ଅନଯୈଵଂ ଭାଵନଯା ବୋଧିତାସ୍ମି ଚିରଂ ଯଦା । ତମ୍ ଏଵାର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵତୀ ତଦା ସ୍ଵଚିତିଶକ୍ତିତଃ
ଏହି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ ଜାଗୃତ ହେଲି, ତେବେ ନିଜ ଚେତନାର ଶକ୍ତିରେ ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଇଯାଏ।
ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଯଥୋଦେତି ସ୍ଵଚିତ୍ପ୍ରଯତନଂ ଚିରମ୍ । ଫଲଂ ଦଦାତି କାଲେନ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତଥା ତଥା
ଯେଉଁ ଲୋକର ନିଜ ଚେତନାର ଚେଷ୍ଟା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ସେହି ଲୋକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବରେ ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ତପୋ ଵା ଦେଵତା ଵାପି ଭୂତ୍ଵା ସୈଵ ଚିଦ୍ ଅଵ୍ଯଯା । ଫଲଂ ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅଥ ସ୍ଵୈରଂ ନଭଃଫଲନିପାତଵତ୍
ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦେବତା ଯେହେଉଁ, ଏହା ସେଇ ଅବିନାଶୀ ଚେତନା ଯାଁଠାରେ ଏହି ରୂପ ନେଇ, ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଯେପରି ଆକାଶ ତାହାର ଫଳ ଛାଡିଦେଉଥାଏ।
ସ୍ଵସଂଵିଦ୍ଦ୍ଯୋତନାଦ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନ କିଞ୍ଚନ କଦାଚନ । ଫଲଂ ଭଵତି ତେନାଶୁ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ନିଜ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଛଡ଼ା କେହି କିଛି କେବେଉଁ ଫଳ ଦେଇପାରେନି; ତେଣୁ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁ, ସେପରି କର, ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳିଯିବ।
ଚିଦ୍ଭାଵ ଏଵ ନନୁ ସର୍ଵଗତୋ ଽନ୍ତରାତ୍ମା ଯଶ୍ ଚେତତି ପ୍ରଯତତେ ଚ ତଦ୍ ଏତି ତଚ୍ଛ୍ରୀଃ । ରମ୍ଯଂ ନ ରମ୍ଯମ୍ ଅଥଵେତି ଵିଚାର୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ ଯତ୍ ପାଵନଂ ତଦ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯ ତଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ଚେତନାର ଅବସ୍ଥା ଏକା, ଯାଁଠାରେ ସମସ୍ତରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ରହିଛି, ଭାବିଥାଏ ଓ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ, ତାହା ଚାହିଥିବା ଜିନିଷ ଓ ତାହାର ଶ୍ରୀ ମିଳିଯାଏ। କିଛି ରମ୍ୟ କି ନୁହେଁ ଭାବି, ଯାହା ପବିତ୍ର, ତାହାକୁ ଜାଣି, ତାହାରେ ଅନ୍ତରେ ବସ।
ଏଵଂ ସଙ୍କଥଯନ୍ତୀଷୁ ତାସୁ ତସ୍ମିନ୍ ଗୃହୋଦରେ । ଵିଦୂରଥଃ କିମ୍ ଅକରୋନ୍ ନିର୍ଗତ୍ଯ କୁପିତୋ ଗୃହାତ୍
ସେଠି ଘର ଭିତରେ ସେମାନେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବିଦୂରଥ କଣ କଲେ? ସେ ଘରରୁ ରାଗରେ ବାହାରିଗଲେ।
ଵିଦୂରଥସ୍ ସ୍ଵସଦନାନ୍ ନିର୍ଗତ୍ଯ ପରିଵାରିତଃ । ପରିଵାରେଣ ମହତା ଋକ୍ଷୌଘେନୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ବିଦୂରଥ ନିଜ ଘରଠାରୁ ବାହାରିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଘିରି ରହିଥାଏ।
ସନ୍ନଦ୍ଧସର୍ଵାଵଯଵୋ ଲଗ୍ନହାରଵିଭୂଷଣଃ । ମହାଜଯଜଯାରାଵୈସ୍ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ନିର୍ଗତଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ କଟିଆ ପିନ୍ଧି, ଗଳାରେ ହାର ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ବିଜୟର ଉଚ୍ଚ ଜୟଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ବିଦୂରଥ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର।
