ସାକାରସ୍ଯେଵ ବୋଧାଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ଭଵତାଧୁନା । ଅନନ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନସ୍ ତେ ସ୍ଯୁସ୍ ତରୋର୍ ଅଵଯଵା ଇଵ
ଏକ ଗଛର ଅନ୍ଗଗୁଡିକ ଯେପରି ତାହାର ଆକାର ପାଇଁ ଅଛି, ସେହିପରି ବୋଧ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ତୁମେ ଏବେ ନିଜ ଆତ୍ମା ସହ ଏକାତ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନିଜଭାଵକ୍ରମୋଦିତମ୍ । ରିକ୍ତଂ ତଦ୍ ଵିଶ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୈର୍ ଅନନ୍ଯଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱ ଯେପରି ଅଛି, ନିଜ ଭାବର ଅନୁକ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହା ଖାଲି, ଏବଂ 'ବିଶ୍ୱ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥଗୁଡିକ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ଅଟୁଇ ଅଛି।
ନ ତତ୍ ସତ୍ଯଂ ନ ଚାସତ୍ଯଂ ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ସର୍ପଭ୍ରମୋପମମ୍ । ମିଥ୍ଯାନୁଭୂତିତସ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଅସତ୍ଯଂ ତତ୍ ପରୀକ୍ଷଣାତ୍
ଏହା ନ ସତ୍ୟ, ନ ଅସତ୍ୟ; ଏହା ରଜ୍ଜୁରେ ସାପ ଭ୍ରମର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ପରି। ଯାହା ମିଥ୍ୟା ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କଲେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।
ପରମଂ କାରଣଂ ଵିତ୍ତ୍ଵାଜ୍ ଜୀଵତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଅତସ୍ ତଦ୍ ଏଵାନୁଭଵଞ୍ ଜୀଵତ୍ଵଂ ଵିନ୍ଦତେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାରଣକୁ ଜାଣିଲେ, ଜୀବନ ଭଳି ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ। ଏହି କାରଣକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମିଳେ।
ସତ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯଂ ଵା ଖେ ଽପି ଭାତମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍ । ରଞ୍ଜଯତ୍ଯ୍ ଏଵ ଜୀଵାଣୁଂ ସ୍ଵୋତ୍ଥାଭିର୍ ଅନୁଭୂତିଭିଃ
ଏହି ଜଗତ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ସତ୍ୟ ହେଉ କି ଅସତ୍ୟ, ଏହା ଜୀବକୁ ନିଜର ଅନୁଭବରେ ରଙ୍ଗିଯାଏ ।
ଅନୁଭୂତଯ ଏତାସ୍ ତୁ କାଶ୍ଚିତ୍ ପୂର୍ଵାନୁଭୂତିତଃ । ଅପୂର୍ଵାନୁଭଵାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ ସମାଶ୍ ଚୈଵାସମାଶ୍ ଚ ତାଃ
ଏହି ଅନୁଭବଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଭୂତ, କିଛି ନୂତନ ଅନୁଭବ, ଏବଂ କିଛି ସମାନ ଅଟେ, କିଛି ଅସମାନ ।
କ୍ଵଚିତ୍ କଦାଚିତ୍ ତା ଏଵ କ୍ଵଚିଦ୍ ଏଵ ସମା ଅପି । କଚନ୍ତ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯାସ୍ ସତ୍ଯାଭା ଜୀଵାକାଶେ ଽନୁଭୂତଯଃ
କେବେ କେଉଁଠି ଏହି ଅନୁଭବଗୁଡିକ ସମାନ ହୁଏ, କେବେ ଅସମାନ; ଜୀବର ଆକାଶରେ ଏହି ଅନୁଭବଗୁଡିକ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଚଳାଇଯାଏ ।
ତତ୍କୁଲାସ୍ ତତ୍ସମାଚାରାସ୍ ତଜ୍ଜନ୍ମାନସ୍ ତଦୀହିତାଃ । ତ ଏଵ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ପୌରାଃ ପ୍ରତିଭାନେ ଭଵନ୍ତି ଵଃ
ସେଇ ପରିବାର, ସେଇ ଆଚରଣ, ସେଇ ଜନ୍ମ ଓ ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିର ରାଜ୍ୟରେ ଉପଦେଷ୍ଟା ଓ ପୌର ହେଇଯାନ୍ତି ।
ତେ ଚୈଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅଲଂ ସତ୍ଯା ଦେଶକାଲେହିତୈସ୍ ସମାଃ । ସର୍ଵଗାତ୍ମସ୍ଵରୂପାଯାଃ ପ୍ରତିଭାଯା ଇତି ସ୍ଥିତିଃ
ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି; ସେମାନେ ଦେଶ କିମ୍ବା ସମୟ ନିମିତ୍ତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି।
ଯଥା ରାଜାତ୍ମନି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପ୍ରତିଭୋଦେତି ସନ୍ମଯୀ । ତଥାନ୍ଵ୍ ଅଗଗ୍ରଗୋଦେତି ସତ୍ଯୈଵ ପ୍ରତିଭାସ୍ଵରେ
ଯେପରି ରାଜା ଆକାଶର ଦର୍ପଣରେ ଏକ ଚିତ୍ର ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଗଠିତ, ସେପରି ସତ୍ୟର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଉଦୟ ହୁଏ।
ତ୍ଵଚ୍ଛୀଲା ତ୍ଵତ୍ସମାଚାରା ତ୍ଵତ୍କୁଲା ତ୍ଵଦ୍ଵପୁଷ୍ମଯୀ । ଇତି ଲୀଲେଯମ୍ ଆଭାତି ପ୍ରତିଭା ପ୍ରତିବିମ୍ବଜା
