ଆସୀଦ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶୋତ୍ଥୋ ରାଜା ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଶ୍ରୀମତ୍କୁନ୍ଦରଥୋ ନାମ ଦୋଶ୍ଛାଯାଚ୍ଛାଦିତାଵନିଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶତଦଳ ପଦ୍ମ ପରି ଥିଲା। ତାଙ୍କ ନାମ କୁନ୍ଦରଥ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଦୋଷର ଛାୟାରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାଭୂଦ୍ ଇନ୍ଦୁଵଦନଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଦ୍ରରଥାଭିଧଃ । ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବୃହଦ୍ରଥଃ
ସେହି କୁନ୍ଦରଥଙ୍କର ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଭଦ୍ରରଥ। ଭଦ୍ରରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱରଥ, ବିଶ୍ୱରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବୃହଦ୍ରଥ।
ତସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ଶୈଲରଥସ୍ ସୁତଃ । ତସ୍ଯ କାମରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାରଥଃ
ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସିନ୍ଧୁରଥ, ସିନ୍ଧୁରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୈଳରଥ, ଶୈଳରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କାମରଥ, ଏବଂ କାମରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ମହାରଥ।
ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କଲାରଥଃ । ତସ୍ଯ ସୂର୍ଯରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ନଭୋରଥଃ
ମହାରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବିଷ୍ଣୁରଥ, ବିଷ୍ଣୁରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କଳାରଥ, କଳାରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସୂର୍ୟରଥ, ସୂର୍ୟରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନଭୋରଥ।
ଅଯମ୍ ଅସ୍ମତ୍ପ୍ରଭୁସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପୂର୍ଣାମଲଦ୍ଯୁତେଃ । ଅମୃତାପୂରିତରଥଃ କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଏହି ମୋ ପ୍ରଭୁ ନଭୋରଥଙ୍କ ପୁଅ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କର ରଥ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅତି ମଧୁର।
ମହଦ୍ଭିଃ ପୁଣ୍ଯସମ୍ଭାରୈର୍ ଵିଦୂରଥ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଜାତୋ ମାତୁସ୍ ସୁମିତ୍ରାଯା ଗୌର୍ଯା ଗୁହ ଇଵାପରଃ
ସେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିଦୂରଥ ବୋଲି ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ମାଆ ସୁମିତ୍ରା, ଯିଏ ଗୌରୀ ପରି ଧଳା, ଏବଂ ଗୁହାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଆସିଥିଲେ।
ପିତାସ୍ଯ ଦଶଵର୍ଷସ୍ଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଵନଂ ଗତଃ । ପାଲଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ଭୂପୀଠଂ ତତଃପ୍ରଭୃତି ଧର୍ମତଃ
ତାଙ୍କର ବାପା ତାଙ୍କୁ ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଅଟାଏ ଯାଇଥିଲେ । ସେହି ସମୟରୁ ଏହି ରାଜା ନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଳୁଛନ୍ତି ।
ଭଵନ୍ତ୍ଯାଵ୍ ଅଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଫଲିତେ ସୁକୃତଦ୍ରୁମେ । ଦେଵ୍ଯୌ ଦୀର୍ଘତପଃକ୍ଲେଶଶତଦୁଷ୍ପ୍ରାପଦର୍ଶନେ
ଆଜି ଭଲ କାମର ଗଛ ଫଳ ଦେଇଛି, ଏହି ଦିନରେ ଦୁଇ ରାଣୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟାର କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରି, ଏବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଵସୁଧାଧୀଶୋ ଵିଦୂରଥ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଅଦ୍ଯ ଯୁଷ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦେନ ପରାଂ ପାଵନତାଂ ଗତଃ
ଏହିପରି ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜାଙ୍କୁ 'ବିଦୂରଥ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଆଜି ଆପଣମାନଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତା ପାଇଛନ୍ତି ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତେ ତୂଷ୍ଣୀଂ ମନ୍ତ୍ରିଣ୍ଯ୍ ଅଵନିପେ ତଥା । କୃତାଞ୍ଜଲୌ ନତମୁଖେ ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନେ ଽଵନୌ
