜନ୍ମ ଦଶା।
ଭ୍ରମେ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅସତ୍ ତସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦଶା କୁତଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯକ୍ରମାଭାଵାଦ୍ ଅତ୍ର ଯତ୍ ସହଜଂ ହି ତତ୍
ଭ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷ ଅସତ୍ୟ; ଏହିପାଇଁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକର ଦଶା କେମିତି ହେବ? ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୁଇଟିର ଅନୁକ୍ରମ ନଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ଯାହା ସ୍ଵଭାବିକ ଅଛି, ସେହି ଅଟୁଟ।
ତତ୍ ପଦଂ ପରମଂ ଵିଦ୍ଧି ନାଶୋତ୍ପାଦଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ସ୍ଵକଂ କଚତି ଚାଭାତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅନାମଯମ୍
ସେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ଜାଣ, ଯାହା ନାଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ; ଏହା ସ୍ଵଯଂ, ଅପ୍ରକାଶିତ, ଶାନ୍ତ, ଆଦି, ଓ ଦୁଃଖରହିତ।
କିଲ ମଣ୍ଡପଗେହାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵୋଦିତାତ୍ମନି । ଵିହରନ୍ତି ଜନାସ୍ ତତ୍ର ସ୍ଵଗୃହେ ସଂଵ୍ଯଵସ୍ଥଯା
ମଣ୍ଡପ ଘର ଭିତରେ, ନିଜ ସ୍ଵଭାବରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଆତ୍ମାରେ ଲୋକେ ରହନ୍ତି; ସେଠାରେ, ନିଜ ଘରେ, ନିଜ ଉପାୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
ନ ଜଗତ୍ ତତ୍ର ନୋ ସର୍ଗଃ କଶ୍ଚିତ୍ ତୈର୍ ଅନୁଭୂଯତେ । ତେନାହଂ ଜଗଦ୍ ଆକାଶମ୍ ଅଜମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵଚ୍ମି ତେ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଜଗତ୍ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଏହି ଜଗତ୍ ଆକାଶ ପରି, ଅଜନ୍ମା।
ସର୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ମେର୍ଵାଦିଗିରିଜାଲକମ୍ । ନେଦଂ କୁଡ୍ଯମଯଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ମହାପୁରମ୍
ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଶୂନ୍ୟତାର ଚେତନାର ରୂପ; ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାଳା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡିକ ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ଦେଉଳରେ ତିଆରି ହୋଇନାହିଁ।
ଦେଶେ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରେ ଽପି ଗିରିଜାଲମଯାନ୍ଯ୍ ଅପି । ଵଜ୍ରସାରାଣି ଖାନ୍ଯ୍ ଏଵ ସମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଣୁକେ ଽଣୁକେ
ଅଙ୍ଗୁଠିର ଆକାରର ଏକ ଛୋଟ ଜାଗାରେ ମଧ୍ୟ, ପର୍ବତମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଜିନିଷ, ଯେଉଁମାନେ ହୀରା ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବିଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଏକ ଏକ ଅଣୁରେ ଖାଲି ଆକାର ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
କଦଲୀପଲ୍ଲଵାପୀଡସନ୍ନିଵେଶେନ ଭୂରିଶଃ । ତ୍ରିଜଗଚ୍ ଚିଦଣାଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅସ୍ତି ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ଯଥା
କଦଳୀ ପତ୍ରର ତଳ ଉପରେ ତଳ ଯେପରି ଗଠିତ ଅଛି, ସେପରି ତିନି ଜଗତର ଚେତନାର ଏକ ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ସହର ଅଛି।
ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଵିଭାଗେନ କ୍ରମାଦ୍ ଏକୈକଶୋ ଜଗତ୍ । ତେଷାଂ ଯସ୍ମିଞ୍ ଜଗତ୍ଯ୍ ଏଵ ପଦ୍ମୋ ରାଜା ଶଵସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ସେଠି ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜଗତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ପ୍ରତିଟି ଜଗତ ଦେଖିବାକୁ ଆସେ। ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଜଗତରେ, ପଦ୍ମ ନାମକ ରାଜାଙ୍କର ଶବ ପଡିଛି।
ଲୀଲା ତଵ ସପତ୍ନୀ ତଂ ପ୍ରାପ୍ତା ପୂର୍ଵତରଂ ଶୁଭେ । ଯଦୈଵ ମୂର୍ଛାମ୍ ଆଯାତା ଲୀଲେଯଂ ପୁରତସ୍ ତଵ । ତଦୈଵ ଭର୍ତୁଃ ପଦ୍ମସ୍ଯ ଶଵସ୍ଯ ନିକଟେ ସ୍ଥିତା
ଓ ଶୁଭେ, ତୁମର ସହପତ୍ନୀ ଲୀଳା ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଲୀଳା, ତୁମ ଅନ୍ୟ ରୂପ, ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଅଚେତନ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପତି ପଦ୍ମଙ୍କର ଶବ ପାଖରେ ଦଢିଥିଲେ।
କଥମ୍ ଏଷା ଗତା ଦେଵି ସମ୍ପନ୍ନା ତତ୍ର ଦେହିନୀ । କଥଂ କଥଂ ଵା ତତ୍ପତ୍ନୀଭାଵମ୍ ଆପ୍ତଵତୀ ସ୍ଥିତା
ଦେବୀ, ସେ କିପରି ସେଠିକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେହଧାରଣ କଲେ? ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ପତି ହେବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲେ ଏବଂ ରହିଲେ?
ତେ ଵାସ୍ଯା ଵଦ କିଂ ରୂପଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ ଵଦନ୍ତି କିମ୍ । ତଦ୍ଗେହଵରଵାସ୍ତଵ୍ଯାସ୍ ସମାସେନେତି ମେ ଵଦ
ସେଠି ଥିବା ମହିଳାମାନେ କେଉଁ ରୂପ ଦେଖନ୍ତି କିମ୍ବା କଣ କହନ୍ତି? ତାଙ୍କ ଘରର ମୁଖ୍ୟ ନିବାସୀମାନେ ସଂକ୍ଷେପରେ କେଉଁଠି କିପରି ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ କହ।