ଗର୍ଵାଦିଗୁଣଗର୍ଭିଣ୍ଯା ଶୂନ୍ଯଯାଶକ୍ତିଵଶ୍ଯଯା । ଅନ୍ନଂ ମହାଶନେନେଵ ଜରସା ପରିଜୀର୍ଯତେ
ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ଖାଲି ଓ ଅଶକ୍ତ ଏହି ଶରୀର, ଯେପରି ଭୋକରେ ଖାଦ୍ୟ ଖରାପ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଦୀରେ ଦୀରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଦିନୈଃ କତିପଯୈର୍ ଏଵ ପରିଜ୍ଞାଯ ଗତାଦରମ୍ । ଦୁର୍ଜନସ୍ ସଜ୍ଜନେନେଵ ଯୌଵନେନାଵମୁଚ୍ଯତେ
କେବଳ କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଯୁବତ୍ୱର ଆକର୍ଷଣ ବୁଝି ଯିବା ପରେ, ଯୁବତ୍ୱ ଛାଡ଼ିଯାଏ; ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟକୁ ସଜ୍ଜନ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
ଵିନାଶସୁହୃଦା ନିତ୍ଯଂ ଜରାମରଣବନ୍ଧୁନା । ରୂପଂ ଶିଡ୍ଗଵରେଣେଵ କୃତାନ୍ତେନାଭିଲଷ୍ଯତେ
ବିନାଶର ସହଚର ଓ ଜରା ମୃତ୍ୟୁର ନିତ୍ୟ ସାଙ୍ଗ ଥିବା ଏହି ଦେହକୁ, ଯେପରି ଏକ ଚତୁର ପକ୍ଷୀ ଶିକାରୀ ପକ୍ଷୀକୁ ଚାହେଁ, ସେପରି ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ଆକାଂକ୍ଷା କରେ।
ସ୍ଥିରତଯା ସୁଖହାରିତଯା ତଯା ସତତମ୍ ଉଜ୍ଝିତମ୍ ଉତ୍ତମ ଫଲ୍ଗୁ ଚ । ଜଗତି ନାସ୍ତି ତଥା ଗୁଣଵର୍ଜିତଂ ମରଣମାର୍ଜିତମ୍ ଆଯୁର୍ ଇଦଂ ଯଥା
ଏହି ଜୀବନ ଅସ୍ଥିର ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ହରାଯାଇଥିବା, ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପରିତ୍ୟାଗ ହୁଏ। ଏହି ସଂସାରରେ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଏତେ ଗୁଣହୀନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଅଧିନ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରି ଏହି ଆୟୁ।
ମୁଧୈଵାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ ମୋହାନ୍ ମୁଧୈଵ ପରିଵର୍ଧତେ । ମିଥ୍ଯାମଯେନ ଭୀତୋ ଽସ୍ମି ଦୁରହଙ୍କାରଶତ୍ରୁଣା
ମୂଢତାରୁ ମୋହ ବେଫଳ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ମୁଁ ଏହି ଭ୍ରମ ଓ ମିଥ୍ୟା ଅହଂକାରକୁ ଭୟ କରେଁ, ଯାହା ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁ।
ଅହଙ୍କାରଵଶାଦ୍ ଏଵ ଦୋଷକୋଶଃ କଦର୍ଥନାମ୍ । ଦଦାତି ଦୀନଦୀନାନାଂ ସଂସାରୋ ଵିଵିଧାକୃତିଃ
ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଦୋଷର ଭଣ୍ଡାର ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅହଙ୍କାରଵଶାଦ୍ ଆପଦ୍ ଅହଙ୍କାରାଦ୍ ଦୁରାଧଯଃ । ଅହଙ୍କାରଵଶାଦ୍ ଈହାପ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କାରୋ ମହାମଯଃ
ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଆସେ, ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ହୁଏ। ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ହୁଏ—ଏହି ଅହଂକାର ମହା ଭ୍ରମ।
ତମ୍ ଅହଙ୍କାରମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ପରମଂ ଚିରଵୈରିଣମ୍ । ନ ଭୁଞ୍ଜେ ନ ପିବାମ୍ଯ୍ ଅମ୍ଭଃ କିମ୍ ଉ ଭୋଗାନ୍ ଭଜେ ମୁନେ
ମୁଁ ଏହି ଅହଂକାର, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପରମ ଶତ୍ରୁ, ଉପରେ ଭରସା କରି, ଖାଏ ନାହିଁ, ପାଣି ପିଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି କିପରି, ମୁନି?
