କଵାଟପାଟନୋଡ୍ଡୀନକୋଶୋତ୍ଥାରଵଘର୍ଘରମ୍ । ଲୁଣ୍ଠିତାସଙ୍ଖ୍ଯକୌଶେଯପ୍ରାଵୃତାରିଭଟୋଦ୍ଭଟମ୍
ଦ୍ୱାର ଜୋରେ ଖୋଲାଯିବାର ଗର୍ଜନ, ଧନର ପେଟି ଖୋଲିବାର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଅନେକ ଚୋରି ହୋଇଥିବା ରେଶମ ଜିନିଷ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନେର ହଲାହଲି ସହିତ ସେଠା ଭରିଥିଲା।
କ୍ଷୁରିକୋତ୍ପାଟିତାର୍ଦ୍ରାନ୍ତ୍ରମୃତରାଜଗୃହାଙ୍ଗନମ୍ । ରାଜାନ୍ତଃପୁରଵିଶ୍ରାନ୍ତଚଣ୍ଡାଲଶ୍ଵପଚୋତ୍କରମ୍
ରାଜମହଳର ଅଙ୍ଗଣା ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ଛୁରିରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା ଆନ୍ତ୍ର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଯିଥିଲା, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଚଣ୍ଡାଳ ଓ କୁକୁର ଖାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଲାଶ ଚଉଁଡି ହେଇ ପଡିଥିଲା।
ଗୃହାପହୃତଭୋଜ୍ଯାନ୍ନଭୋଜନୋନ୍ମୁଖପାମରମ୍ । ସହେମଭାରଚୌରୌଘପାଦାହତରୁଦଚ୍ଛିଶୁ
ଘରୁ ଖାଦ୍ୟ ଚୋରି ହୋଇଯିବାରୁ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଖାଇବାକୁ ଆତୁର ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସୁନା ଭରିଥିବା ଚୋରମାନେର ପାଦ ତଳେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶିଶୁମାନେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିଲେ।
ଅପୂର୍ଵତରୁଣାକ୍ରାନ୍ତକେଶାନ୍ତଃପୁରିକାଙ୍ଗନମ୍ । ଚୌରହସ୍ତଚ୍ଯୁତାନର୍ଘରତ୍ନଦନ୍ତୁରମାର୍ଗଦିକ୍
ଅଜଣା ଯୁବକମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ ଅନ୍ତଃପୁରର ଯୁବତୀମାନଙ୍କର କେଶ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଚୋରମାନେ ହାତରୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିମୁକ୍ତା ରାସ୍ତାରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ହଯେଭରଥସଙ୍ଘଟ୍ଟଵ୍ଯଗ୍ରସାମନ୍ତମଣ୍ଡଲମ୍ । ଅଭିଷେକୋଦ୍ଯମାଦେଶପରମନ୍ତ୍ରିପୁରସ୍ସରମ୍
ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ମଧ୍ୟରେ ଧକ୍କାଧକ୍କି ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଛାଇଯାଇଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଗତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ତୟାରି କରୁଛନ୍ତି।
ରାଜଧାନୀଵିନିର୍ମାଣସାନୁସ୍ଥସ୍ଥପତୀଶ୍ଵରମ୍ । କୂପଵାତାଯନଶ୍ଵଭ୍ରନିପତଦ୍ରାଜଵଲ୍ଲଭମ୍
ରାଜଧାନୀ ତିଆରି ପାଇଁ ପାହାଡ଼ ଗାଁଠିରେ ମୁଖ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୂଆ, ବାଟି, ବାଲକନିରୁ ଖସିପଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ଜଯଶବ୍ଦଶତୋଦ୍ଘୋଷସିନ୍ଧୁରାଜନ୍ଯନିର୍ଭରମ୍ । ଅସଙ୍ଖ୍ଯନିଜରାଜୌଘଵୃତସିନ୍ଧୁକୃତସ୍ଥିତିମ୍
ଶତଶତ ବିଜୟ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଛି, ଅନେକ ସେନାମାନେ ଏଠାରେ ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି, ଅସଂଖ୍ୟ ନିଜ ରାଜାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଉଡ଼ୁଛି।
ଗ୍ରାମାନ୍ତରସମାକ୍ରାନ୍ତଵିଦ୍ରଵଦ୍ରାଜଵଲ୍ଲଭମ୍ । ମଣ୍ଡଲାନ୍ତରସଞ୍ଜାତନଗରଗ୍ରାମଲୁଣ୍ଠନମ୍
ଏଠାରେ ଗ୍ରାମ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିବାରୁ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ପଡ଼ୋଶି ଅଞ୍ଚଳରେ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୁଟିଯାଉଛି।
ଅନନ୍ତଚୌର୍ଯମୌଖର୍ଯରୁଦ୍ଧମାର୍ଗଗମାଗମମ୍ । ମହାନୁଭାଵଵୈଧୁର୍ଯସନୀହାରଦିନାତପମ୍
ଅନେକ ଚୋରି ଓ କଠୋର କଥାରେ ରାସ୍ତା ଅଟକି ଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଦିନର ତାପ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଧିକ ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ମଣିର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ମୃତବନ୍ଧୁଜନାକ୍ରନ୍ଦୈର୍ ଶ୍ରୁତତୂର୍ଯରଵୈର୍ ଅପି । ହଯେଭରଥଶବ୍ଦୈଶ୍ ଚ ପିଣ୍ଡଗ୍ରାହ୍ଯଘନଧ୍ଵନି
ମୃତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ନେଇ କାନ୍ଦିବାର ଶବ୍ଦ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ହାତୀଙ୍କର ଭାରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ—ସବୁ ଏକାଠି ମିଶିଯାଇଥିଲା।
ସିନ୍ଧୁଦେଵୋ ଜଯତ୍ଯ୍ ଏକଚ୍ଛତ୍ତ୍ରଭୂମଣ୍ଡଲାଧିପଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ ଆରେମୁର୍ ଭେର୍ଯଃ ପ୍ରତିପୁରଂ ତଦା
ତାପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ ଢୋଳ ବାଜିଲା, 'ସିନ୍ଧୁଦେବଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ, ଏକ ଛତା ତଳର ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାମୀ!' ବୋଲି ଘୋଷଣା ହେଲା।
ରାଜଧାନୀଂ ଵିଵେଶାଥ ସିନ୍ଧୁର୍ ଉଦ୍ଧତକନ୍ଧରଃ । ପ୍ରଜାସ୍ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯୁଗସ୍ଯାନ୍ତେ ମନୁର୍ ଜଗଦ୍ ଇଵାପରଃ
ସିନ୍ଧୁ ଗର୍ବରେ ଗଳା ଉଠାଇ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ମନୁ ନୂଆ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି।
ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଦଶଦିଗ୍ଭ୍ଯୋ ଽଥ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ପୁରମ୍ । ନରାଃ କରିହଯାଗାରୈ ରତ୍ନପୂରା ଇଵାମ୍ଭୁଧିମ୍
ତାପରେ ଦଶଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ସଇନ୍ଧବ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଖଟାରୁ ରତ୍ନମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ନିବନ୍ଧନାନି ଚିହ୍ନାନି ଶାସନାନି ଦିଶାଂ ପ୍ରତି । କ୍ଷଣଂ ନିଵେଶଯାମ୍ ଆସୁର୍ ମଣ୍ଡଲଂ ପ୍ରତି ମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନିୟମ, ଚିହ୍ନ ଓ ଆଦେଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ଉଦଭୂଦ୍ ଅଚିରେଣୈଵ ଦେଶେ ଦେଶେ ପୁରେ ପୁରେ । ଜୀଵିତେ ମରଣେ ମାନେ ନିଯମୋ ଯମତୋ ଯଥା
ଅତି ଶୀଘ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ନିୟମ ଏମିତି ହେଲା, ଯେପରି ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ ହୁଏ।
ଅଥ ଶେମୁର୍ ନିମେଷେଣ ଦେଶୋପପ୍ଲଵଵିଭ୍ରମାଃ । ପ୍ରଶାନ୍ତୋତ୍ପାତପଵନାଃ ପଦାର୍ଥାଵୃତ୍ତଯୋ ଯଥା
ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ବିପଦର ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ ନିଜ ଠିକ୍ ରାସ୍ତାକୁ ଫେରିଗଲା।
ସୌମ୍ଯତାମ୍ ଆଜଗାମାଶୁ ଦେଶୋ ଦଶଦିଗନ୍ଵିତଃ । କ୍ଷୀରୋଦଃ କ୍ଷୁଭିତାଵର୍ତୋ ଦ୍ରାଗ୍ ଇଵୋଦ୍ଵୃତ୍ତମନ୍ଦରଃ
ଦଶଦିଗରେ ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦ୍ରୁତରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉଠିବା ପରେ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଵଵୁର୍ ଅଲକଚଯାନ୍ ଵିଲୋଲଯନ୍ତୋ ମୁଖକମଲାଲିମୁଖାନି ସୈନ୍ଧଵୀନାମ୍ । ଜଲଲଵଵଲନାକୁଲାସ୍ ସମୀରା ଅଶିଵଗୁଣା ଇଵ ସର୍ଵତଃ କ୍ଷଣେନ
