ଅସ୍ମିନ୍ ରଣଵରେ ରାଜନ୍ ମୃତଵ୍ଯଂ ଭଵତାଧୁନା । ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ରାଜ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମ୍ ଏଵ ମେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏବେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାକୁ ପଡିବ। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଥିଲ, ସେହି ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନି ମିଳିବା ଦରକାର। ଏହି କଥା ମୋ ପାଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ।
କୁମାର୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣା ଚୈଵ ତ୍ଵଯା ଚ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ପୁରମ୍ । ଆଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଶଵୀଭୂତଂ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ତଚ୍ଛରୀରକମ୍
ରାଜକୁମାରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ତୁମେ, ତିନିଜଣେ ମିଶି ପୂର୍ବର ନଗରକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡିବ। ମୃତଦେହ ହୋଇ, ସେଠାରେ ପୁନି ଦେହ ପାଇବା ଦରକାର।
ଆଵାଂ ଯାଵୋ ଯଥାଯାତଂ ଵାତରୂପେଣ ଚ ତ୍ଵଯା । ଆଗନ୍ତଵ୍ଯଶ୍ ଚ ତଦ୍ଦେଶଃ କୁମାର୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣାପି ଚ
ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଯେପରି ଆସିଥିଲୁ, ତୁମେ ବାୟୁର ଆକାରେ ଆସିଥିଲ। ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ରାଜକୁମାରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଦରକାର।
ଅନ୍ଯୈଵ ଗତିର୍ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ଗତିର୍ ଅନ୍ଯା ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଯୋଃ । ମଦକ୍ଲିନ୍ନକପୋଲସ୍ଯ ଗତିର୍ ଅନ୍ଯୈଵ ଦନ୍ତିନଃ
ଘୋଡ଼ା ଏକ ରାସ୍ତା ଧରେ, ଉଠ ଓ ଗଧା ଅନ୍ୟ ରାସ୍ତା ନେଇଥାଏ; ମଦରେ ଭିଜା ଗଣ୍ଡ ଥିବା ହାତୀ ଆଉ ଏକ ଅଲଗା ରାସ୍ତା ଚାଲେ।
ପ୍ରସ୍ତୁତେତି କଥା ଯାଵନ୍ ମିଥୋ ମଧୁରଭାଷିଣୋଃ । ତାଵଦ୍ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଉଵାଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ସ୍ଥିତୋ ନରଃ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମଧୁର କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଲୋକ ହଠାତ୍ ଦୌଡ଼ିଆସି, ଉପରେ ଦାଣ୍ଡାଇ, କହିଲେ।
ଦେଵ ସାଯକଚକ୍ରାସିଗଦାପରିଘଵୃଷ୍ଟିମତ୍ । ମହତ୍ ପରବଲଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଏକାର୍ଣଵ ଇଵୋଦ୍ଧତଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏକ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବାଣ, ଚକ୍ର, ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ବର୍ଷା ହେଉଛି, ସେ ଏକ ମହା ସମୁଦ୍ର ପରି ଉତ୍ତେଜିତ।
କଲ୍ପକାଲାନିଲୋଦ୍ଧୂତକୁଲାଚଲଶିଲୋପମଃ । ଗଦାଶକ୍ତିଭୁସୁଣ୍ଡୀନାଂ ଵୃଷ୍ଟୀନ୍ ମୁଞ୍ଚତି ଵୃଷ୍ଟିଵତ୍
ସେଠାରେ କଳ୍ପାନ୍ତର ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପାହାଡ଼ ପଥର ପରି, ଗଦା, ଭାଲା ଓ ଗୁଳିର ବର୍ଷା ହେଉଛି, ବର୍ଷା ପରି ଝରିପଡ଼ୁଛି।