ସଂସାରରଜ୍ଜୁର୍ ଆଦୀର୍ଘା ମମ ଚେତସି ମୋହିନୀ । ତତାହଙ୍କାରଦୋଷେଣ କିରାତେନେଵ ଵାଗୁରା
ଏହି ଦୀର୍ଘ ସଂସାରର ରସ୍ସି ମୋ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ, ଏହା ଆତ୍ମତ୍ୱର ଦୋଷରେ ଏମିତି ଗଠିତ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଏକ ଶିକାରୀ ଫାନ୍ଦ ଲଗାଏ।
ଯାନି ଦୁଃଖାନି ଦୀର୍ଘାଣି ଵିଷମାଣି ମହାନ୍ତି ଚ । ଅହଙ୍କାରାତ୍ ପ୍ରସୂତାନି ତାନ୍ଯ୍ ଅଗାତ୍ ଖଦିରା ଇଵ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦୀର୍ଘ, କଠିନ ଓ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେସବୁ ଆତ୍ମତ୍ୱରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଏହାମାନେ ଖଦିର ଗଛର ପତ୍ର ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଶମେନ୍ଦୋସ୍ ସୈଂହିକେଯାସ୍ଯଂ ଗୁଣପଦ୍ମମହାଶନିମ୍ । ଜ୍ଞାନମେଘଶରତ୍କାଲମ୍ ଅହଙ୍କାରଂ ତ୍ଯଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଶାନ୍ତିର ଚନ୍ଦ୍ର, ଗୁଣର ସିଂହମୁଖୀ ବଜ୍ର, ଓ ଜ୍ଞାନର ମେଘର ଶରତ୍କାଳ ସହିତ, ମୁଁ ଆତ୍ମତ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କରେଉଛି।
ନାହଂ ରାମୋ ନ ମେ ଵାଞ୍ଛା ଭାଵେଷୁ ଚ ନ ମେ ମନଃ । ଶାନ୍ତ ଆସିତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ଜିନୋ ଯଥା
ମୁଁ ରାମ ନୁହେଁ, ମୋର କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ, ମୋର ମନ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେପରି ଏକ ଜିନ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ରହେ।
ଅହଙ୍କାରଵଶାଦ୍ ଯଦ୍ ଯନ୍ ମଯା ଭୁକ୍ତଂ କୃତଂ ହୃତମ୍ । ସର୍ଵଂ ତୁ ତଦ୍ ଅଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଏଵ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅହଙ୍କାରରିକ୍ତତା
ଆତ୍ମତ୍ୱର ପ୍ରଭାବରେ ଯେଉଁ କିଛି ମୁଁ ଭୋଗ କରିଛି, କରିଛି କିମ୍ବା ନେଇଛି, ସେସବୁ ସତ୍ୟରେ ଅସତ୍ୟ; ସତ୍ୟ କେବଳ ଆତ୍ମତ୍ୱର ଅଭାବରେ ଅଛି।
ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ଚେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଅହମ୍ ଆପଦି ଦୁଃଖିତଃ । ସମ୍ପତ୍ସୁ ସୁଖିତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନହଙ୍କାରିତାଧନଃ
ଯଦି 'ମୁଁ' ବୋଧ ରହିଥାଏ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ତେବେ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ସୁଖରେ ମୁଁ ସୁଖି; ସେଥିପାଇଁ ଆତ୍ମତ୍ୱ ଛାଡ଼ିବାରେ ଏକ ପ୍ରକୃତ ଧନ ଅଛି।
ଅହଙ୍କାରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୁନେ ଶାନ୍ତମନାସ୍ ତଥା । ଅଵତିଷ୍ଠେ ଗତୋଦ୍ଵେଗୋ ଭୋଗୌଘେ ଽଭଙ୍ଗୁରାସ୍ପଦମ୍
ମୁଁ ମନରୁ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡି, ଶାନ୍ତ ମନେ ରହି, ଭୋଗର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିର ଆଧାର ଉପରେ ଚିନ୍ତା ଓ ଅଶାନ୍ତି ବିନା ଅବିଚଳ ରହେ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯାଵଦ୍ ଅହଙ୍କାରଵାରିଦଃ ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ । ତାଵଦ୍ ଵିକାସମ୍ ଆଯାତି ତୃଷ୍ଣାକୁଟଜମଞ୍ଜରୀ