ସମାଦିଶନ୍ ଯୋଧଗଣଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥିତିମ୍ । ଆଲୋକଯନ୍ ଵୀରରଣାନ୍ ଆରୁରୋହ ନୃପୋ ରଥମ୍
ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କର ଗଠନ ଶୁଣି, ବୀରମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଭୂତାଗାରସମାକାରଂ ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯମଣ୍ଡିତମ୍ । ପତାକାପୁଞ୍ଜକଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଦ୍ଯୁଵିମାନମ୍ ଇଵାଗତମ୍
ଏହି ରଥ ଭୂତମାନଙ୍କର ଗୃହପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୁକ୍ତା ଓ ମାଣିକରେ ସଜିଥିଲା, ପତାକାର ଗୁଛରେ ଢାକି ରହିଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶର ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯାନ।
ଚନ୍ଦ୍ରଭିତ୍ତିପରିସ୍ରୋତଃପ୍ରପତତ୍କାଞ୍ଚନାଙ୍କୁରମ୍ । ମୁକ୍ତାଝଣଝଣତ୍କାରଚାରୁଵିଦ୍ରୁମକୂଵରମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଦେଉଳର ଦେଉଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ଯାହାରୁ ସୁନାର ଅଙ୍କୁର ଝରୁଥିଲା, ମୁକ୍ତାର ଝଣ୍କାର ସହିତ ସୁନ୍ଦର ପାଗଡ଼ ଶାଖା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସୁଗ୍ରୀଵୈର୍ ଲକ୍ଷଣୋପେତୈଃ ପ୍ରଶସ୍ତୈର୍ ଧଵଲୈଃ କୃଶୈଃ । ଜଵୋନ୍ନଯନଵେଗେନ ପ୍ରସ୍ରଵଦ୍ଭିଃ ଖୁରାନ୍ ଇଵ
ସୁଭାଗ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଧଳା, ସୁକୁମାର ଓ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଖୁର ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଚୁଇଁଉଥିଲେ।
ଵାଯୂନ୍ ଅପୀଵ ସହଜାନ୍ ଅସହଦ୍ଭିର୍ ଗତିକ୍ରମୈଃ । ପ୍ରୋଜ୍ଝଦ୍ଭିର୍ ଇଵ ପଶ୍ଚାର୍ଧମ୍ ଆପିବଦ୍ଭିର୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ଘୋଡାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ଚାଳରେ ପବନକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରିପାରିବେନି, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ସେମାନେ ପଛ ଅଂଶକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆକାଶକୁ ପିଇଉଛନ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯୋଜିତୈର୍ ଇଵ ସଂପୂର୍ଣୈଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ ଚାମରଦୀପ୍ତିଭିଃ । ଅଶ୍ଵୈର୍ ଅଷ୍ଟଭିର୍ ଆବଦ୍ଧମ୍ ଆଶାପୂରକହେଷିତୈଃ
ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଅଷ୍ଟ ଉପର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ, ଯାହା ଯକ-ପିଛା ଚମରାର ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ, ଯାହାର ହିନ୍ହାଡ଼ି ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା।
ଅଥୋଦଭୂତ୍ ତଦୋଦ୍ଦାମନାଗାଭ୍ରରଵନିର୍ଭରଃ । ଶୈଲଭିତ୍ତିପ୍ରତିଧ୍ଵାନଦାରୁଣୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିଧ୍ଵନିଃ