ତୁମର ଆଚରଣ, ତୁମର ଚାଳ-ଚଳନ, ତୁମର କୁଳ, ତୁମର ଦେହର ଆକାର—ଏଭଳି ଖେଳରେ, ଚେତନାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ତୁମେ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵଗେ ସଂଵିଦାଦର୍ଶେ ପ୍ରତିଭା ପ୍ରତିବିମ୍ବତି । ଯାଦୃଶୀ ଯତ୍ର ସା ତତ୍ର ତଥୋଦେତି ନିରନ୍ତରା
ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଜ୍ଞାନର ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁପରି ତାହାର ସ୍ୱଭାବ, ସେଉଁଠାରେ ଏଭଳି ନିରନ୍ତର ଉଦୟ ହୁଏ।
ଜୀଵାକାଶସ୍ଯ ଯାନ୍ତସ୍ସ୍ଥା ପ୍ରତିଭା କଚତି ସ୍ଵଯମ୍ । ସା ବହିଃ ଖେ ଚିଦାଦର୍ଶପ୍ରତିବିମ୍ବାଦ୍ ଇଯଂ ସ୍ଥିତା
ଜୀବର ଆକାଶ ଭିତରେ ଚଳିଥିବା ପ୍ରତିଭା ନିଜେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ; ଏହି ପ୍ରତିଭା ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ଚେତନାର ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିଛି।
ଏଷା ତ୍ଵମ୍ ଅମ୍ବରମ୍ ଅହଂ ଭୁଵନଂ ଧରାଦି ରାଜେତି ସର୍ଵମ୍ ଅଜମ୍ ଏଵ ଵିଭାତମାତ୍ରମ୍ । ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ବିଲ୍ଵଜଠରଂ ଵିଦୁର୍ ଅଙ୍ଗ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ଚେତି ଶାନ୍ତମ୍ ଅଲମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ଯଥାସ୍ଥିତେହ
ଏହି ପ୍ରତିଭା ତୁମେ, ଆକାଶ ମୁଁ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ସବୁ ଅଜନ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ମନର ଆକାଶଟି ବେଲ ଫଳର ଗଭୀର ଭଳି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ; ମନ ଶାନ୍ତ କରି, ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ସେହିପରି ରହ।
ଵିଦୂରଥସ୍ ତେ ଭର୍ତୈଷ ତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣାଙ୍ଗନେ । ତଦ୍ ଏଵାନ୍ତଃପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଦୃଗାତ୍ମା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମର ପତି ବିଦୂରଥ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ଛାଡି, ସେଇ ଅନ୍ତର୍ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିବେ ଏବଂ ଏହିପରି ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ନେବେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯା ଲୀଲା ସା ତତ୍ପୁରାସ୍ପଦା । ପୁନଃ ପ୍ରହ୍ଵା ସ୍ଥିତୋଵାଚ ଵଚନଂ ଵିହିତାଞ୍ଜଲିଃ
ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲୀଳା ତାଙ୍କର ପାଳେସରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ।
ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ମଯାର୍ଚିତା । ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ଦର୍ଶନଂ ଦେଵି ସା ଦଦାତି ନିଶାସୁ ମେ
ଓ ଦେବୀ, ଭାଗ୍ୟବତୀ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ସଦା ଉପାସନା କରିଛି; ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେବୀ, ସେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାଏ।
ସା ଯାଦୃଗ୍ ଏଵ ଦେଵେଶି ତାଦୃଗ୍ ଏଵ ତ୍ଵମ୍ ଅମ୍ବିକେ । ତ୍ଵଂ ମେ କୃପଣକାରୁଣ୍ଯାଦ୍ ଵରଂ ଦେହି ଵରାନନେ
ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଣୀ, ଯେପରି ସେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛ; ମୋ ଦୁଃଖରେ ଦୟା କରି, ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ମା, ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଅ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ସା ତଦା ଜ୍ଞପ୍ତିସ୍ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତଦ୍ ଭକ୍ତିଭାଵନାମ୍ । ଇଦଂ ପ୍ରସନ୍ନା ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ଲୀଲାଂ ତତ୍ପୁରାସ୍ପଦାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେ ଲୀଳାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଉଭା ଥିଲେ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅନନ୍ଯଯା ଭାଵନଯା ଯାଵଜ୍ଜୀଵମ୍ ଅଜୀର୍ଣଯା । ପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ତେ ଵତ୍ସେ ଗୃହାଣାଭୀପ୍ସିତଂ ଵରମ୍
ତୁମର ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଏବଂ ଜୀବନ ଭରି ଅଟୁଟ ଉପାସନାରେ, ଓ ଶିଶୁ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କର।