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରର ମେଘ ଫାଟି ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଗୁଛ ଫୁଲି ଚାଲିଥାଏ।
ଅହଙ୍କାରଘନେ ଶାନ୍ତେ ତୃଷ୍ଣାନଵତଡିଲ୍ଲତା । ଶାନ୍ତଦୀପଶିଖାଵୃତ୍ତ୍ଯା କ୍ଵାପି ଯାସ୍ଯତି ସତ୍ଵରମ୍
ଯେତେବେଳେ ଘନ ଅହଂକାର ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଆଶ୍ରୟ ହରାଇଥିବା ତୃଷ୍ଣାର ଲତା ଜଣେ ନିବା ଦୀପଶିଖା ପରି ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଅହଙ୍କାରମହାଵିନ୍ଧ୍ଯେ ମନୋମତ୍ତମତଙ୍ଗଜଃ । ଵିସ୍ଫୂର୍ଜତି ଘନାସ୍ଫୋଟୈସ୍ ସ୍ତନିତୈର୍ ଇଵ ଵାରିଦଃ
ଅହଂକାରର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ, ମନ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଗଜ୍ଜନ କରେ, ଯେପରି ମେଘ ଗର୍ଜନ କରେ।
ଇହ ଦେହମହାଦର୍ଯାଂ ଘନାହଙ୍କାରକେସରୀ । ଯୋ ଽଯମ୍ ଉଲ୍ଲସତି ସ୍ଫାରଂ ତେନେଦଂ ଜଗଦ୍ ଆତତମ୍
ଏଠି ଦେହର ବଡ଼ ଗୁହା ଭିତରେ ଘନ ଅହଂକାରର ସିଂହ ଜୋରେ ଗଜ୍ଜନ କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ସଂସାର ଭରିଯାଇଛି।
ତୃଷ୍ଣାତନ୍ତୁଲଵପ୍ରୋତା ବହୁଜନ୍ମପରମ୍ପରା । ଅହଙ୍କାରୋଗ୍ରଶିଡ୍ଗେନ କଣ୍ଠେ ମୁକ୍ତାଵଲୀ କୃତା
ଅନେକ ଜନ୍ମର ତୃଷ୍ଣାର ସୂତାରେ ଗଠିତ, ଅହଂକାରର ଭୟଙ୍କର ଆକର୍ଷଣରେ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଯାଇଥିବା ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଏହି ଜୀବନ ଗଠିତ।
ପୁତ୍ରଦାରକଲତ୍ରାଣି ତନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ପ୍ରସାରିତମ୍ ଅନେନେହ ଦୁରହଙ୍କାରଵୈରିଣା
ପୁଅ, ଝିଅ, ପରିବାର ଏହିଠାରେ ଏକ ଜାଲ ଭଳି ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି, ଯାହାରେ କୌଣସି ସତ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଏହା ସବୁ ଦୁର୍ଲଭ ଶତ୍ରୁ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ାଯାଇଛି।
ପ୍ରମାର୍ଜିତେ ଽହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ପଦେ ସ୍ଵଯମ୍ ଅଖିଦ୍ଯତା । ପ୍ରମାର୍ଜିତା ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସର୍ଵ ଏଵ ଦୁରାଧଯଃ
ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମିଟିଯାଏ, ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ଏହିପରି ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁଦେ ଶାନ୍ତେ ଶନୈସ୍ ସୁଶମଶାଲିନି । ମନୋମନନସମ୍ମୋହମିହିକା କ୍ଵାପି ଗଚ୍ଛତି
'ମୁଁ' ବୋଧର ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ହେଲେ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଭ୍ରମର କୁହୁଡ଼ା ଦୀରେ-ଦୀରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ନିରହଙ୍କାରଵୃତ୍ତେର୍ ମେ ମୌର୍ଖ୍ଯାଚ୍ ଛୋକେନ ସୀଦତଃ । ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଉଚିତଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତଦ୍ ଆଖ୍ଯାତୁମ୍ ଇହାର୍ହସି