ବାତାସ ଚଳିଲା, ସିନ୍ଧୁ ଜନନୀମାନଙ୍କର କେଶ ଓ ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁକୁ ହଲାଇଦେଲା; ଏହି ବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯେପରି ଅଶୁଭ ଗୁଣ ଭରିଥିବା ପରି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଲୀଲା ସମୁଵାଚ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଶ୍ଵାସାଵଶେଷମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ଭର୍ତାରମ୍ ଅଗ୍ରଗମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଲୀଳା, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଶେଷ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଦେହମ୍ ଉତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମଦ୍ଭର୍ତାଯମ୍ ଇହାମ୍ବିକେ । ସ୍ଥିତା ଚ ମୃତକଲ୍ପେଯଂ ଲୀଲା ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଗାତ୍ରିକା
ଏଠି ମୋର ପତି ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ହେ ଅମ୍ବିକା; ଏହି ଲୀଳା ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଦେହରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଁଡ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ଦେହେନାନେନ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅନଯା ଵୀରଭାର୍ଯଯା । ଯତ୍ରାଵାଭ୍ଯାଂ ଚ ତତ୍ ସ୍ଥାନଂ କଥଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅମ୍ବିକେ
ଏହି ଦେହ ନେଇ, ଏହି ବୀରଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ—ହେ ଅମ୍ବିକେ, ଆମେ ଦୁହେଁ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବାକୁ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିବୁ? ମୋତେ କୁହ।
ଏଵଂରୂପମହାରମ୍ଭେ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ରାଷ୍ଟ୍ରସମ୍ଭ୍ରମେ । ସଂପନ୍ନେ ଽପି ସ୍ଥିତେ ଽପ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଵିଚିତ୍ରାରମ୍ଭମନ୍ଥରେ
ଏପରି ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ—ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ବା ଦେଶର ଅସ୍ଥିରତା—ସେଥିରେ ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ, ବଡ଼ ସବୁ ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଦେରି ହୁଏ।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ସଂପନ୍ନଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ନ ଚ ମହୀତଲମ୍ । ନ ସ୍ଥିତଂ କ୍ଵଚନାପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ଯତଃ
କିଛି ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ ବା ପୃଥିବୀ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିନଥାଏ, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ସ୍ୱପ୍ନ ସଦୃଶ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ମଣ୍ଡପସ୍ଯାନ୍ତଶ୍ ଶଵସ୍ଯ ନିକଟାମ୍ବରେ । ଇତ୍ଥଂ ଭୂରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ଆଭାତି ଭର୍ତୃଜୀଵସ୍ଯ ତେ ଽନଘେ