ନଗରେ ନଗସଙ୍କାଶେ ଲଗ୍ନୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଦିକ୍ତଟଃ । ଦହଂଶ୍ ଚଟଚଟାସ୍ଫୋଟୈଃ ପାତଯତ୍ଯ୍ ଉତ୍ତମାଃ ପୁରୀଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେଇ ସହରରେ ଅଗ୍ନି ଛଡ଼ିଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକିଦେଇଛି; ତାହାର ଦହନ ଧ୍ୱନିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଳଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ାଉଛି।
କଲ୍ପାମ୍ବୁଦଘଟାତୁଲ୍ଯା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଧୂମମହାଦ୍ରଯଃ । ବଲାତ୍ ପ୍ରୋଡ୍ଡଯନଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଗରୁଡା ଇଵ
ଆକାଶରେ ଧୂଆଁ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉଠୁଛି, ଯେପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘ ଟକ୍କର ହେଲେ ତାହାରୁ ଏମିତି ଧୂଆଁ ବିକାଶ ପାଏ, ଏହି ଧୂଆଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼ ପରି ଉପରକୁ ଉଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ସସମ୍ଭ୍ରମଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ପୁରୁଷେ ପରୁଷାରଵେ । ଉଦଭୂତ୍ ପୂରଯନ୍ନ୍ ଆଶା ବହିଃ କୋଲାହଲୋ ମହାନ୍
ଲୋକେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏପରି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ପୁରୁଷମାନଙ୍କର କଠୋର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଛି; ବାହାରେ ବଡ଼ ହଲଚଲ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ସେହି ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରି ଦେଉଛି।
ବଲାଦ୍ ଆକୃଷ୍ଟକର୍ଣାନାଂ ଧନୁଷାଂ ଶରଵର୍ଷିଣାମ୍ । ବୃହତାଂ ମତ୍ତମତ୍ତାନାଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ଶକ୍ତିରେ ଧନୁଷ ଟାଣାଯାଉଛି, ଯାହାରୁ ଅଗଣିତ ତୀର ବର୍ଷା ହେଉଛି; ଏହା ସହିତ ଆଉ ବଡ଼, ମଦୋନ୍ମତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ରୋଦନ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ପୁରେ ଚଟଚଟାସ୍ଫୋଟୈର୍ ଵେଲ୍ଲତାଂ ଜାତଵେଦସାମ୍ । ପୌରାଣାଂ ଦଗ୍ଧଦାରାଣାଂ ମହାହଲହଲାରଵୈଃ
ନଗର ଭିତରେ, ଉଲ୍ଲାସିତ ଅଗ୍ନିର ଟିକିଟିକି ଶବ୍ଦ ହେଉଛି; ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଘରବାଡ଼ି ଜଳିଗଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ ହାହାକାର କରୁଛନ୍ତି।
ତରତାମ୍ ଅଗ୍ନିଖଣ୍ଡାନାଂ ଷ୍ଵକ୍କାରକଠିନାରଵମ୍ । ଜ୍ଵଲନ୍ତୀନାଂ ପରିସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଧ୍ଵଗଧ୍ଵଗିତି ଚାର୍ଚିଷାମ୍
ଅଗ୍ନିର ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ା, ତୀବ୍ର ଏବଂ କଠିନ ଟଣ୍ଡାର ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା। ସେମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଝଟପଟାଇ ଧ୍ୱଗ-ଧ୍ୱଗ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ଅଥ ଵାତାଯନାଦ୍ ଦେଵ୍ଯୌ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜା ଵିଦୂରଥଃ । ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରୋନ୍ନମନ୍ନାଦଂ ମହାନିଶି ମହାପୁରମ୍