ତାପରେ ଏକ ଡ଼ମ୍ବ ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା, ଯାହା ବଜ୍ରପାତ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଭୟାନକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପାହାଡ଼ର ଦେଵାଳରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଇ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ମତ୍ତସୈନିକନିର୍ମୁକ୍ତୈର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତୈଃ କଲକଲାରଵୈଃ । କିଙ୍କିଣୀଜାଲନିଧ୍ଵାନୈର୍ ହେତିସଙ୍ଘଟ୍ଟଟାଙ୍କୃତୈଃ
ମଦରେ ମତ୍ତ ସେନାର ଚିତ୍କାର, ଘଣ୍ଟିର ଝଙ୍କାର ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଟକା-ଟକି ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ଧନୁଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦୈଶ୍ ଶରଶୀତ୍କାରଗାଯନୈଃ । ପରସ୍ପରାଂସନିଷ୍ପିଷ୍ଟକଵଚୌଘଝଣଜ୍ଝଣୈଃ
ଧନୁର ଟଣା-ଟଣି ଶବ୍ଦ, ବାଣର ଶିତକାର ଗୀତ, ଏବଂ ଏକାପେକା ଧକ୍କା ଦେଇ ଭାଙ୍ଗା ଅଭ୍ୟସ୍ତ କବଚର ଝଣା-ଝଣା ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଟଣତ୍କାରୈର୍ ଆର୍ତିମତ୍କ୍ରନ୍ଦନାରଵୈଃ । ପରସ୍ପରଂ ଭଟାହ୍ଵାନୈର୍ ବନ୍ଦୀଵିକ୍ଷୁବ୍ଧରୋଦନୈଃ
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଟଣା-ଟଣି ଶବ୍ଦ, ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଦୟନୀୟ କ୍ରନ୍ଦନ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଡାକୁଥିବା ଚିତ୍କାର ଓ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କର ଅଶାନ୍ତ ରୋଦନ ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ଶିଲାଘନୀକୃତାଶେଷବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁହରୋ ଧ୍ଵନିଃ । ହସ୍ତଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଭଵଦ୍ଭୀମୋ ଦଶାଶାକୁଞ୍ଜପୂରକଃ
ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଖାଲି ଗୁହାକୁ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଶବ୍ଦ ପୂରି ଦେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଦଶ ଦିଗକୁ ଭରି ଦେଲା, ଏବଂ ହାତରେ ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭୟ ଦେଇଲା।
ଅଥୋଦପତଦ୍ ଆଦିତ୍ଯପଥପୀଵରରୋଧକମ୍ । ରଜୋନିଭେନ ଭୂପୀଠମ୍ ଅମ୍ବରୋଡ୍ଡଯନୋନ୍ମୁଖମ୍
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଥିବା ଏକ ମହା ଦଳ ଉଠିଲା; ଏହାର ଧୂଳିପରି ଅନ୍ଧାର ଭୂମିକୁ ଆକାଶ ଦିଗରେ ଉଠାଇ ଦେଲା।
ଗର୍ଭଵାସମ୍ ଇଵାପନ୍ନଂ ତେନାସୀତ୍ ତନ୍ମହାପୁରମ୍ । ମୂର୍ଖତ୍ଵଂ ଯୌଵନେନେଵ ଘନତାମ୍ ଆଯଯୌ ତମଃ
ସେଇ ମହାପୁର ଗର୍ଭରେ ରହୁଥିବା ପରି ହେଇଗଲା; ଯୁବାବୟସର ଅଜ୍ଞତା ଭଳି ଅନ୍ଧାର ଦେଢ଼ା ହେଇଗଲା।
ପ୍ରଯଯୁଃ କ୍ଵାପି ଦୀପୌଘା ଦିଵସେନେଵ ତାରକାଃ । ଆଯଯୁର୍ ବଲମ୍ ଆଲୋଲା ନୈଶଭୂତପରମ୍ପରାଃ
କେଉଁଠି ଦୀପର ଦଳଗୁଡିକ ଦିନରେ ତାରାଗୁଡିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରି ଚାଲିଗଲା; ରାତିର ଭୂତମାନେ ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ଶକ୍ତି ଆଣିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ ତନ୍ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵେ ଲୀଲେ ସା କୁମାରିକା । ପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ଧୃଦଯେନୈତା ଦେଵୀଦତ୍ତମହାଦୃଶା
