ବଲାଦ୍ ଆକୃଷ୍ଟକର୍ଣାନାଂ ଧନୁଷାଂ ଶରଵର୍ଷିଣାମ୍ । ବୃହତାଂ ମତ୍ତମତ୍ତାନାଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ଶକ୍ତିରେ ଧନୁଷ ଟାଣାଯାଉଛି, ଯାହାରୁ ଅଗଣିତ ତୀର ବର୍ଷା ହେଉଛି; ଏହା ସହିତ ଆଉ ବଡ଼, ମଦୋନ୍ମତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ରୋଦନ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ପୁରେ ଚଟଚଟାସ୍ଫୋଟୈର୍ ଵେଲ୍ଲତାଂ ଜାତଵେଦସାମ୍ । ପୌରାଣାଂ ଦଗ୍ଧଦାରାଣାଂ ମହାହଲହଲାରଵୈଃ
ନଗର ଭିତରେ, ଉଲ୍ଲାସିତ ଅଗ୍ନିର ଟିକିଟିକି ଶବ୍ଦ ହେଉଛି; ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଘରବାଡ଼ି ଜଳିଗଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ ହାହାକାର କରୁଛନ୍ତି।
ତରତାମ୍ ଅଗ୍ନିଖଣ୍ଡାନାଂ ଷ୍ଵକ୍କାରକଠିନାରଵମ୍ । ଜ୍ଵଲନ୍ତୀନାଂ ପରିସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଧ୍ଵଗଧ୍ଵଗିତି ଚାର୍ଚିଷାମ୍
ଅଗ୍ନିର ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ା, ତୀବ୍ର ଏବଂ କଠିନ ଟଣ୍ଡାର ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା। ସେମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଝଟପଟାଇ ଧ୍ୱଗ-ଧ୍ୱଗ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ଅଥ ଵାତାଯନାଦ୍ ଦେଵ୍ଯୌ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜା ଵିଦୂରଥଃ । ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରୋନ୍ନମନ୍ନାଦଂ ମହାନିଶି ମହାପୁରମ୍
ତାପରେ, ଜଣେ ରାଜା ବିଦୂରଥ, ଦୁଇ ରାଣୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାଟିର ଜାନଲା ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଗଭୀର ରାତିରେ ସେଇ ବଡ଼ ସହର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଉଠିଉଠି ଦେଖାଯାଉଛି।
ପ୍ରଲଯାନିଲସଙ୍କ୍ଷୁବ୍ଧପୂର୍ଣୈକାର୍ଣଵରଂହସା । ପୂର୍ଣଂ ପରବଲେନୋଗ୍ରହେତିମେଘତରଙ୍ଗିଣା
ସେଇ ସହର ଏକ ଅପାର ସମୁଦ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯାହା ବିନାଶର ବାତାସରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଉପରୁ ଘନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ମେଘର ତରଙ୍ଗରେ ଉଠିଉଠି ଲହରି ମାଡ଼ୁଥିଲା।
କଲ୍ପାନ୍ତଵହ୍ନିଵିଗଲନ୍ଦେହଭୂଧରଭାସୁରୈଃ । ଦହ୍ଯମାନଂ ମହାଜ୍ଵାଲାଜାଲୈର୍ ଅମ୍ବରପୂରକୈଃ
ସେଇ ସହର ବଡ଼ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦହିଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଳୟକାଳରେ ପାହାଡ଼ର ଦେହ ଗଳିଯିବା ପରି ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ହେଉଥିଲା, ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖା ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଉଥିଲା।
ମୁଷ୍ଟିଗ୍ରାହ୍ଯମହାମେଘଗର୍ଜସନ୍ତର୍ଜନୋର୍ଜିତୈଃ । ଘୋରଂ କଲକଲାରାଵୈର୍ ମାଂସଲୈର୍ ମନ୍ତ୍ରିଜଲ୍ପିତୈଃ
ଭୟଙ୍କର ହାହାକାର ରବ ଚାରିପଟେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଠିରେ ଧରିପାରିବା ଭଳି ଭାରି ମେଘର ଗର୍ଜନ ଏବଂ ମାଂସ ଭରି ମନ୍ତ୍ର ଜପର ଗୁଞ୍ଜନ ମିଶିଥିଲା।
