କେଚିଚ୍ ଛକ୍ତିମୁଖା ବାଣାଃ କେଚିତ୍ କ୍ଷୁରମୁଖା ଅପି । କେଚିତ୍ କୁନ୍ତୋଗ୍ରଫଲକା ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରମୁଖାସ୍ ତଥା
କିଛି ତୀର ହୋଇଥିଲେ ବର୍ଚ୍ଛା ମୁଣ୍ଡ ଭଳି, କିଛି ତୀର ହୋଇଥିଲେ କମ୍ପିଲା ଧାର ଭଳି, ଅନ୍ୟ କିଛି ତୀର ହୋଇଥିଲେ ବଡ଼ ତୀର ମୁଣ୍ଡ ଭଳି, ଏବଂ କିଛି ତୀର ହୋଇଥିଲେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି।
ସିଂହୋପଲମୁଖାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଚ୍ ଛୂଲଶିଖାମୁଖାଃ । ତ୍ରିଶୂଲଵଦନାଃ କେଚିତ୍ ସ୍ଥୂଲା ଇଵ ମହାଶିଲାଃ
କିଛି ତୀର ହୋଇଥିଲେ ସିଂହ ମୁଣ୍ଡ ଭଳି, କିଛି ତୀର ହୋଇଥିଲେ ତ୍ରିଶୂଳ ଶିଖା ଭଳି, ଅନ୍ୟ କିଛି ତୀର ହୋଇଥିଲେ ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଭଳି, ଏବଂ କିଛି ତୀର ହୋଇଥିଲେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭାରି।
ପ୍ରଲଯପଵନପାତିତାଃ ଶିଲୌଘା ଇଵ ଵିଚରନ୍ତି ଶିଲୀମୁଖାସ୍ ତଦା ସ୍ମ । ପ୍ରମିଲିତମ୍ ଅଭଵତ୍ ତଯୋସ୍ ତଦାନୀଂ ପ୍ରଲଯଵିଜୃମ୍ଭିତସିନ୍ଧୁସଂଭ୍ରମେଣ
ପାହାଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ତୀରଗୁଡିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦିନର ପବନ ଦ୍ୱାରା ଉଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ଦୁଇପକ୍ଷରେ ଏମିତି ଉତ୍ତେଜନା ହେଲା, ଯେପରି ଶେଷକାଳର ସମୁଦ୍ରର ତୁଳୁଳୁ ଲହରୀ ଉଠିଛି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ପୁରଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସିନ୍ଧୁମ୍ ଉଦ୍ଧୁରକନ୍ଧରମ୍ । ମଧ୍ଯାହ୍ନତପନାଭେନ କୋପେନ ଵିତତୋ ଽଭଵତ୍
ରାଜା ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଉଠିଥିଲେ; ସେ ରାଜା ରୋଷରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ।
ଧନୁର୍ ଆସ୍ଫାଲଯାମ୍ ଆସ ପରିରାଵିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍ । କଲ୍ପାନ୍ତପଵନାସ୍ଫୋଟ ଇଵାମରଗିରେସ୍ ତଟମ୍
ସେ ଧନୁଷ୍ୟଟିକୁ ଏତେ ଜୋରରେ ଟାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇ ଉଠିଲା; ଏହା ଏମିତି ଲାଗିଲା, ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ପାହାଡ଼ର ଉପକୂଳକୁ କଳ୍ପାନ୍ତର ପବନ ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ କରେ।
ଵିସସର୍ଜୋର୍ଜିତୋ ରାଜା ପ୍ରାତର୍ ଅର୍କଃ କରାନ୍ ଇଵ । ତୂଣୀରରଜନୀବଦ୍ଧାଶ୍ ଶିଲୀମୁଖପରମ୍ପରାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କର କୁଇଭରରେ ଗଠିତ ଅଗଣିତ ଅଣ୍ଡାରୁ ଏକାଏକି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ସକାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଚାଲିଯାଏ।
ଏକ ଏଵ ଵିନିର୍ଯାତି ଗୁଣାତ୍ ତସ୍ଯ ଶରୋ ମହାନ୍ । ସହସ୍ରଂ ପତତି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଗଚ୍ଛନ୍ ପତତି ଲକ୍ଷଶଃ
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟର ତାଣରୁ ଏକ ମହା ତୀର ବାହାରିଲା, ଦୂରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଆକାଶରେ ହଜାର ହଜାର ତୀର ପଡ଼ିଲା, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ତୀର ଝଡ଼ିଲା।