ସେଇ ଦୁଇଟି ଝିଅ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିଲା, ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବିଶାଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଶେମୁର୍ ଅଥ ଗେହେଷୁ ପ୍ରୋଦ୍ଯତ୍କଟକଟାରଵାଃ । ଏକାର୍ଣଵପଯଃପୂରୈର୍ ଵାଡଵା ଇଵ ଵହ୍ନଯଃ
ତାପରେ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଭରିଦେଲା, ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ଏକ ଅପାର ସମୁଦ୍ରରେ ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଜନ ହେଉଛି।
ଶରୈସ୍ ସେନାଂ ସମାକର୍ଷନ୍ ରାଜା ପରବଲାନ୍ତରମ୍ । ଵିଵେଶ ପକ୍ଷପ୍ରୋଡ୍ଡୀନୋ ମେରୁର୍ ଏକମ୍ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
ରାଜା ତୀରରେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି, ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଯେପରି ଏକ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଭଳି ଶତ୍ରୁ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥୋଦଭୂଦ୍ ଗୁଣଧ୍ଵାନଶ୍ ଚଟଚ୍ଚଟଦ୍ ଇତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ରଚିତାତ୍ମମଯାମ୍ଭୋଦାସ୍ ତେରୁଶ୍ ଶରପରମ୍ପରାଃ
ତାପରେ ଗୁଣର ସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ତୀରମାଳା ଆତ୍ମାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମେଘମାନେ ଭଳି ଏକ ନୌକା ତିଆରି କରି, ଟିକ୍-ଟିକ୍ ଶବ୍ଦରେ ଚିରିଗଲା।
ଯଯୁର୍ ଅମ୍ବରମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ନାନାହେତିଵିହଙ୍ଗମାଃ । ପ୍ରସସ୍ରୁର୍ ଅଲମ୍ ଆଶାସୁ ମିହିକାଶ୍ ଶସ୍ତ୍ରଦୀପ୍ତଯଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ଜଣେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, କୁହୁଡ଼ି ଅସ୍ତ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା।
ବଭ୍ରମୁଶ୍ ଶସ୍ତ୍ରସଙ୍ଘଟ୍ଟଜ୍ଵଲନା ଉଲ୍ମୁକାଗ୍ନିଵତ୍ । ଜଗର୍ଜୁଶ୍ ଶରଧାରୌଘାନ୍ ଵର୍ଷନ୍ତୋ ଵୀରଵାରିଦାଃ
ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଜ୍ୱାଳାମୟ ହେଇ ଘୂରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ମଶାଳ ଜଳୁଛି। ବୀରମାନଙ୍କର ମେଘମାନେ ଗର୍ଜନ କରି, ଧାରାଧାରା ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଵିଲେଗୁଃ କଙ୍କଵତ୍କ୍ରୂରା ଵୀରାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ହେତଯଃ । ପେତୁଃ ପଟପଟାରାଵଂ ହେତିନିଷ୍ପିଷ୍ଟଯୋ ଽମ୍ବରେ
କଠୋର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କଂକପକ୍ଷୀ ପରି ବୀରମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗୁଥିଲେ। କିଛି ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଟିକ୍କିଟିକ୍ ଶବ୍ଦ କରି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଶମଂ ତମାଂସ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଵଲନଦୀପକୈଃ । ବଭୂଵୁର୍ ଅଖିଲାସ୍ ସେନା ନଵନାରାଚରୋମଶାଃ
ଅସ୍ତ୍ରର ଆଗ୍ନିକିରଣରେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ଧାରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ସମଗ୍ର ସେନା ନୂଆ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ରୋମାଞ୍ଚ ପରି ତିକ୍କିତିକ୍ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।