ପୁଷ୍କରାଵର୍ତସଙ୍କାଶଧୂମାଭ୍ରପିହିତାମ୍ବରମ୍ । ପ୍ରୋଡ୍ଡୀନହେମାଭ୍ରନିଭଜ୍ଵାଲାପୁଞ୍ଜୈର୍ ନିରନ୍ତରମ୍
ପଦ୍ମପୋଖରୀର ଘୁରଣି ଭଳି ଧୂଆଁ ମେଘରେ ଆକାଶ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସୁନା ମେଘ ପରି ଜ୍ୱାଳାର ଗୁଛ ଅବିରତ ଆଲୋକ ଦେଉଥିଲା।
ତରଦୁଲ୍ମୁକଖଣ୍ଡୋଘତାରାତରଲିତାମ୍ବରମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦେହସଦ୍ମୌଘପ୍ରଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵାଲନାକୁଲମ୍
ତାରା ଓ ଉଲ୍କା ଖଣ୍ଡର ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ଚମକୁଥିଲା, ଏଉଁପାଖରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେହର ଗୁଛ ଜ୍ୱାଳାରେ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଆଗରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିଲା।
ହତସୈନ୍ଯପୁରାପାତଧୂତାଙ୍ଗାରାଭ୍ରକୋଟରମ୍ । କର୍କଶାକ୍ରନ୍ଦନିର୍ଦଗ୍ଧଲୋକପୂରୋଗ୍ରଗର୍ଜିତମ୍
ସେହି ସହର, ଏହାର ସେନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଅଙ୍ଗାର ଓ ଧୂଆଁର ଗୁଛରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଚିତ୍କାର ଓ ଜଗତ ଜଳିଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ତଳମଳାଉଥିଲା।
କୃଶାନୁକଣନାରାଚନିରନ୍ତରତରାମ୍ବରମ୍ । ବୃହଦଗ୍ନିଶିଖାଜାଲଲୁଠଦ୍ଦଗ୍ଧପୁରୋତ୍କରମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଅନେକ ତୀର ନିରନ୍ତର ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ଭୂମିରେ ତେଜ ଅଗ୍ନିର ଲହରୀ ଘରମାନେକୁ ଜଳାଇ ଦେଇ ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ରଣଦ୍ଦ୍ଵିରଦସଙ୍ଘଟ୍ଟକୁଟ୍ଟିତୋଦ୍ଭଟସଦ୍ଭଟମ୍ । ଵିଦ୍ରଵତ୍ତସ୍କରଚ୍ଛେଦମାର୍ଗକୀର୍ଣମହାଧନମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଧକ୍କାରେ ଭୟଙ୍କର ସେନାମାନେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଚୋରମାନେ ମାରାଯାଉଥିବା ରାସ୍ତାରେ ବଡ଼ ଧନସମ୍ପଦ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ଅଙ୍ଗାରରାଶିନିପତନ୍ନରନାର୍ଯୁଗ୍ରରୋଦନମ୍ । ସ୍ଫୁଟଚ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦପ୍ରଲୁଠତ୍ପ୍ଲୁଷ୍ଟକାଷ୍ଟକମ୍
ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ସହିତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏବଂ ଜଳୁଥିବା କାଠର ଚିର୍ଚିର୍ ଶବ୍ଦ ସାରାଠାରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ଵିପୁଲାଲାତଚକ୍ରୌଘଶତସୂର୍ଯନଭସ୍ତଲମ୍ । ଅଙ୍ଗାରଶିଖରାକୀର୍ଣସମସ୍ତଵସୁଧାତଲମ୍
ଆକାଶରେ ଅନେକ ରଥର ଚକ୍ର ଓ ଶତଶଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜଳୁଥିବା ଅଙ୍ଗାର ଶିଖରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ଦଗ୍ଧାଗ୍ନିକାଷ୍ଠକ୍ରେଙ୍କାରରଣଜ୍ଜ୍ଵଲନଵୈଣିକମ୍ । ଦଗ୍ଧଜନ୍ତୁପରାକ୍ରନ୍ଦରୁଦତ୍ସକଲସୈରିଭମ୍
ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା କାଠର ଟିକିକି ଶବ୍ଦ ବୀଣାର ଶବ୍ଦ ପରି ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ଏବଂ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ, ହାତୀ ସହିତ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି ରୁଡ଼ି ଲାଗିଲେ।
ପଟଵିଶ୍ରାନ୍ତରାଜସ୍ତ୍ରୀଵୃଦ୍ଧୋତ୍ସନ୍ନହୃତାଶନମ୍ । ସକଲଗ୍ରସନାରମ୍ଭସୋଦ୍ଯୋଗାଗ୍ନିମହାଶିଖମ୍
ରାଜା, ରାଣୀ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମାଟରେ ରଖିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପୋଡ଼ିଯାଇଗଲା, ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ବଡ଼ ଶିଖା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।
କଟଚ୍ଛାକ୍କାରଦୁକ୍କାରକଠିନାଗ୍ନିରଣଦ୍ଗୃହମ୍ । ଅନନ୍ତଜନ୍ତୁଭୋଜ୍ଯାନ୍ନଵହ୍ନିମୁକ୍ତେନ୍ଧନସ୍ପୃହମ୍
ଘରମାନେ ଅଗ୍ନିର କଠିନ ଟିକିକି ଏବଂ ଦୁଃଖଦାୟକ ଗୁଞ୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ଜଳିଯାଇଥିବା ଇନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ଅନେକ ପଶୁମାନଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଆଶା କଲା।
ଅଥ ଶୁଶ୍ରାଵ ତତ୍ରାସୌ ଗିରୋ ରାଜା ଵିଦୂରଥଃ । ଯୋଧାନାଂ ଦହ୍ଯମାନାନାଂ ପଶ୍ଯତାମ୍ ଅଭିଧାଵତାମ୍
ତାପରେ ରାଜା ବିଦୂରଥ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ସେନାମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ବେଳେ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ହା ମତ୍ତମରୁଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ଥାନ୍ ଅଙ୍ଗାରଗୃହପାଦପାନ୍ । ରଣତ୍ଖଗଵରଲୀନଜ୍ଵଲନାନ୍ ପାତଯନ୍ ସ୍ଥିତଃ
ହା ଦେଖ, ପାଗଳ ବାତାସ ଉପରୁ ଘର ଛାତ ଓ ଗଛରୁ ଜଳୁଥିବା ଅଙ୍ଗାର ପଡ଼ାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତଳୱାର ଝଣ୍ଡା ଶବ୍ଦରେ ଆଗୁନି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ହା ଖଡ୍ଗଧାରା ପ୍ରାଲେଯଶୀତା ଦେହେଷୁ ଦନ୍ତିନାମ୍ । ଲଗ୍ନା ମନସ୍ସୁ ମହତାମ୍ ଇଵ ଵିଜ୍ଞାନସୂକ୍ତଯଃ
ହା, ତଳୱାରର ଧାର ବରଫ ପରି ଠଣ୍ଡା ହୋଇ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗିଛି, ଯେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଜ୍ଞାନର କଥା ଗଢ଼ିଯାଏ।
ହା ତାତ ହେତଯୋ ଲଗ୍ନାସ୍ ତରୁଣୀକଵରୀତୃଣେ । ଜ୍ଵଲନ୍ତି ଶୁଷ୍କପର୍ଣୌଘା ଇଵ ଵୀରାନଲେରିତାଃ
ହା ବାପା, ମୃତ୍ୟୁର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଯୁବକ ଦେହର କମଳା ଘାସରେ ଲାଗିଛି, ଯେପରି ଶୂଷ୍କ ପତ୍ର ଗଛ ଉପରେ ବୀରଙ୍କ ଆଗୁନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ଆଵର୍ତଵର୍ତିନୀ ଦୀର୍ଘା ଵହତ୍ଯ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତରଙ୍ଗିନୀ । ପଶ୍ଯେଯଂ ଧୂମଯମୁନା ଵ୍ଯୋମଗଙ୍ଗାଂ ପ୍ରଧାଵତି
ଏକ ଦୀର୍ଘ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଧୂଆଁର ନଦୀ ଉପରକୁ ବହୁଛି; ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଆକାଶର ଗଙ୍ଗା ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଯାଉଛି।
ଵହଦୁଲ୍ମୁକକାଷ୍ଟୌର୍ଧ୍ଵଗାମିନୀ ଧୂମନିମ୍ନଗା । ଵୈମାନିକାନ୍ ଅନ୍ଧଯତି ପଶ୍ଯାଗ୍ନିକଣବୁଦ୍ବୁଦା