ସିନ୍ଧୋର୍ ଅପି ତଥୈଵାସୀଚ୍ ଛକ୍ତିର୍ ଲାଘଵମ୍ ଏଵ ଚ । ରଵେର୍ ଆନନସାମ୍ଯଂ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଧାନୁଷ୍କତା ତଯୋଃ
ସମୁଦ୍ରର ଶକ୍ତି ଓ ତୀବ୍ରତା ତାଙ୍କରେ ଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୁହଁର ଚମକ ତାଙ୍କରେ ଥିଲା, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦୁଇଜଣଙ୍କରେ ଥିଲା।
ମୁସୁଲା ନାମ ତେ ବାଣା ମୁସୁଲାକୃତଯୋ ଽମ୍ବରମ୍ । ଛାଦଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଉନ୍ନାଦାଃ କଲ୍ପାନ୍ତଗିରଯୋ ଯଥା
ମୁସୁଲା ନାମର ବାଣଗୁଡିକ ଗଡ଼ା ଆକୃତିରେ ଥିଲା । ସେଗୁଡିକର ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶ ଆପ୍ରାନ୍ତ ହେଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଏକ କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ରେଜୁଃ କନକନାରାଚରାଜଯୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତସ୍ଯ ତାଃ । ଶରଵ୍ଯାଃ କଲ୍ପଵାତାର୍ତାଃ ପତନ୍ତ୍ଯ ଇଵ ତାରକାଃ
ସେ ବାଣଗୁଡିକର ସୁନା ତୀର ଆକାଶରେ ଚମକି ଉଠିଥିଲା । ବହୁ ବାଣର ଝଡ଼ରେ ସେଗୁଡିକ ବିକିରଣ ହେଇଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଃଖରେ ତାରାଗୁଡିକ ପୃଥିବୀର ଶେଷକାଳରେ ପଡ଼ିଯାଉଛି ।
ଵିଦୂରଥାଚ୍ ଛରାସାରା ଅଜସ୍ରମ୍ ଅଭିନିର୍ଯଯୁଃ । ଅବ୍ଧେର୍ ଇଵ ପଯଃପୂରାସ୍ ସୂର୍ଯାଦ୍ ଇଵ ମରୀଚଯଃ
ବିଦୂରଥଙ୍କୁଠାରୁ ବାଣର ଧାରା ଅବିରତ ଭାବରେ ବାହାରିଯାଉଥିଲା । ଏହା ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ସାଗରରୁ ଜଳର ଝଡ଼ ବାହାରିଯାଉଛି କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ କିରଣ ଚାଲିଯାଉଛି ।
ପ୍ରଚଣ୍ଡପଵନୋଦ୍ଧୂତପୁଷ୍ପାଣୀଵ ମହାତରୋଃ । ଅଯଃପିଣ୍ଡାଦ୍ ଇଵୋତ୍ତପ୍ତତାଡିତାଃ କଣପଙ୍କ୍ତଯଃ
ସେ ବାଣଗୁଡିକ ତିବ୍ର ପବନରେ ବଡ଼ ଗଛରୁ ଫୁଲ ଉଡ଼ିଯିବା ପରି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲା, କିମ୍ବା ଗରମ ଲୋହାରୁ ମାରି ଦିଆଯିବା ଚିଙ୍ଗାର ପରି ଚିଟିଯାଉଥିଲା ।
ଧାରାଃ ପଯୋମୁଚ ଇଵ ଶୀକରା ଇଵ ନିର୍ଝରାତ୍ । ତତ୍ପୁରାଗ୍ନିମହାଦାହାତ୍ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗା ଇଵ ଭାସ୍ଵରାଃ
ବର୍ଷା ମେଘରୁ ଝରିଥିବା ଧାରା, ପାହାଡ଼ ଝରଣାରୁ ଚୁଇଁ ଚୁଇଁ ପାଣି ଫୁଟିବା, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ସହରର ଅଗ୍ନିରୁ ଚମକୁଥିବା ଚିଙ୍ଗି ମାନଙ୍କ ପରି—
ତଯୋଶ୍ ଚଟଚଟାସ୍ଫୋଟଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ କୋଦଣ୍ଡଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ । ବଲଦ୍ଵଯମ୍ ଅଭୂତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷାମୂକଂ ଶାନ୍ତ ଇଵାମ୍ବୁଧିଃ
ଉଭୟ ଧନୁଷର ଟିକି ଟିକି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇପକ୍ଷ ଶକ୍ତି ନିରବ ହୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଚୁପଚାପ ଦେଖୁଥାଏ।
ଵହନ୍ତି ସ୍ମ ଶରାପୂରା ଗଙ୍ଗାପୂର ଇଵାମ୍ବରେ । ସିନ୍ଧୋର୍ ଅଭିମୁଖଂ ଯକ୍ଷଘର୍ଘରାରଵରଂହସଃ
ଆକାଶ ମାନେ ଗଙ୍ଗା ମାନେ ଭରି ଆସୁଥିବା ଶରର ଝରଣା, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ରବ ସହିତ, ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଯାଉଥିଲା।
କଚତ୍କନକନାରାଚଶରଵର୍ଷାଣ୍ଯ୍ ଅନାରତମ୍ । ଵହଚ୍ଛଵଶଵାଶବ୍ଦଂ ନିର୍ଯଯୁର୍ ଧନୁର୍ ଅମ୍ବୁଦାତ୍
ଧନୁଷର ମେଘରୁ ଅବିରତ ହେବା ହେବା ସୁନା ତୀର ଶରର ବର୍ଷା, ମୃତ ଯୋଧାମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହିତ, ବଜ୍ର ଶବ୍ଦ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା।
ବାଣମନ୍ଦାକିନୀପୂରଂ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ସିନ୍ଧୁପୂରଣେ । ଵାତାଯନାତ୍ ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଲୀଲା ତତ୍ପୁରଵାସିନୀ
ସେ ନଗରର ଜନାନୀ ଜଣେ ଜନାଲାରୁ ଦେଖିଲେ, ବାଣର ନଦୀ ଏକ ଶିନ୍ଧୁକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି; ତାଙ୍କର ମନ ମଜାରେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଭରିଗଲା।
ତେନ ବାଣସମୂହେନ ଜଯମ୍ ଆଶଙ୍କ୍ଯ ଭର୍ତରି । ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆନନ୍ଦଵିକସନ୍ମୁଖପଙ୍କଜା
ବାଣର ଏହି ଦଳ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପତି ଜିତିବେ ବୋଲି ଆଶା କରି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲିଗଲା; ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଜଯ ଦେଵି ଜଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ନାଥୋ ଽସ୍ମାକଂ ଵିଲୋକଯ । କିଲାନେନ ଶରୌଘେନ ମେରୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତି ଚୂର୍ଣତାମ୍
ଜୟ ଦେବୀ, ଜୟ! ଆମ ପ୍ରଭୁ ଜିତିବେ—ଦେଖନ୍ତୁ! ଏହି ବାଣର ବର୍ଷାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଧୂଳିରେ ପରିଣତ ହେଇଯିବ।
ତସ୍ଯାମ୍ ଏଵଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ଘନସ୍ନେହରଵାକୁଲମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷଣଵ୍ଯଗ୍ରଯୋର୍ ଦେଵ୍ଯୋର୍ ହସନ୍ତ୍ଯୋର୍ ମାନୁଷଂ ହୃଦା
ଏପରି କଥା କହିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ଭରିଥିଲା; ଦୁଇ ଦେବୀ ଦୃଷ୍ଟି ଲଗାଇ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବନା ଅନୁଭବ କରିଲେ।
ତଚ୍ ଛରାର୍ଣଵମ୍ ଆମତ୍ତମ୍ ଅପିବତ୍ ସିନ୍ଧୁଵାଡଵଃ । ଶରୋଷ୍ମଣାପ୍ଯ୍ ଅଗମ୍ଯେନ ଜହ୍ନୁର୍ ମନ୍ଦାକିନୀମ୍ ଇଵ
ଏହି ତୀରର ଅସୀମ ସମୁଦ୍ରକୁ ସିନ୍ଧୁ ଅଗ୍ନି ଏମିତି ପିଇଗଲା, ଯେପରି ଜହ୍ନୁ ନଦୀ ତାଙ୍କର ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ତାପରେ ମନ୍ଦାକିନୀକୁ ଗଳିଗଲା ।
ବାଣଵର୍ଷେଣ ସକଲଂ ସାଯକୌଘଂ ଘନଂ ଘନମ୍ । ଭିତ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧଃକୃତ୍ଵା ଚିକ୍ଷେପ ଗଗନାର୍ଣଵେ
ଗଢ଼ ତୀରବର୍ଷାରେ ସେ ତୀରମାଳାକୁ ଭେଦି, ତାହାକୁ ତଳକୁ ଦେଇ, ଆକାଶର ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡିଦେଲା ।
ଯଥା ଦୀପସ୍ଯ ଶାନ୍ତସ୍ଯ ନ ପରିଜ୍ଞାଯତେ ଗତିଃ । ତସ୍ଯ ସାଯକସଙ୍ଘସ୍ଯ ନ ଵିଜ୍ଞାତା ତଥା ଗତିଃ
ଏମିତି ଶାନ୍ତ ଦୀପର ଚଳାଚଳ କେମିତି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, ସେହିପରି ତୀରମାଳାର ଗତି କେହି ଜଣାପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ତଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ସାଯକାସାରଂ ସ୍ଵଶରାମ୍ବୁଧରଂ ଘନମ୍ । ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପ୍ରସାରଯାମ୍ ଆସ ସରଚ୍ଛଵଶଵାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ତୀରର ବର୍ଷାକୁ କାଟି, ନିଜ ଘନ ତୀରମେଘକୁ ଆକାଶରେ ପ୍ରସାରିଲା, ଯାହା ସେନାପତିଙ୍କର ଶବରେ ସହିତ ଥିଲା ।
ଵିଦୂରଥସ୍ ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଵ୍ଯଧମତ୍ ସାଯକୋତ୍ତମୈଃ । ସାମାନ୍ଯଜଲଦଂ ମତ୍ତକଲ୍ପାନ୍ତପଵନୋ ଯଥା
ବିଦୂରଥ ତାହାକୁ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀରରେ ବହୁତ ତେଜରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ହବା ବାତାସ ଏକ ସାଧାରଣ ବର୍ଷା ମେଘକୁ ଚିଁଡ଼ି ଦେଇ ଦୂରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଥାଏ।
କୃତପ୍ରତିକୃତୈର୍ ଏଵଂ ବାଣଵର୍ଷୈର୍ ମହୀପତୀ । ଵ୍ଯର୍ଥୀକୃତୈର୍ ଅନଯତାଂ ପ୍ରହାରମ୍ ଅଵିରାମିଣୌ
ଏଭଳି, ପ୍ରତିପକ୍ଷୀ ତୀରରେ ଦୁଇ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣକୁ ଅସାର କରି, ଅବିରତ ଆଘାତ ଦେଇ ଚାଲିଥିଲେ।
ଅଥାଦଦେ ମୋହନାସ୍ତ୍ରଂ ସିନ୍ଧୁର୍ ଗନ୍ଧର୍ଵସୌହୃଦାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନ ଯଯୁର୍ ଲୋକା ଵିନା ମୋହଂ ଵିଦୂରଥମ୍
ତାପରେ, ସିନ୍ଧୁ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାରୁ ମୋହ ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ; ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ବିଦୂରଥ ଛଡ଼ା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରାମ୍ବରା ମୂକା ଵିଷଣ୍ଣଵଦନେକ୍ଷଣାଃ । ମୃତା ଇଵାଭଵନ୍ ଯୋଧାଶ୍ ଚିତ୍ରନ୍ଯସ୍ତା ଇଵାଥଵା
ଯୋଧାମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପୋଶାକ ଫେଲିଦେଇ, ଚୁପ ହୋଇଗଲେ, ମୁହଁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଗଲା; ସେମାନେ ମୃତ ଲୋକ ଭଳି କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଗଲେ।
ଯାଵଦ୍ ଵିଦୂରଥରଥୋ ମୋହେନାଯାତି ମନ୍ଦତାମ୍ । ତାଵଦ୍ ଵିଦୂରଥୋ ରାଜା ପ୍ରବୋଧାସ୍ତ୍ରମ୍ ଉପାଦଧେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦୂରଥଙ୍କର ରଥ ଭ୍ରମର ପ୍ରଭାବରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦୂରଥ ରାଜା ଜାଗୃତିର ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରବୋଧମ୍ ଆପନ୍ନା ପ୍ରଜା ପ୍ରାତର୍ ଇଵାବ୍ଜିନୀ । ଵିଦୂରଥେ ଽଭଵତ୍ ସିନ୍ଧୁଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋତ୍କ ଇଵ ରାକ୍ଷସେ
ତାପରେ, ଲୋକମାନେ ଜାଗୃତି ଲାଭ କଲେ, ପ୍ରଭାତରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିବା ପରି; ବିଦୂରଥଙ୍କ ମନରେ ଏକ ବଡ଼ ଆପ୍ଲବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେପରି ରାକ୍ଷସ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ସମୁଦ୍ର ଉଠିଥାଏ।