ରଣେ ଦେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ମେ ପତିଃ । ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ତତ୍ର ସ୍ଯାମ୍ ଏତଦଙ୍ଗନା
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ମୋ ଶରୀରକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ମୋ ପତି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ଶରୀର ସହିତ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତୁ ତ୍ଵଯାଵିଘ୍ନଂ ପୂଜିତାସ୍ମି ସୁତେ ଚିରମ୍ । ଅନନ୍ଯଭାଵଯା ଦେଵି ପୁଷ୍ପଧୂପସପର୍ଯଯା
ଏହିପରି ହେଉ; ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅବିରତ ଭାବରେ ମୋତେ ପୂଜା କରିଛ, ମୁଁ କୌଣସି ବାଧା ଛଡା ତୁମର ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ମୁଁ ତୁମର ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ପୂଜିତ ହେଇଛି, ମୁଁ ଦେବୀ।
ଅଥ ତଦ୍ଦେଶଲୀଲାଯାଂ ଫୁଲ୍ଲାଯାଂ ତଦ୍ଵରୋଦଯାତ୍ । ପୂର୍ଵଲୀଲାବ୍ରଵୀଦ୍ ଦେଵୀଂ ସନ୍ଦେହଲୁଲିତାଶଯା
ଏହାପରେ, ସେଠି ଲୀଳାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଫୁଲି ଉଠିଲା, ଦୟା ପ୍ରଦାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପୂର୍ବ ଲୀଳା, ନିଜ ମନର ସନ୍ଦେହରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯେ ସତ୍ଯକାମାସ୍ ସତ୍ଯୈକସଙ୍କଲ୍ପା ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣଃ । ତ୍ଵାଦୃଶାସ୍ ସର୍ଵମ୍ ଏଵାଶୁ ତେଷାଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଭୀପ୍ସିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ କାମନା ରଖନ୍ତି, ସତ୍ୟକୁ ଏକମାତ୍ର ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି—ତୁମେ ଯେପରି—ସେମାନଙ୍କର ଚାହିଦା ସବୁ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ ତେନୈଵ ଶରୀରେଣ କିମ୍ ଅର୍ଥଂ ନାହମ୍ ଈଶ୍ଵରି । ଲୋକାନ୍ତରମ୍ ଇମଂ ନୀତା ତଂ ଗିରିଗ୍ରାମକଂ ଚ ଵା
ଏହି ଶରୀର ସହିତ, ମୁଁ ଏହି ଜଗତକୁ କିମ୍ବା ସେ ପାହାଡ଼ ଗାଁକୁ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ନେଇନଥିଲି, ମହିଳା ମଣିଷୀ?
ନ କିଞ୍ଚିତ୍ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଅହଂ କରୋମି ଵରଵର୍ଣିନି । ସର୍ଵଂ ସମ୍ପାଦଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସ୍ଵଯଂ ଜୀଵସ୍ ସମୀହିତମ୍
ମୁଁ କାହା ପାଇଁ କିଛି କରେନି, ସୁନ୍ଦରୀ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କାମ ତ୍ୱରିତ କରିଥାଏ।
ଅହଂ ହି ସରଲେ ଜ୍ଞପ୍ତିସ୍ ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରାଧିଦେଵତା । ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଅସ୍ମି ଚିଚ୍ଛକ୍ତିର୍ ଜୀଵଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ
ମୁଁ ସରଳା, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଚେତନାର ଅଧିପତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ମୁଁ ଚେତନାର ଶକ୍ତି, ଜୀବ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ରୂପ।
ଜୀଵସ୍ଯୋଦେତ୍ଯ୍ ଅହଂଶକ୍ତିର୍ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଯଥା ଯଥା । ଭାତି ତତ୍ଫଲଦା ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତଥା ତଥା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ 'ମୁଁ' ଶକ୍ତି ଯେମିତି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେହିପରି ତାହା ସଦା ତାହାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମାଂ ସମାରାଧଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଜୀଵଶକ୍ତିସ୍ ତଥୋଦିତା । ଯଥା ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଦେହାସ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତାସ୍ମୀତି ଚିରଂ ତଦା
ଯେତେବେଳେ ଜୀବଶକ୍ତି ଏପରି ଜାଗୃତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ଦେହ ନଥିଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତ ରହି, 'ମୁଁ ମୁକ୍ତ' ଭାବିଥାଏ।
ତେନ ତେନ ପ୍ରକାରେଣ ତ୍ଵଂ ମଯା ସମ୍ପ୍ରବୋଧିତା । ତଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯାମଲଂ ଭାଵଂ ନୀତାସି ଵରଵର୍ଣିନି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଜାଗୃତ କରିଛି, ଏହି ପବିତ୍ର ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।