ମୋର ମନରୁ ଅହଂକାର ହଟିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ଅଛି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ସର୍ଵାପଦାଂ ନିଲଯମ୍ ଅଧ୍ରୁଵମ୍ ଅନ୍ତରସ୍ଥମ୍ ଉନ୍ମୁକ୍ତମ୍ ଉତ୍ତମଗୁଣେନ ନ ସଂଶ୍ରଯାମି । ଯତ୍ନାଦ୍ ଅହଙ୍କୃତିପଦଂ ପରିତୋ ଽତିଦୁଃଖଂ ଶେଷେଣ ମାଂ ସମନୁଶାଧି ମହାନୁଭାଵ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅପମୂଳକ ଦୁଃଖର ଅସ୍ଥିର ଭିତର ଆଶ୍ରୟକୁ ନେଉନାହିଁ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ରହିତ ଓ ଅବିଧିବଦ୍ଧ; ହେ ମହାନ, ମୁଁ ଅହଂକାରର ଅତି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଶିଖାଅ।
ଦୋଷୈର୍ ଜର୍ଜରତାଂ ଯାତଂ ସତ୍କାର୍ଯାଦ୍ ଆର୍ଯସେଵିତାତ୍ । ଵାତାତ୍ତପିଞ୍ଛଲଵଵଚ୍ ଚେତଶ୍ ଚଲତି ଚଞ୍ଚଲମ୍
ଦୋଷରେ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ମନ, ଯଦିଓ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ ଓ ଭଦ୍ରମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ତଥାପି ବାତାସରେ ଉଡୁଥିବା ପଖିର ପରା ଭଳି ସଦା ଅସ୍ଥିର ଓ ଚଞ୍ଚଳ ରହେ।
ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ସୁଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଏଵାଭିଧାଵତି । ଦୂରାଦ୍ ଦୂରତରଂ ଦୀନଂ ଗ୍ରାମେ କୌଲେଯକୋ ଯଥା
ମନ ଏଠୁ ସେଠୁ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସଦା ଦୂରକୁ ଦୂରେ ଯାଏ, ଯେପରି ଗାଁର ଲୋକ ଅଜଣା ଗ୍ରାମରେ ହେଲେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସହାୟ ହୁଏ।
ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରାପ୍ତୈର୍ ଅପି ମହାଧନୈଃ । ନାନ୍ତସ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣତାମ୍ ଏତି କରଣ୍ଡକ ଇଵାମ୍ବୁଭିଃ
ଏହି ମନ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ପାଉନାହିଁ, ବଡ଼ ଧନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେନାହିଁ, ଯେପରି ଝାଲିକୁ ଜଳ ଭରିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ।
ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ମନଶ୍ ଶୂନ୍ଯଂ କଦାଶାଵାଗୁରାଵୃତମ୍ । ନ ମନାଙ୍ ନିର୍ଵୃତିଂ ଯାତି ମୃଗୋ ଯୂଥାଦ୍ ଇଵ ଚ୍ଯୁତଃ
ମନ ସଦା ଖାଲି ଥାଏ, ଆଶା ର ଜାଲରେ ଆଟକି ରହିଥାଏ, ଏହା କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେନାହିଁ, ଯେପରି ଝୁଣ ଠାରୁ ଛିଣ୍ଡା ହରିଣ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ତରଙ୍ଗତରଲାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ଦଧଦ୍ ଆଲୂନଶୀର୍ଣତାମ୍ । ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ଷଣମ୍ ଅପି ନ ମନୋ ଯାତି ନିର୍ଵୃତିମ୍
ମନର ଚିନ୍ତା ତରଙ୍ଗ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଳସିଯାଇଛି, ଏହା ଶାନ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷକୁ ପାଉନାହିଁ।