ତ୍ଵଚ୍ଛୀଲା ତ୍ଵତ୍ସମାଚାରା ତ୍ଵତ୍କୁଲା ତ୍ଵଦ୍ଵପୁଷ୍ମଯୀ । ଇତି ଲୀଲେଯମ୍ ଆଭାତି ପ୍ରତିଭା ପ୍ରତିବିମ୍ବଜା
ତୁମର ଆଚରଣ, ତୁମର ଚାଳ-ଚଳନ, ତୁମର କୁଳ, ତୁମର ଦେହର ଆକାର—ଏଭଳି ଖେଳରେ, ଚେତନାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ତୁମେ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵଗେ ସଂଵିଦାଦର୍ଶେ ପ୍ରତିଭା ପ୍ରତିବିମ୍ବତି । ଯାଦୃଶୀ ଯତ୍ର ସା ତତ୍ର ତଥୋଦେତି ନିରନ୍ତରା
ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଜ୍ଞାନର ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁପରି ତାହାର ସ୍ୱଭାବ, ସେଉଁଠାରେ ଏଭଳି ନିରନ୍ତର ଉଦୟ ହୁଏ।
ଜୀଵାକାଶସ୍ଯ ଯାନ୍ତସ୍ସ୍ଥା ପ୍ରତିଭା କଚତି ସ୍ଵଯମ୍ । ସା ବହିଃ ଖେ ଚିଦାଦର୍ଶପ୍ରତିବିମ୍ବାଦ୍ ଇଯଂ ସ୍ଥିତା
ଜୀବର ଆକାଶ ଭିତରେ ଚଳିଥିବା ପ୍ରତିଭା ନିଜେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ; ଏହି ପ୍ରତିଭା ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ଚେତନାର ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିଛି।
ଏଷା ତ୍ଵମ୍ ଅମ୍ବରମ୍ ଅହଂ ଭୁଵନଂ ଧରାଦି ରାଜେତି ସର୍ଵମ୍ ଅଜମ୍ ଏଵ ଵିଭାତମାତ୍ରମ୍ । ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ବିଲ୍ଵଜଠରଂ ଵିଦୁର୍ ଅଙ୍ଗ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ଚେତି ଶାନ୍ତମ୍ ଅଲମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ଯଥାସ୍ଥିତେହ
ଏହି ପ୍ରତିଭା ତୁମେ, ଆକାଶ ମୁଁ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ସବୁ ଅଜନ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ମନର ଆକାଶଟି ବେଲ ଫଳର ଗଭୀର ଭଳି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ; ମନ ଶାନ୍ତ କରି, ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ସେହିପରି ରହ।
ଵିଦୂରଥସ୍ ତେ ଭର୍ତୈଷ ତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣାଙ୍ଗନେ । ତଦ୍ ଏଵାନ୍ତଃପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଦୃଗାତ୍ମା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମର ପତି ବିଦୂରଥ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ଛାଡି, ସେଇ ଅନ୍ତର୍ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିବେ ଏବଂ ଏହିପରି ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ନେବେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯା ଲୀଲା ସା ତତ୍ପୁରାସ୍ପଦା । ପୁନଃ ପ୍ରହ୍ଵା ସ୍ଥିତୋଵାଚ ଵଚନଂ ଵିହିତାଞ୍ଜଲିଃ
ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲୀଳା ତାଙ୍କର ପାଳେସରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ।
ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ମଯାର୍ଚିତା । ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ଦର୍ଶନଂ ଦେଵି ସା ଦଦାତି ନିଶାସୁ ମେ
ଓ ଦେବୀ, ଭାଗ୍ୟବତୀ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ସଦା ଉପାସନା କରିଛି; ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେବୀ, ସେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାଏ।
ସା ଯାଦୃଗ୍ ଏଵ ଦେଵେଶି ତାଦୃଗ୍ ଏଵ ତ୍ଵମ୍ ଅମ୍ବିକେ । ତ୍ଵଂ ମେ କୃପଣକାରୁଣ୍ଯାଦ୍ ଵରଂ ଦେହି ଵରାନନେ
ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଣୀ, ଯେପରି ସେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛ; ମୋ ଦୁଃଖରେ ଦୟା କରି, ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ମା, ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଅ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ସା ତଦା ଜ୍ଞପ୍ତିସ୍ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତଦ୍ ଭକ୍ତିଭାଵନାମ୍ । ଇଦଂ ପ୍ରସନ୍ନା ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ଲୀଲାଂ ତତ୍ପୁରାସ୍ପଦାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେ ଲୀଳାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଉଭା ଥିଲେ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅନନ୍ଯଯା ଭାଵନଯା ଯାଵଜ୍ଜୀଵମ୍ ଅଜୀର୍ଣଯା । ପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ତେ ଵତ୍ସେ ଗୃହାଣାଭୀପ୍ସିତଂ ଵରମ୍
