ହା ତାତ ହେତଯୋ ଲଗ୍ନାସ୍ ତରୁଣୀକଵରୀତୃଣେ । ଜ୍ଵଲନ୍ତି ଶୁଷ୍କପର୍ଣୌଘା ଇଵ ଵୀରାନଲେରିତାଃ
ହା ବାପା, ମୃତ୍ୟୁର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଯୁବକ ଦେହର କମଳା ଘାସରେ ଲାଗିଛି, ଯେପରି ଶୂଷ୍କ ପତ୍ର ଗଛ ଉପରେ ବୀରଙ୍କ ଆଗୁନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ଆଵର୍ତଵର୍ତିନୀ ଦୀର୍ଘା ଵହତ୍ଯ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତରଙ୍ଗିନୀ । ପଶ୍ଯେଯଂ ଧୂମଯମୁନା ଵ୍ଯୋମଗଙ୍ଗାଂ ପ୍ରଧାଵତି
ଏକ ଦୀର୍ଘ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଧୂଆଁର ନଦୀ ଉପରକୁ ବହୁଛି; ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଆକାଶର ଗଙ୍ଗା ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଯାଉଛି।
ଵହଦୁଲ୍ମୁକକାଷ୍ଟୌର୍ଧ୍ଵଗାମିନୀ ଧୂମନିମ୍ନଗା । ଵୈମାନିକାନ୍ ଅନ୍ଧଯତି ପଶ୍ଯାଗ୍ନିକଣବୁଦ୍ବୁଦା
ଉପରକୁ ଉଡୁଥିବା ଧୂଆଁ ଜଳ ଜଳାଇ ଦେଉଥିବା କାଠରୁ ଉପଜିଛି; ଏହି ଧୂଆଁ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଅନ୍ଧା କରିଦେଉଛି। ଦେଖ, ଏହି ଧୂଆଁ ଭିତରେ ଅଗ୍ନିର ଚିଁହ୍ନ ଓ ଫୁଲା ତୁଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅସ୍ଯ ମାତା ପିତା ଭ୍ରାତା ଜାମାତା ତନଯସ୍ ସୁତା । ଅସ୍ମିନ୍ ସଦ୍ମନି ନିର୍ଦଗ୍ଧା ଦଗ୍ଧୈଷାମ୍ ଅନ୍ତମ୍ ଇଚ୍ଛତି
ଏହି ଘରରେ ତାଙ୍କର ମା, ବାପା, ଭାଇ, ଜାମାତା, ପୁଅ ଓ ଝିଅ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁରିଗଲେ; ଏବେ ଅଗ୍ନି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ହା ହା ହା ଗଚ୍ଛ ଭୋଶ୍ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଏତଦ୍ ଅଙ୍ଗାରମନ୍ଦିରମ୍ । ଇତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ପତିତୁଂ ସୁମେରୋଶ୍ ଶିଖରଂ ଯଥା
ହା ହା ହା! ମହାଶୟ, ଏହି ଅଙ୍ଗାରର ଘରରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ; ଏହା ସୁମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପଡିବା ପରି ଭାଗିଯିବାକୁ ଯାଉଛି।
ଅହୋ ଶରଶିଲାଶକ୍ତିକୁନ୍ତପ୍ରାସାସିହେତଯଃ । ଜ୍ଵାଲାସନ୍ଧ୍ଯଭ୍ରପଟଲଂ ଵିଶନ୍ତି ଶଲଭା ଇଵ
ଅର୍ଜ, ପଥର, ବଣ, ଭାଲା, ତଳୱାର—ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ୱାଲା ଓ ଧୂଆଁର ମେଘ ମାଳାରେ ପୋକା ଅଗ୍ନିକୁ ଯିବା ପରି ଲୁଚିଯାଉଛନ୍ତି।
ହେତିପ୍ରଵାହା ଜ୍ଵଲନଂ ନଭସ୍ ସର୍ଵେ ଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅହୋ । ଵଡଵାନଲମ୍ ଉଜ୍ଜ୍ଵାଲମ୍ ଅର୍ଣଃପୂରା ଇଵାର୍ଣଵାତ୍
ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସମସ୍ତ ପବନ ଯାଇ ମିଶିଯାଉଛି, ଯେପରି ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ଭୟଙ୍କର ବଡବା ଅଗ୍ନିକୁ ଯାଇ ମିଶିଯାଉଥାଏ।
ଧୂମାଯନ୍ତେ ମହାଭ୍ରାଣି ଜ୍ଵାଲାଶିଖରକୋଟିଷୁ । ସରସାନ୍ଯ୍ ଅପି ଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ହୃଦଯାନୀଵ ରାଗିନାମ୍
ବଡ ମେଘଗୁଡିକ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାର ଉପରେ ଧୂଆଁ ହେଇଯାଉଛି, ଏବଂ ଝିଲିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ହେଇଯାଉଛି, ଯେପରି ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।
ଆଲାନତ୍ଵରୁଷୈଵୈତା ଦନ୍ତିଭିର୍ ଵୃକ୍ଷପଙ୍କ୍ତଯଃ । ସ୍ଫୁଟତ୍କଟକଟାରାଵଂ ପାତ୍ଯନ୍ତେ କୃତପୀତ୍କୃତୈଃ
ଉତ୍ତାପରେ ଜଳିଥିବା ଗଛମାନା, ରାଗରେ ଭରିଯାଇ, ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଫେଲୁଛନ୍ତି; ଶାଖାଗୁଡିକ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଟିକି ଟିକି ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି, ଏହି ହାତୀମାନେ ଖାଇ ଶେଷ କରିଥିବା ପରେ।
ପ୍ଲୁଷ୍ଟପୁଷ୍ପଫଲସ୍କନ୍ଧଗନ୍ଧଶ୍ରୀକା ଗୃହଦ୍ରୁମାଃ । ଗତା ନିର୍ଦଗ୍ଧସର୍ଵସ୍ଵା ଗୃହସ୍ଥା ଇଵ ଦୀନତାମ୍
ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଗନ୍ଧରେ ମନ୍ମତା ଥିବା ଗୃହର ଗଛମାନା, ଏବେ ସମସ୍ତ ଜଳି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ହରାଇଥିବା ଗୃହସ୍ଥମାନେ।
ମାତାପିତୃଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ବାଲକାସ୍ ତିମିରାଵଲୀଃ । ମଥ୍ନନ୍ତୋ ଽଙ୍ଗେଷୁ ରଥ୍ଯାସୁ କୁଡ୍ଯପାତେନ ହା ହତାଃ
ମାଆ ବାପା ହିନ୍ଦା ଛୋଟ ଛୁଆମାନେ ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ଭୁଲିଉଛନ୍ତି, ରାସ୍ତାରେ ଦେଉଳ ଭାଙ୍ଗି ପଡିବାରେ ଦେହରେ ଘା ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି ।
ଵତ ଵିଦ୍ରାଵିତାନ୍ଧସ୍ଯ କରିଣୋ ରଣମୂର୍ଧନି । ପତଦଙ୍ଗାରକାଗାରଭାରିଣଃ କଟୁକୂଜିତମ୍
ଅନ୍ଧା ଲୋକମାନେ ହାତୀମାନେକୁ ଭୟ ଦେଇ ଦୂରେ ହଟାଇଦେଉଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ହାତୀମାନେ ତୀବ୍ର ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଭରି ଯାଇଛି ।
ହା କଷ୍ଠମ୍ ଅସିନିର୍ଭିନ୍ନସ୍କନ୍ଧେ ସନ୍ନଦୃଢୋଲ୍ମୁକେ । ପତିତୋ ଯନ୍ତ୍ରପାଷାଣଃ ପୁରୁଷସ୍ଯାଶନିର୍ ଯଥା
ହା ଦୁଃଖ ! ତଳୱାରରେ ଭାଙ୍ଗି ଶ୍ରାଣ୍ଡରେ ଗାଢ଼ ଭାବେ ଲଗିଥିବା ପଥର ଏକ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଯନ୍ତ୍ରରୁ ପଡୁଥିବା ବିଜୁଳି ପରି ଝରିପଡ଼ିଛି ।
ଗଵାଶ୍ଵମହିଷାଜୋଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଵଶୃଗାଲଵୃକୈର୍ ଅହୋ । ଘୋରୋ ରଣ ଇହାରବ୍ଧୋ ମାର୍ଗରୋଧକ ଆକୁଲୈଃ
ଗାଁଠି, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ, ଉଠ, କୁକୁର ଓ ମୃଗମାନେ — ଏଠାରେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ଅସ୍ତିର ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ।
ପଟୈଃ ପଟପଟାଶବ୍ଦୈର୍ ଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵାଲାଲିମାରୁତୈଃ । ଆକ୍ରନ୍ଦିନ୍ଯସ୍ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଯାନ୍ତି ସ୍ଥଲପଦ୍ମାଚିତା ଇଵ
ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା କପଡ଼ର ଟିକିଟିକି ଶବ୍ଦ ଓ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ତେଜ ବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ଷୁଦ୍ର କନ୍ୟାମାନେ ହାହାକାର କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୂମିରେ ଫୁଲ ଦେଇ ସଜିଥିବା ପଦ୍ମମାନଙ୍କ ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଜ୍ଵାଲାଲଵାଃ ପଶ୍ଯ ଲିହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲକଵଲ୍ଲରୀଃ । କୁର୍ଵନ୍ତୋ ଽଶୋକପୁଷ୍ପାଭାଂ କରଭା ଇଵ ପନ୍ନଗୀଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ତାଙ୍କର ଲମ୍ବା କେଶକୁ ଚୁଷୁଛି, ଏହା ଦୁଃଖର ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ହାତୀମାନେ ସାପ ସହ ଖେଳୁଥିବା ପରି।
ହା ହା ହରିଣଶାଵାକ୍ଷ୍ଯାଃ ପକ୍ଷ୍ମଲେକ୍ଷଣପକ୍ଷ୍ମସୁ । କୁଶାଗ୍ରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏତି କାର୍ଷାଣଵୀ ଶିଖା
ହା ହା, ହରିଣ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଚକୁର କୋଣ ଓ ଚକୁ ଚାପରେ, ଶିଖା ତିନି କୁଶ ଗଛର ତୀରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ପରି ଆସିପହଁଚିଲା।
ଦହ୍ଯମାନୋ ଽପି ନିର୍ଯାତି ନ କଲତ୍ରଂ ଵିନା ନରଃ । ଅହୋ ବତ ଦୁରୁଚ୍ଛେଦାଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ସ୍ନେହଵାଗୁରାଃ
ପୋଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ବିନା ଯାଇନାହାନ୍ତି; ଆହା, ଜୀବମାନଙ୍କର ସ୍ନେହର ଜାଲ କେତେ ଦୁର୍ବଳ।
କରୀ ରଭସନିର୍ଭିନ୍ନଜ୍ଵଲଦଙ୍ଗାରପାଦପୈଃ । ପ୍ଲୁଷ୍ଟପୁଷ୍କରକଃ କୋପାନ୍ ମଥ୍ନାତ୍ଯ୍ ଉତ୍ପୁଷ୍କରଂ ସରଃ
ହାତୀ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ଚେଷ୍ଟାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଛମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଛି; ରାଗରେ, ତାହାର ସୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶୁଷ୍କ ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲିକୁ ଉଲଟି ପାଲଟି ଦେଉଛି।
ଧୂମୋଽମ୍ବୁଦପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋଲାଲାତତଡିଲ୍ଲତମ୍ । ଜ୍ଵଲଦଙ୍ଗାରନାରାଚନିକରଂ ପରିଵର୍ଷତି
ଧୂଆଁ ମେଘର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାହାର ଅସ୍ଥିର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚମକରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ତୀରମାନେକୁ ବର୍ଷା କରୁଛି।
ଇହ ଧୂମସ୍ ସ୍ଫୁରଦ୍ଵହ୍ନିକଣ ଆଵର୍ତଵୃତ୍ତିମାନ୍ । ସ୍ଥିତ ଆପୀଡଵାନ୍ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ରତ୍ନପୂର ଇଵାମ୍ବରେ
ଏଠାରେ ଧୂଆଁ, ଚମକୁଥିବା ଅଗ୍ନିର କଣା ଭରି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚଳନରେ, ଆକାଶରେ ଏକ ସଂକଳିତ ଦଳରେ ଦେଉଛି; ଏହା ଆମ୍ବରରେ ରତ୍ନର ଏକ ଗୁଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଗୌରମ୍ ଅମ୍ବରମ୍ ଆଭାତି ଜ୍ଵାଲାଶିଖରତେଜସା । ମୃତ୍ଯୋର୍ ଇଵୋତ୍ସଵେ ଦତ୍ତଃ କୁଙ୍କୁମାଙ୍କଃ କଦର୍ଥକଃ
ଆକାଶ ଜ୍ୱାଳାର ଶିଖାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଫିକା ହୋଇ ଚମକୁଛି; ମୃତ୍ୟୁର ଉତ୍ସବ ପାଇଁ କୁଙ୍କୁମ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ନାଶର ଚିହ୍ନ।
ଅହୋ ନୁ ଵିଷମଂ ଵୈରଂ ଵର୍ତତେ ଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ । ହ୍ରିଯନ୍ତେ ରାଜନାର୍ଯୋ ଽପି ଵରଵୀରୈର୍ ଉଦାଯୁଧୈଃ
ହାଁ, କିପରି ଦୁଃଖଦାୟକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ଏହି ଶତ୍ରୁତା! ଏହାରେ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ନାହିଁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ମହାନ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମରିଦେଇଛନ୍ତି।
