ଅସ୍ତ୍ରରାଜେକ୍ଷଣଂ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ପରମଦାରୁଣଂ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ଶମମ୍ ଆଯାତୌ ସଵୀର୍ଯୌ ସୁଭଟାଵ୍ ଇଵ
ଅସ୍ତ୍ରର ରାଜାକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଦୁଇ ଶୂର ବୀର ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ସମ୍ମତି ଦେଇ ଶାନ୍ତିରେ ଆସିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଽସ୍ତ୍ରାଗ୍ନୀ ରଥଂ କୃତ୍ଵାଶୁ ଭସ୍ମସାତ୍ । ପ୍ରାପ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଵନଂ ସିନ୍ଧୁଂ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵ କନ୍ଦରାତ୍
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଅସ୍ତ୍ରର ଅଗ୍ନି ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା, ତାପରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇ, ସେ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ କନ୍ଦରାରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ସିନ୍ଧୁର୍ ଅଭ୍ଯାଶତୋ ଽଗ୍ନ୍ଯସ୍ତ୍ରଂ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଶାତଯନ୍ । ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଵନିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଖଡ୍ଗଖେଟକଵାନ୍ ଅଭୂତ୍
ନଦୀ ନିକଟରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବାରୁଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିବାରିଲା; ରଥକୁ ଛାଡି ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ନେଇ ସଜିଗଲା।
ଅକ୍ଷ୍ଣୋର୍ ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ରଥାଶ୍ଵାନାଂ ରିପୋଃ ଖୁରାନ୍ । ଲୁଲାଵ କରଵାଲେନ ମୃଣାଲାନୀଵ ଲାଘଵାତ୍
ଆଖିର ଏକ ଝପକାରେ, ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତ୍ରୁର ରଥ ଘୋଡାମାନଙ୍କର ଖୁରକୁ ଏମିତି କାଟିଦେଲା, ଯେପରି ମାନ୍ଦ ଦଣ୍ଡକୁ ସହଜରେ କାଟାଯାଏ।
ଵିଦୂରଥୋ ଽପି ଵିରଥୋ ବଭୂଵ ଖେଟକାସିମାନ୍ । ସମାଯୁଧୌ ସମୋତ୍ସାହୌ ଚେରତୁର୍ ମଣ୍ଡଲାନ୍ଵିତୌ
ବିଦୂରଥ ମଧ୍ୟ ଏବେ ରଥ ଛାଡି, ଢାଲ ଓ ତଳୱାର ନେଇ ସଜିଗଲା; ଦୁଇଁ ଯୋଧା ସମାନ ଉତ୍ସାହ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚକ୍ରାକାର ଚଳାଚଳ କରିଲେ।
ଖଡ୍ଗୌ କ୍ରକଚତାଂ ଯାତୌ ମିଥଃ ପ୍ରହରତୋସ୍ ତଯୋଃ । ଦନ୍ତମାଲେଯମ୍ ଅସ୍ଯେଵ ଚଲେଚର୍ଚଯତଃ ପ୍ରଜାଃ
ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଘାତ କରି, କଟାର ପରି ହୋଇଗଲା; ଲୋକମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏମିତି ଯେ ଦୁଇଁ ଦାନ୍ତ ଦାନ୍ତ ସହିତ ଘସାଯାଉଛି।
ଶକ୍ତିମ୍ ଆଦାଯ ଚିକ୍ଷେପ ଖଡ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵିଦୂରଥଃ । ସିନ୍ଧାଵ୍ ଉଦ୍ଘର୍ଘରାରାଵଂ ମହୋତ୍ପାତ ଇଵାଶନିମ୍
ବିଦୂରଥ ଶକ୍ତି ଉଠାଇ, ତାହାକୁ ଫିଙ୍ଗିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ତଳୱାରକୁ ପାଖରେ ଫେଲିଦେଲେ । ସେ ଶକ୍ତି ସମୁଦ୍ରରେ ଗଜଗଜା ଶବ୍ଦ କରି ଲାଗିଗଲା, ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ କିମ୍ବା ବିଜୁଳି ଘଟିଥିବା ପରି ।
ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ସମାଯାନ୍ତୀ ପତିତା ସାସ୍ଯ ଵକ୍ଷସି । ଅପ୍ରିଯସ୍ଯ ଯଥା ଭର୍ତୁର୍ ଅନିଚ୍ଛନ୍ତୀ ସ୍ଵକାମିନୀ
ଅଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶକ୍ତି ଆସି, ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଯେପରି ଏକ ମନପସନ୍ଦ ପ୍ରିୟା ଅପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ଚାହିଁନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼େ ।
ତେନ ଶକ୍ତିପ୍ରହାରେଣ ନାସୌ ମରଣମ୍ ଆପ୍ତଵାନ୍ । କେଵଲଂ ରୁଧିରସ୍ରୋତୋ ନାଗୋ ଜଲମ୍ ଇଵାତ୍ଯଜତ୍
ସେଇ ଶକ୍ତିର ଘାଁରେ ବିଦୂରଥର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନଥିଲା; କେବଳ ରକ୍ତର ଧାରା ଏକ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ସାପର ଜଳ ପରି ବାହାରିଗଲା ।
ତଦ୍ଦେଶଲୀଲା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗ୍ନଂ ତମ ଇଵେନ୍ଦୁନା । ସଵିକାସା ଘନାନନ୍ଦା ପୂର୍ଵଲୀଲାମ୍ ଉଵାଚ ହ
ସେଠି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ବିଦୂରଥକୁ ଦେଖି, ଚାନ୍ଦ୍ରରେ ଅନ୍ଧାର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି, ତଦ୍ଦେଶଲୀଳା ମୁହଁ ଫୁଲାଇ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ବ ଲୀଳା ବିଷୟରେ କହିଲେ ।
ଦେଵି ପଶ୍ଯ ନୃସିଂହେନ ହତୋ ଭର୍ତାଯମ୍ ଆଵଯୋଃ । ଶକ୍ତିକୋଟିନଖୈର୍ ଦୈତ୍ଯସ୍ ସିନ୍ଧୁର୍ ଉଦ୍ଧୁରକନ୍ଧରଃ
ଦେବୀ, ଦେଖ — ନରସିଂହଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଆମର ସ୍ୱାମୀ ହତ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟ ସିନ୍ଧୁଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଳା ନରସିଂହଙ୍କର ହଜାର ନଖର ଦ୍ୱାରା ଫାଟିଯାଇଛି।
ସରସ୍ତଲସ୍ଥନାଗେନ୍ଦ୍ରଵରହୂଙ୍କୃତଵାରିଵତ୍ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯୋରସ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ନିର୍ଯାତି ରକ୍ତଂ ଶୁଲୁଶୁଲାରଵୈଃ
ଏକ ଝିଅ ଝିଅ ହାଲୁକା ବାୟୁ ଜଳାଶୟ ଉପରେ ନାଗରାଜ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଗର୍ଜନ କରିବା ପରି, ଦୈତ୍ୟର ଛାତିରୁ ରକ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରର ଶବ୍ଦରେ ବାହାରୁଛି।
ହା କଷ୍ଟଂ ରଥମ୍ ଆନୀତଂ ସିନ୍ଧୁର୍ ଆରୋଢୁମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ । ସୌଵର୍ଣଂ ମୈରଵଂ ଶୃଙ୍ଗଂ ପୁଷ୍କରାଵର୍ତକୋ ଯଥା
ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! ସିନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଚଢିବା ପାଇଁ ରଥ ଆଣାଯାଇଛି; ସେହି ରଥ ସୁନାର ହେବା ସହିତ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ପଦ୍ମ ତରଙ୍ଗରେ ଘୁରୁଥିବା ପରି।
ପଶ୍ଯ ଦେଵି ରଥୋ ଽସ୍ଯାସୌ ମୁଦ୍ଗରେଣାଵଚୂର୍ଣିତଃ । ଭ୍ରମତ୍ପର୍ଵତପାତେନ ସୌଵର୍ଣଂ ନଗରଂ ଯଥା
ଦେବୀ, ଦେଖ — ତାଙ୍କର ରଥ ମୁଦ୍ଗର ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗିଯାଇଛି; ଏହା ଏକ ଘୁରୁଥିବା ପାହାଡ଼ ପଡିବାରେ ସୁନାର ନଗର ଭଙ୍ଗିଯିବା ପରି।
ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ରଥମ୍ ଆନୀତମ୍ ଆରୋଢୁଂ ପତିର୍ ଏଷ ମେ । କଷ୍ଟଂ ଵଜ୍ରମ୍ ଇଵେନ୍ଦ୍ରେଣ ମୁସୁଲଂ ସିନ୍ଧୁନେରିତମ୍
ମୋର ପତି ଯେଉଁଠି ରଥ ଆଣିଥିଲେ ଏବଂ ଚଡିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେ ବିଦ୍ୟୁତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରର ଭାରୀ ଗଦାରେ ପଡିଥିବା ପରି ଦୁଃଖଦ ଭାବରେ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି।
ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଲାସେନ ରଥମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ଲାଘଵାତ୍ । ପଶ୍ଯ ଭର୍ତା ମଦୀଯୋ ଽସୌ ଚକାସ୍ତି ନିତରାଂ ରଣେ
ମୋର ପତି ଚତୁର୍ୟ ଭାବରେ ମୋହିତ କରି, ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ଚଡିଗଲେ — ଦେଖ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ହା ଧିକ୍ କଷ୍ଟମ୍ ଅସୌ ସିନ୍ଧୁର୍ ଆର୍ଯପୁତ୍ରରଥଂ ବଲାତ୍ । ହରିଶ୍ ଶ୍ଵଭ୍ରମ୍ ଇଵରୂଢଃ ପ୍ଲଵେନୋନ୍ତର୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମମ୍
ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! ସେ ସିନ୍ଧୁ ଜଣେ ଜୋର ଦେଇ ଆର୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥକୁ ଦଖଲ କରିଛନ୍ତି, ମାନ୍ଦିଲା ଉପରେ ଉକ୍ତା ମକା ନାଟିବା ପରି କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଗଛ ଶାଖାକୁ ଧରିବା ପରି।
ଖଡ୍ଗେନାରୋହତୋ ଽସ୍ଯାଂସଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଭର୍ତା ଵିଲୋକଯ । ପଦ୍ମରାଗଗିରିର୍ ଦ୍ଯୋତମ୍ ଇଵ ମୁଞ୍ଚତି ଶୋଣିତମ୍
ଦେଖ, ରଥକୁ ଚଡିବା ସମୟରେ ମୋର ପତିଙ୍କ ଶୋଉଳ ଉପରେ ତଳୱାର ଆଘାତ ଲାଗିଛି; ରତ୍ନ ପାହାଡ଼ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି ରକ୍ତ ଝରୁଛି।
ହା ହା ଧିକ୍ କଷ୍ଟମ୍ ଏତେନ ସିନ୍ଧୁନା ଖଡ୍ଗଧାରଯା । ଜଙ୍ଘଯୋର୍ ମେ ପତିଶ୍ ଛିନ୍ନଃ କ୍ରକଚେନେଵ ପାଦପଃ
ହା ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! ସିନ୍ଧୁ ତଳୱାର ଧରି ମୋ ପତିଙ୍କ ଦୁଇ ଗୋଡ଼ କୁ କ୍ରକଚରେ କଟା ଗଛ ପରି କାଟି ଦେଇଛି।
ହା ହା ହତାସ୍ମି ଦଗ୍ଧାସ୍ମି ମୃତାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅପହତାସ୍ମି ଚ । ମୃଣାଲେ ଇଵ ଲୂନେ ମେ ପତ୍ଯୁର୍ ଦ୍ଵେ ଅପି ଜାନୁନୀ
ହା ହା, ମୁଁ ମରିଗଲି, ଜଳିଗଲି, ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲି; ମୋ ପତିଙ୍କ ଦୁଇ ଗୁଡ଼ି ମଣ୍ଡ ମୃଣାଳ ଶାଖା ପରି କଟିଯାଇଛି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦାଲୋକ୍ଯ ଭର୍ତୃଭାଵଭଯାତୁରା । ଲତା ପରଶୁକୃତ୍ତେଵ ମୂର୍ଛିତା ପତିତା ଭୁଵି
ଏପରି କହି, ସେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏକ କୁହୁଡ଼ି କଟା ଲତା ପରି ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵିଦୂରଥୋ ଽପି ନିର୍ଜାନୁଃ ପ୍ରହରନ୍ନ୍ ଏଵ ଵିଦ୍ଵିଷି । ପପାତ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ଽପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ବିଦୂରଥଙ୍କର ଗୁଡ଼ିକଟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାଡ଼ି ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥ ଉପରେ ଏକ ମୂଳକଟା ଗଛ ପରି ଲୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ।
ପତନ୍ନ୍ ଏଵୈଷ ସୂତେନ ରଥେନୈଵାପଵାହିତଃ । ଯଦା ତଦାହତିଂ ତସ୍ଯ କଣ୍ଠେ ଽଦାତ୍ ସିନ୍ଧୁର୍ ଉଦ୍ଧତଃ
ସେ ପଡିଯିବା ସମୟରେ ଗୁଡିକାରୀ ରଥରେ ତାକୁ ନେଇଯାଉଥିଲା; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉତ୍ସାହିତ ଘୋଡା ତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ଘାତ କରିଥିଲା।
ଅର୍ଧଵିଚ୍ଛିନ୍ନକଣ୍ଠୋ ଽସାଵ୍ ଅନୁଯାତୋ ଽଥ ସିନ୍ଧୁନା । ସ୍ଯନ୍ଦନେନାଵିଶତ୍ ସଦ୍ମ ପଦ୍ମମ୍ ଏଵେନ୍ଦିରା ଯଥା