ତୁମର ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଏବଂ ଜୀବନ ଭରି ଅଟୁଟ ଉପାସନାରେ, ଓ ଶିଶୁ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କର।
ରଣେ ଦେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ମେ ପତିଃ । ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ତତ୍ର ସ୍ଯାମ୍ ଏତଦଙ୍ଗନା
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ମୋ ଶରୀରକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ମୋ ପତି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ଶରୀର ସହିତ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତୁ ତ୍ଵଯାଵିଘ୍ନଂ ପୂଜିତାସ୍ମି ସୁତେ ଚିରମ୍ । ଅନନ୍ଯଭାଵଯା ଦେଵି ପୁଷ୍ପଧୂପସପର୍ଯଯା
ଏହିପରି ହେଉ; ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅବିରତ ଭାବରେ ମୋତେ ପୂଜା କରିଛ, ମୁଁ କୌଣସି ବାଧା ଛଡା ତୁମର ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ମୁଁ ତୁମର ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ପୂଜିତ ହେଇଛି, ମୁଁ ଦେବୀ।
ଅଥ ତଦ୍ଦେଶଲୀଲାଯାଂ ଫୁଲ୍ଲାଯାଂ ତଦ୍ଵରୋଦଯାତ୍ । ପୂର୍ଵଲୀଲାବ୍ରଵୀଦ୍ ଦେଵୀଂ ସନ୍ଦେହଲୁଲିତାଶଯା
ଏହାପରେ, ସେଠି ଲୀଳାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଫୁଲି ଉଠିଲା, ଦୟା ପ୍ରଦାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପୂର୍ବ ଲୀଳା, ନିଜ ମନର ସନ୍ଦେହରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯେ ସତ୍ଯକାମାସ୍ ସତ୍ଯୈକସଙ୍କଲ୍ପା ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣଃ । ତ୍ଵାଦୃଶାସ୍ ସର୍ଵମ୍ ଏଵାଶୁ ତେଷାଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଭୀପ୍ସିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ କାମନା ରଖନ୍ତି, ସତ୍ୟକୁ ଏକମାତ୍ର ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି—ତୁମେ ଯେପରି—ସେମାନଙ୍କର ଚାହିଦା ସବୁ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ ତେନୈଵ ଶରୀରେଣ କିମ୍ ଅର୍ଥଂ ନାହମ୍ ଈଶ୍ଵରି । ଲୋକାନ୍ତରମ୍ ଇମଂ ନୀତା ତଂ ଗିରିଗ୍ରାମକଂ ଚ ଵା
ଏହି ଶରୀର ସହିତ, ମୁଁ ଏହି ଜଗତକୁ କିମ୍ବା ସେ ପାହାଡ଼ ଗାଁକୁ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ନେଇନଥିଲି, ମହିଳା ମଣିଷୀ?
ନ କିଞ୍ଚିତ୍ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଅହଂ କରୋମି ଵରଵର୍ଣିନି । ସର୍ଵଂ ସମ୍ପାଦଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସ୍ଵଯଂ ଜୀଵସ୍ ସମୀହିତମ୍
ମୁଁ କାହା ପାଇଁ କିଛି କରେନି, ସୁନ୍ଦରୀ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କାମ ତ୍ୱରିତ କରିଥାଏ।
ଅହଂ ହି ସରଲେ ଜ୍ଞପ୍ତିସ୍ ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରାଧିଦେଵତା । ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଅସ୍ମି ଚିଚ୍ଛକ୍ତିର୍ ଜୀଵଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ
ମୁଁ ସରଳା, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଚେତନାର ଅଧିପତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ମୁଁ ଚେତନାର ଶକ୍ତି, ଜୀବ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ରୂପ।
ଜୀଵସ୍ଯୋଦେତ୍ଯ୍ ଅହଂଶକ୍ତିର୍ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଯଥା ଯଥା । ଭାତି ତତ୍ଫଲଦା ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତଥା ତଥା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ 'ମୁଁ' ଶକ୍ତି ଯେମିତି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେହିପରି ତାହା ସଦା ତାହାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମାଂ ସମାରାଧଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଜୀଵଶକ୍ତିସ୍ ତଥୋଦିତା । ଯଥା ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଦେହାସ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତାସ୍ମୀତି ଚିରଂ ତଦା
ଯେତେବେଳେ ଜୀବଶକ୍ତି ଏପରି ଜାଗୃତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ଦେହ ନଥିଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତ ରହି, 'ମୁଁ ମୁକ୍ତ' ଭାବିଥାଏ।
ତେନ ତେନ ପ୍ରକାରେଣ ତ୍ଵଂ ମଯା ସମ୍ପ୍ରବୋଧିତା । ତଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯାମଲଂ ଭାଵଂ ନୀତାସି ଵରଵର୍ଣିନି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଜାଗୃତ କରିଛି, ଏହି ପବିତ୍ର ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।