ସେ ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ, ଶବର ନିକଟରେ ଥିବା ଖାଲି ଜାଗାରେ, ହେ ନିର୍ମଳେ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଜୀବନ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଅନ୍ତଃପୁରଗୃହଂ ତେ ତଦ୍ ଇଦଂ ରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ଵିତୋଦରମ୍ । ଵସିଷ୍ଠଵିପ୍ରଗେହେ ଽନ୍ତଶ୍ ଶଵଗେହେ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମର ଅନ୍ତଃପୁର ଘରଟିଏ ଏହି ଘର, ଯାହାର ଗଭିର ଭାଗ ରାଜ୍ୟ ସହ ଯୁକ୍ତ। ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଘର ଭିତରେ, ମୃତଦେହ ରଖାଯାଉଥିବା ଘର ଭିତରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଛି।
ଏଵମ୍ ଏଷ ମହାରମ୍ଭୋ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମଯୋ ଭ୍ରମଃ । ତ୍ଵଯା ମଯାନଯାନେନ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ ସାର୍ଣଵାଵନିଃ
ଏଭଳି, ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟଟି ତିନି ଜଗତର ମିଶ୍ର ମାୟା। ତୁମେ, ମୁଁ ଏବଂ ଏହି ଯାନ, ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ପୃଥିବୀ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛୁ।
ଗିରିଗ୍ରାମକଗେହେ ଽନ୍ତର୍ ମଧ୍ଯେ ଗଗନକୋଶକେ । ଖାତ୍ମାଵକଚତି ଵ୍ଯକ୍ତୋ ନ କଚତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵା କ୍ଵଚିତ୍
ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମର ଘର ଭିତରେ, ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାତ୍ର ଭିତରେ, ଆକାଶର ଆତ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚଳାଚଳ କରେ କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଚଳେ ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ ଆରମ୍ଭଘନଯୋର୍ ଅପି ମଣ୍ଡପଯୋସ୍ ତଯୋଃ । ଉଦରେ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵାସ୍ତି ନ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ
ଏଭଳି, ଏହି ଦୁଇଟି ମୋଟ ମଣ୍ଡପର ଭିତରେ, ତାଙ୍କର ଗଭିର ଭାଗରେ କେବଳ ଖାଲି ଆକାଶ ଅଛି; ଏଠାରେ ଜଗତର ମାୟା ନାହିଁ।
ଭ୍ରମଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ଅଭାଵେ ହି କୀଦୃଶୀ ଭ୍ରମତା ଭ୍ରମେ । ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭ୍ରମସତ୍ତା ତୁ ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଅଜଂ ପଦମ୍
ଯେତେବେଳେ ଭ୍ରମଣକୁ ଦେଖିବା ଲୋକ ନାହିଁ, ତେବେ ଭ୍ରମଣ ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ଭ୍ରମଣ ହେବ? ଭ୍ରମର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମାନିବାକୁ ନାହିଁ; ଯାହା ଅଛି, ସେହି ଅଜନ୍ମ ଦଶା।
ଭ୍ରମେ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅସତ୍ ତସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦଶା କୁତଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯକ୍ରମାଭାଵାଦ୍ ଅତ୍ର ଯତ୍ ସହଜଂ ହି ତତ୍
ଭ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷ ଅସତ୍ୟ; ଏହିପାଇଁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକର ଦଶା କେମିତି ହେବ? ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୁଇଟିର ଅନୁକ୍ରମ ନଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ଯାହା ସ୍ଵଭାବିକ ଅଛି, ସେହି ଅଟୁଟ।