ତାଙ୍କର ଗଳା ଅଧା କଟା ଥିବାବେଳେ ଘୋଡା ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲା, ଏବଂ ରଥରେ ବସି ସେ ରାଜପାଳେସରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏକ ପଦ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ସରସ୍ଵତୀପ୍ରଭାଵାଢ୍ଯଂ ତତ୍ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁମ୍ ଅସୌ ଗୃହମ୍ । ନାଶକନ୍ ମଷକୋ ମତ୍ତୋ ମହାଜ୍ଵାଲାନ୍ତରଂ ଯଥା
ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଘରକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ମଦରେ ମତ୍ତ ମାଛି ଯେପରି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ।
ଖଡ୍ଗାଵକୃତ୍ତଗଲଗର୍ତଗଲତ୍ସଵାତରକ୍ତଚ୍ଛଟାଚ୍ଛୁରିତଵସ୍ତ୍ରତନୁତ୍ରଗାତ୍ରମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ତଂ ଭଗଵତୀମ୍ ଅଭିତୋ ଗୃହାନ୍ତସ୍ ସୂତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମୃତିତଲ୍ପତଲେ ଗତାରିମ୍
ତାଙ୍କର ଗଳା ତଳକୁ ତଳିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଶରୀର ହଳକା ଓ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା, ପୋଷାକ ରକ୍ତ ଚିହ୍ନରେ ମାରା ଥିଲା; ଗୁଡିକାରୀ ତାଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଛାଡି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶତ୍ରୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଶୟନରେ ଶୋଇପଡିଲେ।
ହତୋ ରାଜା ହତୋ ରାଜା ପ୍ରତିରାଜେନ ସଂଯୁଗେ । ଇତି ଶବ୍ଦେ ସମୁଦ୍ଭୂତେ ରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ଆସୀଦ୍ ଭଯାକୁଲମ୍
ସେ ରାଜା ମରିଗଲେ, ରାଜା ମରିଗଲେ ବୋଲି ଶତ୍ରୁ ରାଜାଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା ବେଳେ, ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଭୟରେ ଭରିଗଲା।
ଭାଣ୍ଡୋପସ୍କରଭାରାଢ୍ଯଵିଦ୍ରଵତ୍ସକଲପ୍ରଜମ୍ । ସାକ୍ରନ୍ଦାର୍ତକଲତ୍ରାଢ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ନାଗରଂ ଦୁର୍ଗମମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକେ ନିଜ ଜିନିଷପତ୍ର ଓ ଘରସମ୍ପତି ନେଇ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ; ସେହି ସହର ମହିଳାମାନଙ୍କ ରୋଦନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର କିଲ୍ଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପଲାଯମାନସାକ୍ରନ୍ଦମାର୍ଗାହୃତଵଧୂଗଣମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଲୁଣ୍ଠନଵ୍ଯଗ୍ରଲୋକଲଗ୍ନମହାହଵମ୍
ଲୋକେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇବା ସମୟରେ ରାସ୍ତା ରୋଦନର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଘରର ମହିଳାମାନେ ଛିଣି ନେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକାଅପରଙ୍କୁ ଲୁଟିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ।
ପରରାଷ୍ଟ୍ରଜନାନୀକତାଣ୍ଡଵୋଲ୍ଲାସନାରଵମ୍ । ନିରଧିଷ୍ଠିତମାତଙ୍ଗହଯଚାରପତଜ୍ଜନମ୍
ବାହାର ଦେଶର ସେନାମାନେ ଜୟର ଉଲ୍ଲାସରେ ନାଚୁଥିବାର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଏବଂ ସହର ରାଜା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଗୁପ୍ତଚର କିମ୍ବା ଦୂତ ବିନା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।