ଏଭଳି କହି ରାଜା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଣିଷ ମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଯୋଡି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି ଶାନ୍ତ ହେଇ ରହିଲେ ।
ରାଜନ୍ ସ୍ମର ଵିଵେକେନ ପୂର୍ଵଜାତିମ୍ ଇମାଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଵଦନ୍ତୀ ମୂର୍ଧ୍ନି ପସ୍ପର୍ଶ ତଂ କରେଣ ସରସ୍ଵତୀ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବିବେକରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ନିଜେ ମନେ ପକାଅ। ଏହିପରି କହି, ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କର ହାତରେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ଅଥ ହାର୍ଦତମୋମାଯା ପଦ୍ମସ୍ଯ କ୍ଷଯମ୍ ଆଯଯୌ । ସଵିକାସଂ ଚ ହୃଦଯଂ ଜ୍ଞପ୍ତିସ୍ପର୍ଶାଦ୍ ଅଥାଭଵତ୍
ତାପରେ ହୃଦୟର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧାର ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ଅପସାରିଗଲା, ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ସ୍ପର୍ଶରେ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଉଠିଲା।
ସସ୍ମାର ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଫୁରଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅନ୍ଯଦେହୈକରାଜତ୍ଵଂ ଲୀଲାଵିଲସିତାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଘଟଣାବଳୀକୁ ମନେ ପକାଇଲେ, ଯେପରି ଭିତରେ କିଛି ହଲେ ଡାକୁଛି। ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଏକମାତ୍ର ରାଜତ୍ୱ ଓ ଖେଳମସ୍ତି ସହିତ ଥିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞପ୍ତିଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଲୀଲାଯତ୍ନଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍ । ଆତ୍ମୋଦନ୍ତଂ ବଭୂଵାସାଵ୍ ଉହ୍ଯମାନ ଇଵାର୍ଣଵେ
ଜ୍ଞାନ ଓ ଚେଷ୍ଟାର ଖେଳରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜୀବନର କଥା ଜାଣି, ସେ ନିଜ କଥାର ସାଗରରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ହେଇଗଲେ।
ଉଵାଚାତ୍ମନି ସଂସାରେ ବତ ମାଯେଯମ୍ ଆତତା । ପରିଜ୍ଞାତା ପ୍ରସାଦେନ ଦେଵ୍ଯୋର୍ ଇହ ମଯାଧୁନା
ସେ କହିଲେ: ହାୟ, ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଜଗତ୍ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି। ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରିଛି।
ହେ ଦେଵ୍ଯୌ କିମ୍ ଇଦଂ ନାମ ଦିନମ୍ ଏକଂ ମୃତସ୍ଯ ମେ । ଗତମ୍ ଅଦ୍ଯେହ ଯାତାନି ଵଯୋ ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତତିଃ
ହେ ଦେବୀମାନେ, ଏହା କଣ? ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେବଳ ଏକ ଦିନ ହେବାକୁ ଯାଉଛି କି? କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଆଜି ମୋ ଜୀବନର ସତରି ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅନେକକାର୍ଯାଣି ସ୍ମରାମି ପ୍ରପିତାମହମ୍ । ସ୍ମରାମି ବାଲ୍ଯଂ ତାରୁଣ୍ଯଂ ମିତ୍ରବନ୍ଧୁପରିଚ୍ଛଦମ୍
ମୁଁ ଅନେକ କାମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି, ମୋ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଉଛି। ମୋ ଶିଶୁବେଳା, ଯୁବକାବସ୍ଥା, ବନ୍ଧୁ-ସଜନଙ୍କ ସହ ଅନୁଭୂତିକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଉଛି।
ରାଜନ୍ ମୃତିମହାମୋହମୂର୍ଛାଯାସ୍ ସମନନ୍ତରମ୍ । ତସ୍ମିଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ତରେ ଽତୀତେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ମୁହୂର୍ତକେ
ହେ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁର ବଡ଼ ମୋହ ଓ ଅଚେତନତା ପରେ, ତାହା ପରଲୋକରେ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଘଟିଗଲା, ସେ ସମୟଟି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହେଇଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଗୃହେ ଽଥାସ୍ମିନ୍ ନୈଵ ଵେତ୍ସ୍ଯ୍ ଅଥ ଵଚ୍ମି ତେ । ଅଯଂ ତସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଵ୍ଯୋମନ୍ଯ୍ ଏଵ କିଲ ସ୍ଥିତଃ
ସେଇ ଘରେ କିମ୍ବା ଏଠି ଘରେ—ତୁମେ ଜାଣୁଛ କି ନାହିଁ, ମୁଁ କହୁଛି—ସେଇ ଘରର ଭିତର ଆକାଶଟି ଏଠି ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗିରିଗ୍ରାମକଵିପ୍ରସ୍ଯ ଗୃହେ ଽନ୍ତର୍ ଭୂପମଣ୍ଡପଃ । ତସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଇଦମ୍ ଆଭାତି ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଚ ଜଗଦ୍ଗୃହମ୍