ତାପରେ, ଜଣେ ରାଜା ବିଦୂରଥ, ଦୁଇ ରାଣୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାଟିର ଜାନଲା ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଗଭୀର ରାତିରେ ସେଇ ବଡ଼ ସହର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଉଠିଉଠି ଦେଖାଯାଉଛି।
ପ୍ରଲଯାନିଲସଙ୍କ୍ଷୁବ୍ଧପୂର୍ଣୈକାର୍ଣଵରଂହସା । ପୂର୍ଣଂ ପରବଲେନୋଗ୍ରହେତିମେଘତରଙ୍ଗିଣା
ସେଇ ସହର ଏକ ଅପାର ସମୁଦ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯାହା ବିନାଶର ବାତାସରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଉପରୁ ଘନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ମେଘର ତରଙ୍ଗରେ ଉଠିଉଠି ଲହରି ମାଡ଼ୁଥିଲା।
କଲ୍ପାନ୍ତଵହ୍ନିଵିଗଲନ୍ଦେହଭୂଧରଭାସୁରୈଃ । ଦହ୍ଯମାନଂ ମହାଜ୍ଵାଲାଜାଲୈର୍ ଅମ୍ବରପୂରକୈଃ
ସେଇ ସହର ବଡ଼ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦହିଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଳୟକାଳରେ ପାହାଡ଼ର ଦେହ ଗଳିଯିବା ପରି ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ହେଉଥିଲା, ଏହି ଅଗ୍ନିଶିଖା ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଉଥିଲା।
ମୁଷ୍ଟିଗ୍ରାହ୍ଯମହାମେଘଗର୍ଜସନ୍ତର୍ଜନୋର୍ଜିତୈଃ । ଘୋରଂ କଲକଲାରାଵୈର୍ ମାଂସଲୈର୍ ମନ୍ତ୍ରିଜଲ୍ପିତୈଃ
ଭୟଙ୍କର ହାହାକାର ରବ ଚାରିପଟେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଠିରେ ଧରିପାରିବା ଭଳି ଭାରି ମେଘର ଗର୍ଜନ ଏବଂ ମାଂସ ଭରି ମନ୍ତ୍ର ଜପର ଗୁଞ୍ଜନ ମିଶିଥିଲା।
ପୁଷ୍କରାଵର୍ତସଙ୍କାଶଧୂମାଭ୍ରପିହିତାମ୍ବରମ୍ । ପ୍ରୋଡ୍ଡୀନହେମାଭ୍ରନିଭଜ୍ଵାଲାପୁଞ୍ଜୈର୍ ନିରନ୍ତରମ୍
ପଦ୍ମପୋଖରୀର ଘୁରଣି ଭଳି ଧୂଆଁ ମେଘରେ ଆକାଶ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସୁନା ମେଘ ପରି ଜ୍ୱାଳାର ଗୁଛ ଅବିରତ ଆଲୋକ ଦେଉଥିଲା।
ତରଦୁଲ୍ମୁକଖଣ୍ଡୋଘତାରାତରଲିତାମ୍ବରମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦେହସଦ୍ମୌଘପ୍ରଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵାଲନାକୁଲମ୍
ତାରା ଓ ଉଲ୍କା ଖଣ୍ଡର ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ଚମକୁଥିଲା, ଏଉଁପାଖରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେହର ଗୁଛ ଜ୍ୱାଳାରେ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଆଗରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିଲା।
ହତସୈନ୍ଯପୁରାପାତଧୂତାଙ୍ଗାରାଭ୍ରକୋଟରମ୍ । କର୍କଶାକ୍ରନ୍ଦନିର୍ଦଗ୍ଧଲୋକପୂରୋଗ୍ରଗର୍ଜିତମ୍
ସେହି ସହର, ଏହାର ସେନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଅଙ୍ଗାର ଓ ଧୂଆଁର ଗୁଛରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଚିତ୍କାର ଓ ଜଗତ ଜଳିଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ତଳମଳାଉଥିଲା।
କୃଶାନୁକଣନାରାଚନିରନ୍ତରତରାମ୍ବରମ୍ । ବୃହଦଗ୍ନିଶିଖାଜାଲଲୁଠଦ୍ଦଗ୍ଧପୁରୋତ୍କରମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଅନେକ ତୀର ନିରନ୍ତର ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ଭୂମିରେ ତେଜ ଅଗ୍ନିର ଲହରୀ ଘରମାନେକୁ ଜଳାଇ ଦେଇ ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ରଣଦ୍ଦ୍ଵିରଦସଙ୍ଘଟ୍ଟକୁଟ୍ଟିତୋଦ୍ଭଟସଦ୍ଭଟମ୍ । ଵିଦ୍ରଵତ୍ତସ୍କରଚ୍ଛେଦମାର୍ଗକୀର୍ଣମହାଧନମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଧକ୍କାରେ ଭୟଙ୍କର ସେନାମାନେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଚୋରମାନେ ମାରାଯାଉଥିବା ରାସ୍ତାରେ ବଡ଼ ଧନସମ୍ପଦ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ଅଙ୍ଗାରରାଶିନିପତନ୍ନରନାର୍ଯୁଗ୍ରରୋଦନମ୍ । ସ୍ଫୁଟଚ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦପ୍ରଲୁଠତ୍ପ୍ଲୁଷ୍ଟକାଷ୍ଟକମ୍
ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ସହିତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏବଂ ଜଳୁଥିବା କାଠର ଚିର୍ଚିର୍ ଶବ୍ଦ ସାରାଠାରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ଵିପୁଲାଲାତଚକ୍ରୌଘଶତସୂର୍ଯନଭସ୍ତଲମ୍ । ଅଙ୍ଗାରଶିଖରାକୀର୍ଣସମସ୍ତଵସୁଧାତଲମ୍
ଆକାଶରେ ଅନେକ ରଥର ଚକ୍ର ଓ ଶତଶଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜଳୁଥିବା ଅଙ୍ଗାର ଶିଖରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ଦଗ୍ଧାଗ୍ନିକାଷ୍ଠକ୍ରେଙ୍କାରରଣଜ୍ଜ୍ଵଲନଵୈଣିକମ୍ । ଦଗ୍ଧଜନ୍ତୁପରାକ୍ରନ୍ଦରୁଦତ୍ସକଲସୈରିଭମ୍
ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା କାଠର ଟିକିକି ଶବ୍ଦ ବୀଣାର ଶବ୍ଦ ପରି ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ଏବଂ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ, ହାତୀ ସହିତ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି ରୁଡ଼ି ଲାଗିଲେ।
ପଟଵିଶ୍ରାନ୍ତରାଜସ୍ତ୍ରୀଵୃଦ୍ଧୋତ୍ସନ୍ନହୃତାଶନମ୍ । ସକଲଗ୍ରସନାରମ୍ଭସୋଦ୍ଯୋଗାଗ୍ନିମହାଶିଖମ୍
ରାଜା, ରାଣୀ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମାଟରେ ରଖିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପୋଡ଼ିଯାଇଗଲା, ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ବଡ଼ ଶିଖା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।
କଟଚ୍ଛାକ୍କାରଦୁକ୍କାରକଠିନାଗ୍ନିରଣଦ୍ଗୃହମ୍ । ଅନନ୍ତଜନ୍ତୁଭୋଜ୍ଯାନ୍ନଵହ୍ନିମୁକ୍ତେନ୍ଧନସ୍ପୃହମ୍
ଘରମାନେ ଅଗ୍ନିର କଠିନ ଟିକିକି ଏବଂ ଦୁଃଖଦାୟକ ଗୁଞ୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ଜଳିଯାଇଥିବା ଇନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ଅନେକ ପଶୁମାନଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଆଶା କଲା।
ଅଥ ଶୁଶ୍ରାଵ ତତ୍ରାସୌ ଗିରୋ ରାଜା ଵିଦୂରଥଃ । ଯୋଧାନାଂ ଦହ୍ଯମାନାନାଂ ପଶ୍ଯତାମ୍ ଅଭିଧାଵତାମ୍
ତାପରେ ରାଜା ବିଦୂରଥ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ସେନାମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ବେଳେ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ହା ମତ୍ତମରୁଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ଥାନ୍ ଅଙ୍ଗାରଗୃହପାଦପାନ୍ । ରଣତ୍ଖଗଵରଲୀନଜ୍ଵଲନାନ୍ ପାତଯନ୍ ସ୍ଥିତଃ
ହା ଦେଖ, ପାଗଳ ବାତାସ ଉପରୁ ଘର ଛାତ ଓ ଗଛରୁ ଜଳୁଥିବା ଅଙ୍ଗାର ପଡ଼ାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତଳୱାର ଝଣ୍ଡା ଶବ୍ଦରେ ଆଗୁନି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ହା ଖଡ୍ଗଧାରା ପ୍ରାଲେଯଶୀତା ଦେହେଷୁ ଦନ୍ତିନାମ୍ । ଲଗ୍ନା ମନସ୍ସୁ ମହତାମ୍ ଇଵ ଵିଜ୍ଞାନସୂକ୍ତଯଃ
ହା, ତଳୱାରର ଧାର ବରଫ ପରି ଠଣ୍ଡା ହୋଇ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗିଛି, ଯେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଜ୍ଞାନର କଥା ଗଢ଼ିଯାଏ।