ଉପରକୁ ଉଡୁଥିବା ଧୂଆଁ ଜଳ ଜଳାଇ ଦେଉଥିବା କାଠରୁ ଉପଜିଛି; ଏହି ଧୂଆଁ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଅନ୍ଧା କରିଦେଉଛି। ଦେଖ, ଏହି ଧୂଆଁ ଭିତରେ ଅଗ୍ନିର ଚିଁହ୍ନ ଓ ଫୁଲା ତୁଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅସ୍ଯ ମାତା ପିତା ଭ୍ରାତା ଜାମାତା ତନଯସ୍ ସୁତା । ଅସ୍ମିନ୍ ସଦ୍ମନି ନିର୍ଦଗ୍ଧା ଦଗ୍ଧୈଷାମ୍ ଅନ୍ତମ୍ ଇଚ୍ଛତି
ଏହି ଘରରେ ତାଙ୍କର ମା, ବାପା, ଭାଇ, ଜାମାତା, ପୁଅ ଓ ଝିଅ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁରିଗଲେ; ଏବେ ଅଗ୍ନି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ହା ହା ହା ଗଚ୍ଛ ଭୋଶ୍ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଏତଦ୍ ଅଙ୍ଗାରମନ୍ଦିରମ୍ । ଇତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ପତିତୁଂ ସୁମେରୋଶ୍ ଶିଖରଂ ଯଥା
ହା ହା ହା! ମହାଶୟ, ଏହି ଅଙ୍ଗାରର ଘରରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ; ଏହା ସୁମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପଡିବା ପରି ଭାଗିଯିବାକୁ ଯାଉଛି।
ଅହୋ ଶରଶିଲାଶକ୍ତିକୁନ୍ତପ୍ରାସାସିହେତଯଃ । ଜ୍ଵାଲାସନ୍ଧ୍ଯଭ୍ରପଟଲଂ ଵିଶନ୍ତି ଶଲଭା ଇଵ
ଅର୍ଜ, ପଥର, ବଣ, ଭାଲା, ତଳୱାର—ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ୱାଲା ଓ ଧୂଆଁର ମେଘ ମାଳାରେ ପୋକା ଅଗ୍ନିକୁ ଯିବା ପରି ଲୁଚିଯାଉଛନ୍ତି।
ହେତିପ୍ରଵାହା ଜ୍ଵଲନଂ ନଭସ୍ ସର୍ଵେ ଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅହୋ । ଵଡଵାନଲମ୍ ଉଜ୍ଜ୍ଵାଲମ୍ ଅର୍ଣଃପୂରା ଇଵାର୍ଣଵାତ୍
ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସମସ୍ତ ପବନ ଯାଇ ମିଶିଯାଉଛି, ଯେପରି ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ଭୟଙ୍କର ବଡବା ଅଗ୍ନିକୁ ଯାଇ ମିଶିଯାଉଥାଏ।
ଧୂମାଯନ୍ତେ ମହାଭ୍ରାଣି ଜ୍ଵାଲାଶିଖରକୋଟିଷୁ । ସରସାନ୍ଯ୍ ଅପି ଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ହୃଦଯାନୀଵ ରାଗିନାମ୍
ବଡ ମେଘଗୁଡିକ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାର ଉପରେ ଧୂଆଁ ହେଇଯାଉଛି, ଏବଂ ଝିଲିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ହେଇଯାଉଛି, ଯେପରି ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।
ଆଲାନତ୍ଵରୁଷୈଵୈତା ଦନ୍ତିଭିର୍ ଵୃକ୍ଷପଙ୍କ୍ତଯଃ । ସ୍ଫୁଟତ୍କଟକଟାରାଵଂ ପାତ୍ଯନ୍ତେ କୃତପୀତ୍କୃତୈଃ
ଉତ୍ତାପରେ ଜଳିଥିବା ଗଛମାନା, ରାଗରେ ଭରିଯାଇ, ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଫେଲୁଛନ୍ତି; ଶାଖାଗୁଡିକ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଟିକି ଟିକି ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି, ଏହି ହାତୀମାନେ ଖାଇ ଶେଷ କରିଥିବା ପରେ।
ପ୍ଲୁଷ୍ଟପୁଷ୍ପଫଲସ୍କନ୍ଧଗନ୍ଧଶ୍ରୀକା ଗୃହଦ୍ରୁମାଃ । ଗତା ନିର୍ଦଗ୍ଧସର୍ଵସ୍ଵା ଗୃହସ୍ଥା ଇଵ ଦୀନତାମ୍
ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଗନ୍ଧରେ ମନ୍ମତା ଥିବା ଗୃହର ଗଛମାନା, ଏବେ ସମସ୍ତ ଜଳି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ହରାଇଥିବା ଗୃହସ୍ଥମାନେ।