ପାହାଡ଼ ଗାଁରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଭିତରେ ରାଜାଙ୍କ ଦରବାର ଅଛି; ସେଠାରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ଭିତରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଘର ଅଛି।
କିଲ ବ୍ରାହ୍ମଣଗେହାନ୍ତର୍ ଜୀଵସ୍ ତେ ମଦ୍ଵରାତ୍ ସ୍ଥିତଃ । ତତ୍ରୈଵ ତସ୍ଯ ଭୂପୀଠଂ ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚ ନିଜମଣ୍ଡପଃ
ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ, କୁହାଯାଏ ତୁମ ଆତ୍ମା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଭିତରେ ଅଛି; ସେଠି ତାଙ୍କର ରାଜସିଂହାସନ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ତାଙ୍କର ନିଜ ଦରବାର ଅଛି।
ତସ୍ଯୈଵ ଚ ଗୃହସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଇଦଂ ସଂସାରମଣ୍ଡଲମ୍ । ତତ୍ରୈଵେଦଂ ତଵ ଗୃହଂ ସ୍ଥିତମ୍ ଆରମ୍ଭମନ୍ଥରମ୍
ସେଇ ଘରର ଭିତରେ ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ର ଅଛି; ସେଠି ତୁମ ନିଜ ଘର ଅଛି, ଯାହା ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ଦେରି ହେଉଛି।
ତତ୍ରୈଵ ଚେତସି ତଵ ନିର୍ମଲାକାଶନିର୍ମଲେ । ପ୍ରତିଭାସାଗତମ୍ ଇଦଂ ଵ୍ଯଵହାରଭ୍ରମଂ ତତମ୍
ତୋର ମନ ଏକଦମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର ଅଛି, ସେଠି ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ପଷ୍ଟତାର ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭ୍ରମ ଭଳି ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି।
ଯଥେଦଂ ନାମ ମେ ଜନ୍ମ ତଥେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଂ ମମ । ଏତନ୍ନାମାନ ଏତେ ମେ ପୁରାଭୂଵନ୍ ପିତାମହାଃ
ଯେପରି ଏହି ମୋର ଜନ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ମଧ୍ୟ ମୋର; ଏହି ନାମଗୁଡିକ ମୋର, ଏହି ଆଗୁଆ ପିତାମହମାନେ ପୂର୍ବେ ଥିଲେ।
ଜାତୋ ଽହମ୍ ଅଭଵଂ ବାଲୋ ଦଶଵର୍ଶସ୍ଯ ମେ ପିତା । ପରିଵ୍ରାଡ୍ ଵିପିନଂ ଯାତ ଇହ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷିଚ୍ଯ ମାମ୍
ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଶିଶୁ ହେଲି, ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମୋର ପିତା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇ, ମୋତେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦିଗ୍ଵିଜଯଂ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମ୍ ଅକଣ୍ଟକମ୍ । ଅମୀଭିର୍ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପୌରୈଃ ପାଲଯାମି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଜୟ କରି, ରାଜ୍ୟକୁ ବିପଦମୁକ୍ତ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଛି।
ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାକ୍ରମଵତୋ ଧର୍ମେ ପାଲଯତଃ ପ୍ରଜାଃ । ଵଯସସ୍ ସମତୀତାନି ମମ ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତତିଃ
ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା କ୍ରମରେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ସହିତ, ମୋର ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ, ମୋର ଜୀବନର ସତରି ବର୍ଷ ଚାଲିଗଲା ।
ଇଦଂ ପରବଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମମ ଦାରୁଣଵିଗ୍ରହମ୍ । ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵେଦମ୍ ଆଯାତୋ ଗୃହମ୍ ଅସ୍ମି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ଏବେ ଏହି ଶତ୍ରୁବଳ ଦାରୁଣ ରୂପରେ ଆସିଛି; ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପରେ, ମୁଁ ପୁନି ଘରକୁ ଫେରିଛି, ଯେପରି ଆଗରୁ ଥିଲି ।
ଇମେ ଦେଵ୍ଯୌ ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ମମୈତେ ପୂଜଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ପୂଜିତା ହି ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଦେଵତାସ୍ ସ୍ଵଂ ସମୀହିତମ୍
ଏହି ଦୁଇ ଦେବୀ, ମୋ ଘରକୁ ଫେରିବା ପରେ, ମୁଁ ପୂଜା କରେ; କାରଣ, ପୂଜିତ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଇଛିତ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ମମେଯମ୍ ଏତଯୋର୍ ଏକା ଜ୍ଞାନଂ ଜାତିସ୍ମୃତିପ୍ରଦମ୍ । ଇହ ଦତ୍ତଵତୀ ଦେଵୀ ଭାବ୍ଜସ୍ଯେଵ ଵିକାସନମ୍
ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମୋର; ସେ ଜ୍ଞାନ ଓ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ଦେବୀ ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ଫୁଲିବା ଦାନ କରିଛନ୍ତି ।