ଅନଯୈଵଂ ଭାଵନଯା ବୋଧିତାସ୍ମି ଚିରଂ ଯଦା । ତମ୍ ଏଵାର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵତୀ ତଦା ସ୍ଵଚିତିଶକ୍ତିତଃ
ଏହି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ ଜାଗୃତ ହେଲି, ତେବେ ନିଜ ଚେତନାର ଶକ୍ତିରେ ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଇଯାଏ।
ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଯଥୋଦେତି ସ୍ଵଚିତ୍ପ୍ରଯତନଂ ଚିରମ୍ । ଫଲଂ ଦଦାତି କାଲେନ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତଥା ତଥା
ଯେଉଁ ଲୋକର ନିଜ ଚେତନାର ଚେଷ୍ଟା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ସେହି ଲୋକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବରେ ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ତପୋ ଵା ଦେଵତା ଵାପି ଭୂତ୍ଵା ସୈଵ ଚିଦ୍ ଅଵ୍ଯଯା । ଫଲଂ ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅଥ ସ୍ଵୈରଂ ନଭଃଫଲନିପାତଵତ୍
ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦେବତା ଯେହେଉଁ, ଏହା ସେଇ ଅବିନାଶୀ ଚେତନା ଯାଁଠାରେ ଏହି ରୂପ ନେଇ, ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଯେପରି ଆକାଶ ତାହାର ଫଳ ଛାଡିଦେଉଥାଏ।
ସ୍ଵସଂଵିଦ୍ଦ୍ଯୋତନାଦ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନ କିଞ୍ଚନ କଦାଚନ । ଫଲଂ ଭଵତି ତେନାଶୁ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ନିଜ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଛଡ଼ା କେହି କିଛି କେବେଉଁ ଫଳ ଦେଇପାରେନି; ତେଣୁ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁ, ସେପରି କର, ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳିଯିବ।
ଚିଦ୍ଭାଵ ଏଵ ନନୁ ସର୍ଵଗତୋ ଽନ୍ତରାତ୍ମା ଯଶ୍ ଚେତତି ପ୍ରଯତତେ ଚ ତଦ୍ ଏତି ତଚ୍ଛ୍ରୀଃ । ରମ୍ଯଂ ନ ରମ୍ଯମ୍ ଅଥଵେତି ଵିଚାର୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ ଯତ୍ ପାଵନଂ ତଦ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯ ତଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ଚେତନାର ଅବସ୍ଥା ଏକା, ଯାଁଠାରେ ସମସ୍ତରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ରହିଛି, ଭାବିଥାଏ ଓ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ, ତାହା ଚାହିଥିବା ଜିନିଷ ଓ ତାହାର ଶ୍ରୀ ମିଳିଯାଏ। କିଛି ରମ୍ୟ କି ନୁହେଁ ଭାବି, ଯାହା ପବିତ୍ର, ତାହାକୁ ଜାଣି, ତାହାରେ ଅନ୍ତରେ ବସ।
ଏଵଂ ସଙ୍କଥଯନ୍ତୀଷୁ ତାସୁ ତସ୍ମିନ୍ ଗୃହୋଦରେ । ଵିଦୂରଥଃ କିମ୍ ଅକରୋନ୍ ନିର୍ଗତ୍ଯ କୁପିତୋ ଗୃହାତ୍
ସେଠି ଘର ଭିତରେ ସେମାନେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବିଦୂରଥ କଣ କଲେ? ସେ ଘରରୁ ରାଗରେ ବାହାରିଗଲେ।
ଵିଦୂରଥସ୍ ସ୍ଵସଦନାନ୍ ନିର୍ଗତ୍ଯ ପରିଵାରିତଃ । ପରିଵାରେଣ ମହତା ଋକ୍ଷୌଘେନୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ବିଦୂରଥ ନିଜ ଘରଠାରୁ ବାହାରିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଘିରି ରହିଥାଏ।
ସନ୍ନଦ୍ଧସର୍ଵାଵଯଵୋ ଲଗ୍ନହାରଵିଭୂଷଣଃ । ମହାଜଯଜଯାରାଵୈସ୍ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ନିର୍ଗତଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ କଟିଆ ପିନ୍ଧି, ଗଳାରେ ହାର ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ବିଜୟର ଉଚ୍ଚ ଜୟଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ବିଦୂରଥ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର।
ସମାଦିଶନ୍ ଯୋଧଗଣଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥିତିମ୍ । ଆଲୋକଯନ୍ ଵୀରରଣାନ୍ ଆରୁରୋହ ନୃପୋ ରଥମ୍
ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କର ଗଠନ ଶୁଣି, ବୀରମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଭୂତାଗାରସମାକାରଂ ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯମଣ୍ଡିତମ୍ । ପତାକାପୁଞ୍ଜକଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଦ୍ଯୁଵିମାନମ୍ ଇଵାଗତମ୍
ଏହି ରଥ ଭୂତମାନଙ୍କର ଗୃହପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୁକ୍ତା ଓ ମାଣିକରେ ସଜିଥିଲା, ପତାକାର ଗୁଛରେ ଢାକି ରହିଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶର ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯାନ।