ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦାଲୋକ୍ଯ ଭର୍ତୃଭାଵଭଯାତୁରା । ଲତା ପରଶୁକୃତ୍ତେଵ ମୂର୍ଛିତା ପତିତା ଭୁଵି
ଏପରି କହି, ସେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏକ କୁହୁଡ଼ି କଟା ଲତା ପରି ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵିଦୂରଥୋ ଽପି ନିର୍ଜାନୁଃ ପ୍ରହରନ୍ନ୍ ଏଵ ଵିଦ୍ଵିଷି । ପପାତ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ଽପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ବିଦୂରଥଙ୍କର ଗୁଡ଼ିକଟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାଡ଼ି ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥ ଉପରେ ଏକ ମୂଳକଟା ଗଛ ପରି ଲୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ।
ପତନ୍ନ୍ ଏଵୈଷ ସୂତେନ ରଥେନୈଵାପଵାହିତଃ । ଯଦା ତଦାହତିଂ ତସ୍ଯ କଣ୍ଠେ ଽଦାତ୍ ସିନ୍ଧୁର୍ ଉଦ୍ଧତଃ
ସେ ପଡିଯିବା ସମୟରେ ଗୁଡିକାରୀ ରଥରେ ତାକୁ ନେଇଯାଉଥିଲା; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉତ୍ସାହିତ ଘୋଡା ତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ଘାତ କରିଥିଲା।
ଅର୍ଧଵିଚ୍ଛିନ୍ନକଣ୍ଠୋ ଽସାଵ୍ ଅନୁଯାତୋ ଽଥ ସିନ୍ଧୁନା । ସ୍ଯନ୍ଦନେନାଵିଶତ୍ ସଦ୍ମ ପଦ୍ମମ୍ ଏଵେନ୍ଦିରା ଯଥା
ତାଙ୍କର ଗଳା ଅଧା କଟା ଥିବାବେଳେ ଘୋଡା ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲା, ଏବଂ ରଥରେ ବସି ସେ ରାଜପାଳେସରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏକ ପଦ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ସରସ୍ଵତୀପ୍ରଭାଵାଢ୍ଯଂ ତତ୍ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁମ୍ ଅସୌ ଗୃହମ୍ । ନାଶକନ୍ ମଷକୋ ମତ୍ତୋ ମହାଜ୍ଵାଲାନ୍ତରଂ ଯଥା
ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଘରକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ମଦରେ ମତ୍ତ ମାଛି ଯେପରି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ।
ଖଡ୍ଗାଵକୃତ୍ତଗଲଗର୍ତଗଲତ୍ସଵାତରକ୍ତଚ୍ଛଟାଚ୍ଛୁରିତଵସ୍ତ୍ରତନୁତ୍ରଗାତ୍ରମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ତଂ ଭଗଵତୀମ୍ ଅଭିତୋ ଗୃହାନ୍ତସ୍ ସୂତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମୃତିତଲ୍ପତଲେ ଗତାରିମ୍
ତାଙ୍କର ଗଳା ତଳକୁ ତଳିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଶରୀର ହଳକା ଓ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା, ପୋଷାକ ରକ୍ତ ଚିହ୍ନରେ ମାରା ଥିଲା; ଗୁଡିକାରୀ ତାଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଛାଡି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶତ୍ରୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଶୟନରେ ଶୋଇପଡିଲେ।
ହତୋ ରାଜା ହତୋ ରାଜା ପ୍ରତିରାଜେନ ସଂଯୁଗେ । ଇତି ଶବ୍ଦେ ସମୁଦ୍ଭୂତେ ରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ଆସୀଦ୍ ଭଯାକୁଲମ୍
ସେ ରାଜା ମରିଗଲେ, ରାଜା ମରିଗଲେ ବୋଲି ଶତ୍ରୁ ରାଜାଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା ବେଳେ, ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଭୟରେ ଭରିଗଲା।
ଭାଣ୍ଡୋପସ୍କରଭାରାଢ୍ଯଵିଦ୍ରଵତ୍ସକଲପ୍ରଜମ୍ । ସାକ୍ରନ୍ଦାର୍ତକଲତ୍ରାଢ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ନାଗରଂ ଦୁର୍ଗମମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକେ ନିଜ ଜିନିଷପତ୍ର ଓ ଘରସମ୍ପତି ନେଇ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ; ସେହି ସହର ମହିଳାମାନଙ୍କ ରୋଦନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର କିଲ୍ଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପଲାଯମାନସାକ୍ରନ୍ଦମାର୍ଗାହୃତଵଧୂଗଣମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଲୁଣ୍ଠନଵ୍ଯଗ୍ରଲୋକଲଗ୍ନମହାହଵମ୍
ଲୋକେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇବା ସମୟରେ ରାସ୍ତା ରୋଦନର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଘରର ମହିଳାମାନେ ଛିଣି ନେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକାଅପରଙ୍କୁ ଲୁଟିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ।
ପରରାଷ୍ଟ୍ରଜନାନୀକତାଣ୍ଡଵୋଲ୍ଲାସନାରଵମ୍ । ନିରଧିଷ୍ଠିତମାତଙ୍ଗହଯଚାରପତଜ୍ଜନମ୍
ବାହାର ଦେଶର ସେନାମାନେ ଜୟର ଉଲ୍ଲାସରେ ନାଚୁଥିବାର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଏବଂ ସହର ରାଜା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଗୁପ୍ତଚର କିମ୍ବା ଦୂତ ବିନା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
କଵାଟପାଟନୋଡ୍ଡୀନକୋଶୋତ୍ଥାରଵଘର୍ଘରମ୍ । ଲୁଣ୍ଠିତାସଙ୍ଖ୍ଯକୌଶେଯପ୍ରାଵୃତାରିଭଟୋଦ୍ଭଟମ୍
ଦ୍ୱାର ଜୋରେ ଖୋଲାଯିବାର ଗର୍ଜନ, ଧନର ପେଟି ଖୋଲିବାର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଅନେକ ଚୋରି ହୋଇଥିବା ରେଶମ ଜିନିଷ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନେର ହଲାହଲି ସହିତ ସେଠା ଭରିଥିଲା।
କ୍ଷୁରିକୋତ୍ପାଟିତାର୍ଦ୍ରାନ୍ତ୍ରମୃତରାଜଗୃହାଙ୍ଗନମ୍ । ରାଜାନ୍ତଃପୁରଵିଶ୍ରାନ୍ତଚଣ୍ଡାଲଶ୍ଵପଚୋତ୍କରମ୍
ରାଜମହଳର ଅଙ୍ଗଣା ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ଛୁରିରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା ଆନ୍ତ୍ର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଯିଥିଲା, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଚଣ୍ଡାଳ ଓ କୁକୁର ଖାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଲାଶ ଚଉଁଡି ହେଇ ପଡିଥିଲା।
ଗୃହାପହୃତଭୋଜ୍ଯାନ୍ନଭୋଜନୋନ୍ମୁଖପାମରମ୍ । ସହେମଭାରଚୌରୌଘପାଦାହତରୁଦଚ୍ଛିଶୁ
ଘରୁ ଖାଦ୍ୟ ଚୋରି ହୋଇଯିବାରୁ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଖାଇବାକୁ ଆତୁର ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସୁନା ଭରିଥିବା ଚୋରମାନେର ପାଦ ତଳେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶିଶୁମାନେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିଲେ।
ଅପୂର୍ଵତରୁଣାକ୍ରାନ୍ତକେଶାନ୍ତଃପୁରିକାଙ୍ଗନମ୍ । ଚୌରହସ୍ତଚ୍ଯୁତାନର୍ଘରତ୍ନଦନ୍ତୁରମାର୍ଗଦିକ୍
ଅଜଣା ଯୁବକମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ ଅନ୍ତଃପୁରର ଯୁବତୀମାନଙ୍କର କେଶ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଚୋରମାନେ ହାତରୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିମୁକ୍ତା ରାସ୍ତାରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ହଯେଭରଥସଙ୍ଘଟ୍ଟଵ୍ଯଗ୍ରସାମନ୍ତମଣ୍ଡଲମ୍ । ଅଭିଷେକୋଦ୍ଯମାଦେଶପରମନ୍ତ୍ରିପୁରସ୍ସରମ୍
ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ମଧ୍ୟରେ ଧକ୍କାଧକ୍କି ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଛାଇଯାଇଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଗତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ତୟାରି କରୁଛନ୍ତି।
ରାଜଧାନୀଵିନିର୍ମାଣସାନୁସ୍ଥସ୍ଥପତୀଶ୍ଵରମ୍ । କୂପଵାତାଯନଶ୍ଵଭ୍ରନିପତଦ୍ରାଜଵଲ୍ଲଭମ୍
ରାଜଧାନୀ ତିଆରି ପାଇଁ ପାହାଡ଼ ଗାଁଠିରେ ମୁଖ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୂଆ, ବାଟି, ବାଲକନିରୁ ଖସିପଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ଜଯଶବ୍ଦଶତୋଦ୍ଘୋଷସିନ୍ଧୁରାଜନ୍ଯନିର୍ଭରମ୍ । ଅସଙ୍ଖ୍ଯନିଜରାଜୌଘଵୃତସିନ୍ଧୁକୃତସ୍ଥିତିମ୍
ଶତଶତ ବିଜୟ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଛି, ଅନେକ ସେନାମାନେ ଏଠାରେ ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି, ଅସଂଖ୍ୟ ନିଜ ରାଜାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଉଡ଼ୁଛି।
ଗ୍ରାମାନ୍ତରସମାକ୍ରାନ୍ତଵିଦ୍ରଵଦ୍ରାଜଵଲ୍ଲଭମ୍ । ମଣ୍ଡଲାନ୍ତରସଞ୍ଜାତନଗରଗ୍ରାମଲୁଣ୍ଠନମ୍
ଏଠାରେ ଗ୍ରାମ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିବାରୁ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ପଡ଼ୋଶି ଅଞ୍ଚଳରେ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୁଟିଯାଉଛି।
ଅନନ୍ତଚୌର୍ଯମୌଖର୍ଯରୁଦ୍ଧମାର୍ଗଗମାଗମମ୍ । ମହାନୁଭାଵଵୈଧୁର୍ଯସନୀହାରଦିନାତପମ୍
ଅନେକ ଚୋରି ଓ କଠୋର କଥାରେ ରାସ୍ତା ଅଟକି ଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଦିନର ତାପ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଧିକ ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ମଣିର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ମୃତବନ୍ଧୁଜନାକ୍ରନ୍ଦୈର୍ ଶ୍ରୁତତୂର୍ଯରଵୈର୍ ଅପି । ହଯେଭରଥଶବ୍ଦୈଶ୍ ଚ ପିଣ୍ଡଗ୍ରାହ୍ଯଘନଧ୍ଵନି
ମୃତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ନେଇ କାନ୍ଦିବାର ଶବ୍ଦ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ହାତୀଙ୍କର ଭାରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ—ସବୁ ଏକାଠି ମିଶିଯାଇଥିଲା।
ସିନ୍ଧୁଦେଵୋ ଜଯତ୍ଯ୍ ଏକଚ୍ଛତ୍ତ୍ରଭୂମଣ୍ଡଲାଧିପଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ ଆରେମୁର୍ ଭେର୍ଯଃ ପ୍ରତିପୁରଂ ତଦା
ତାପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ ଢୋଳ ବାଜିଲା, 'ସିନ୍ଧୁଦେବଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ, ଏକ ଛତା ତଳର ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାମୀ!' ବୋଲି ଘୋଷଣା ହେଲା।
ରାଜଧାନୀଂ ଵିଵେଶାଥ ସିନ୍ଧୁର୍ ଉଦ୍ଧତକନ୍ଧରଃ । ପ୍ରଜାସ୍ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯୁଗସ୍ଯାନ୍ତେ ମନୁର୍ ଜଗଦ୍ ଇଵାପରଃ