ଲୋଲସ୍ରଗ୍ଦାମକୁସୁମୈର୍ ମାର୍ଗପ୍ରକରକାରିକାଃ । ଅର୍ଧନିର୍ଦଗ୍ଧକଵରୀକୀର୍ଣଵକ୍ଷସ୍ସ୍ଥଲାମ୍ବରାଃ
ଫୁଲ ଓ ମାଳା ଖସିଯାଇଛି, ଅଳଙ୍କାର ଢିଲା ହୋଇଯାଇଛି; ରାଜପଥରେ ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପୋଶାକ ଅଧା ଜଳିଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଛାତି ଓ ଶରୀର ଉପରେ ଅଙ୍ଗାର ଚିତା ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନିଯାଇଛି।
ଆଲୋଲାମ୍ବରସଂଲକ୍ଷ୍ଯନିତମ୍ବଜଘନସ୍ଥଲାଃ । ପତନ୍ମାଣିକ୍ଯଵଲଯା ଵଲିତାଵନିମଣ୍ଡଲାଃ
ପୋଶାକ ହେଲେ ଢିଲା ଓ ହଲେ ଆଡ଼େ-ବାଡ଼େ, ତାଙ୍କର କମର ଓ ଜଘନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି; ମାଣିକ୍ୟ ବାଲା ହାତରୁ ଖସି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଛି, ଶରୀର ଭୂମିକୁ ଝୁକିଯାଉଛି।
ଛିନ୍ନହାରଲତାଜାଲଵିକୀର୍ଣାମଲମୌକ୍ତିକାଃ । ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟସ୍ତନଶ୍ରୋଣିପାର୍ଶ୍ଵୋଦ୍ଯତ୍କନକପ୍ରଭାଃ
ହାର ଓ ମୁକୁତର ଲତା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି ଏବଂ ଚାଉଁଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଛାତି, କମର ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା, କେବେ ଲୁଚିଥିବା ସୁନା ରଉଶନୀ ଚମକିଯାଉଛି।
କୁରରୀକର୍କଶାକ୍ରନ୍ଦମନ୍ଦୀକୃତରଣାରଵାଃ । ଧାରାପାତ୍ଯସ୍ରୁନାରାଚଭିନ୍ନପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଚେତନାଃ
ଯୁଦ୍ଧର ହଲାହଳ ରବ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କର କଠୋର ଚିତ୍କାରରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି; ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ଯୋଧାମାନେ ଅଚେତନ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ରକ୍ତକର୍ଦମବାଷ୍ପାମ୍ବୁକ୍ଲିନ୍ନଗ୍ରଥିତଵାସସଃ । ଭୁଜମୂଲାର୍ପିତଭୁଜୈର୍ ନୀଯମାନା ବଲାନ୍ ନୃଭିଃ
ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ରକ୍ତ, କାଦ, ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ହାତ ଅନ୍ୟ ଯୋଧାଙ୍କ ହାତରେ ରଖି ଏହି ଯୋଧାମାନେ ସେନାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।
କ ଇଵାସ୍ମତ୍ପରିତ୍ରାତା ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଦୀନଵୀକ୍ଷିତୈଃ । ଉତ୍ପଲୈର୍ ଇଵ ଵର୍ଷଦ୍ଭିଃ ପରିରୋଦିତସୈନିକାଃ
‘ଏବେ କିଏ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବ?’ ଏହି ଭୟଭିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯୋଧାମାନେ କନ୍ଦୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ମନେ ହେଉଛି ଜଳ ଫୁଲର ପ୍ରବାହ ଭଳି ପଡ଼ୁଛି।
ମୃଣାଲକୋମଲାଚ୍ଛୋରୁମୂଲଜାଲୈସ୍ ସୁନିର୍ମଲୈଃ । ସ୍ଵଚ୍ଛାମ୍ବରତଲାଲକ୍ଷ୍ଯୈର୍ ଆକାଶନଲିନୀନିଭାଃ
ଅତି କମଳ ତଣ୍ଡା ପରି ମୃଦୁ ଉରୁ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ନୂତନ ଚୂଡ଼ାରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପରି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହି ଯୁବତୀମାନେ ଆକାଶରେ ଫୁଲିଥିବା କମଳ ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।