ସିନ୍ଧୁ ଗର୍ବରେ ଗଳା ଉଠାଇ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ମନୁ ନୂଆ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି।
ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଦଶଦିଗ୍ଭ୍ଯୋ ଽଥ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ପୁରମ୍ । ନରାଃ କରିହଯାଗାରୈ ରତ୍ନପୂରା ଇଵାମ୍ଭୁଧିମ୍
ତାପରେ ଦଶଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ସଇନ୍ଧବ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଖଟାରୁ ରତ୍ନମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ନିବନ୍ଧନାନି ଚିହ୍ନାନି ଶାସନାନି ଦିଶାଂ ପ୍ରତି । କ୍ଷଣଂ ନିଵେଶଯାମ୍ ଆସୁର୍ ମଣ୍ଡଲଂ ପ୍ରତି ମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନିୟମ, ଚିହ୍ନ ଓ ଆଦେଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ଉଦଭୂଦ୍ ଅଚିରେଣୈଵ ଦେଶେ ଦେଶେ ପୁରେ ପୁରେ । ଜୀଵିତେ ମରଣେ ମାନେ ନିଯମୋ ଯମତୋ ଯଥା
ଅତି ଶୀଘ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ନିୟମ ଏମିତି ହେଲା, ଯେପରି ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ ହୁଏ।
ଅଥ ଶେମୁର୍ ନିମେଷେଣ ଦେଶୋପପ୍ଲଵଵିଭ୍ରମାଃ । ପ୍ରଶାନ୍ତୋତ୍ପାତପଵନାଃ ପଦାର୍ଥାଵୃତ୍ତଯୋ ଯଥା
ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ବିପଦର ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ ନିଜ ଠିକ୍ ରାସ୍ତାକୁ ଫେରିଗଲା।
ସୌମ୍ଯତାମ୍ ଆଜଗାମାଶୁ ଦେଶୋ ଦଶଦିଗନ୍ଵିତଃ । କ୍ଷୀରୋଦଃ କ୍ଷୁଭିତାଵର୍ତୋ ଦ୍ରାଗ୍ ଇଵୋଦ୍ଵୃତ୍ତମନ୍ଦରଃ
ଦଶଦିଗରେ ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦ୍ରୁତରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉଠିବା ପରେ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଵଵୁର୍ ଅଲକଚଯାନ୍ ଵିଲୋଲଯନ୍ତୋ ମୁଖକମଲାଲିମୁଖାନି ସୈନ୍ଧଵୀନାମ୍ । ଜଲଲଵଵଲନାକୁଲାସ୍ ସମୀରା ଅଶିଵଗୁଣା ଇଵ ସର୍ଵତଃ କ୍ଷଣେନ
ବାତାସ ଚଳିଲା, ସିନ୍ଧୁ ଜନନୀମାନଙ୍କର କେଶ ଓ ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁକୁ ହଲାଇଦେଲା; ଏହି ବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯେପରି ଅଶୁଭ ଗୁଣ ଭରିଥିବା ପରି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଲୀଲା ସମୁଵାଚ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଶ୍ଵାସାଵଶେଷମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ଭର୍ତାରମ୍ ଅଗ୍ରଗମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଲୀଳା, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଶେଷ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଦେହମ୍ ଉତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମଦ୍ଭର୍ତାଯମ୍ ଇହାମ୍ବିକେ । ସ୍ଥିତା ଚ ମୃତକଲ୍ପେଯଂ ଲୀଲା ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଗାତ୍ରିକା
ଏଠି ମୋର ପତି ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ହେ ଅମ୍ବିକା; ଏହି ଲୀଳା ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଦେହରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଁଡ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।