ଆସନଦ୍ଵଯଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସ ଦଦର୍ଶାପ୍ସରୋଦ୍ଵଯମ୍ । ମେରୁଶୃଙ୍ଗଦ୍ଵଯେ ଲୀନଂ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵଯମ୍ ଇଵୋଦିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇ ଜଣ ଅପ୍ସରା ଦୁଇଟି ଆସନରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ମେରୁ ପର୍ବତର ଦୁଇଟି ଶିଖର ଉପରେ ଉଦିତ ହୋଇ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି।
ନିମେଷମ୍ ଇଵ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସ ଵିସ୍ମିତମନା ନୃପଃ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଶଯନାଚ୍ ଛେଷାଦ୍ ଇଵ ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
କିଛି ଖଣ୍ଡ ଭାବି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମନେ, ଶୋଇଥିବା ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠନ୍ତି।
ପରିସମ୍ଯମିତାଲମ୍ବମାଲ୍ଯହାରଵରାମ୍ବରଃ । ପୁଷ୍ପୋତ୍କର ଇଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଂ ଜଗ୍ରାହ କୁସୁମାଞ୍ଜଲିମ୍
ମାଳା, ହାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଠିକ୍ ଭାବେ ପିନ୍ଧି, ସେ ଏକ ଖିଲି ଖିଲି ଖିଲିଥିବା ଫୁଲର ଗୁଛି ପରି ଫୁଲର ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ନେଲେ।
ଉପଧାନପ୍ରଦେଶସ୍ଥାତ୍ ସ୍ଵଯଂ ପଟଲକୋଦରାତ୍ । ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନୋ ଭୂମୌ ଭୂତ୍ଵୋଵାଚେଦମ୍ ଆନତଃ
ଉପଧାନ ପାଖରେ ଭୂମିରେ ବସି, ନିଜେ ଗୋଡ଼ା ଚେପି ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତ କରି, ପାଟ ଉଠାଇ ଦେହରେ ମୁଡ଼ି, ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।
ଜଯତାଂ ଜନ୍ମଦୌସ୍ସ୍ଥିତ୍ଯଦାହଦୋଷଶଶିପ୍ରଭେ । ଦେଵ୍ଯୌ ବାହ୍ଯାନ୍ତରତମୋଵିଦ୍ରାଵଣରଵିପ୍ରଭେ
ଜନ୍ମ, ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଦୁଃଖର ଦାହ ଦୂର କରୁଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବୀମାନେ, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବା ଶକ୍ତିରେ ଉଦ୍ଧତ, ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ।
ତଯୋର୍ ଉକ୍ତ୍ଵେତି ତତ୍ଯାଜ ପାଦଯୋଃ କୁସୁମାଞ୍ଜଲିମ୍ । ତୀରଦ୍ରୁମୋ ଵିକସିତଂ ପଦ୍ମିନ୍ଯୋଃ ପଦ୍ମଯୋର୍ ଇଵ
ଏପରି କହି ସେ, ଦେବୀମାନଙ୍କର ପାଦ ତଳେ ଫୁଲର ଅଞ୍ଜଳି ରଖିଲେ, ଯେପରି ତୀରରେ ଥିବା ଗଛ ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ ଫୁଲକୁ ଅର୍ପଣ କରେ।
ଲୀଲାଯୈ ଭୂପଜନ୍ମାଥ ଵକ୍ତୁଂ ମନ୍ତ୍ରିଣମ୍ ଈଶ୍ଵରୀ । ବୋଧଯାମ୍ ଆସ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଂ ସଙ୍କଲ୍ପେନ ସରସ୍ଵତୀ
ଲୀଳାଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା କହିବା ପାଇଁ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିଦେଲେ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽପ୍ସରସୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ କୁସୁମାଞ୍ଜଲିମ୍ । ତଯୋଃ ପାଦେଷୁ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିଵେଶ ପୁରତୋ ନତଃ
ସେ ସଚେତନ ହୋଇ, ଦୁଇ ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ଫୁଲର ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ରଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉଵାଚ ଦେଵୀ ହେ ରାଜନ୍ କସ୍ ତ୍ଵମ୍ କସ୍ଯ ସୁତଃ କଦା । ଇହ ଜାତ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବୀ କହିଲେ, ରାଜନ୍, ତୁମେ କିଏ, କାହାର ପୁଅ, କେତେବେଳେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵ୍ଯୌ ଯୁଷ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦୋ ଽଯଂ ଭଵତ୍ଯୋର୍ ଅପି ଯତ୍ ପୁରଃ । ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋମି ତଦ୍ ଇଦଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଜନ୍ମ ମତ୍ପ୍ରଭୋଃ
ଦେବୀମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଖୋଲାମେଳା କଥା କହିପାରୁଛି। ଏହିଠାରେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଆସୀଦ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶୋତ୍ଥୋ ରାଜା ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଶ୍ରୀମତ୍କୁନ୍ଦରଥୋ ନାମ ଦୋଶ୍ଛାଯାଚ୍ଛାଦିତାଵନିଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶତଦଳ ପଦ୍ମ ପରି ଥିଲା। ତାଙ୍କ ନାମ କୁନ୍ଦରଥ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଦୋଷର ଛାୟାରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାଭୂଦ୍ ଇନ୍ଦୁଵଦନଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଦ୍ରରଥାଭିଧଃ । ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବୃହଦ୍ରଥଃ
ସେହି କୁନ୍ଦରଥଙ୍କର ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଭଦ୍ରରଥ। ଭଦ୍ରରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱରଥ, ବିଶ୍ୱରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବୃହଦ୍ରଥ।
ତସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ଶୈଲରଥସ୍ ସୁତଃ । ତସ୍ଯ କାମରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାରଥଃ
ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସିନ୍ଧୁରଥ, ସିନ୍ଧୁରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୈଳରଥ, ଶୈଳରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କାମରଥ, ଏବଂ କାମରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ମହାରଥ।
ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କଲାରଥଃ । ତସ୍ଯ ସୂର୍ଯରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ନଭୋରଥଃ
ମହାରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବିଷ୍ଣୁରଥ, ବିଷ୍ଣୁରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କଳାରଥ, କଳାରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସୂର୍ୟରଥ, ସୂର୍ୟରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନଭୋରଥ।
ଅଯମ୍ ଅସ୍ମତ୍ପ୍ରଭୁସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପୂର୍ଣାମଲଦ୍ଯୁତେଃ । ଅମୃତାପୂରିତରଥଃ କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଏହି ମୋ ପ୍ରଭୁ ନଭୋରଥଙ୍କ ପୁଅ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କର ରଥ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅତି ମଧୁର।
ମହଦ୍ଭିଃ ପୁଣ୍ଯସମ୍ଭାରୈର୍ ଵିଦୂରଥ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଜାତୋ ମାତୁସ୍ ସୁମିତ୍ରାଯା ଗୌର୍ଯା ଗୁହ ଇଵାପରଃ
ସେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିଦୂରଥ ବୋଲି ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ମାଆ ସୁମିତ୍ରା, ଯିଏ ଗୌରୀ ପରି ଧଳା, ଏବଂ ଗୁହାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଆସିଥିଲେ।
ପିତାସ୍ଯ ଦଶଵର୍ଷସ୍ଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଵନଂ ଗତଃ । ପାଲଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ଭୂପୀଠଂ ତତଃପ୍ରଭୃତି ଧର୍ମତଃ
ତାଙ୍କର ବାପା ତାଙ୍କୁ ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଅଟାଏ ଯାଇଥିଲେ । ସେହି ସମୟରୁ ଏହି ରାଜା ନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଳୁଛନ୍ତି ।
ଭଵନ୍ତ୍ଯାଵ୍ ଅଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଫଲିତେ ସୁକୃତଦ୍ରୁମେ । ଦେଵ୍ଯୌ ଦୀର୍ଘତପଃକ୍ଲେଶଶତଦୁଷ୍ପ୍ରାପଦର୍ଶନେ
ଆଜି ଭଲ କାମର ଗଛ ଫଳ ଦେଇଛି, ଏହି ଦିନରେ ଦୁଇ ରାଣୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟାର କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରି, ଏବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଵସୁଧାଧୀଶୋ ଵିଦୂରଥ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଅଦ୍ଯ ଯୁଷ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦେନ ପରାଂ ପାଵନତାଂ ଗତଃ
ଏହିପରି ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜାଙ୍କୁ 'ବିଦୂରଥ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଆଜି ଆପଣମାନଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତା ପାଇଛନ୍ତି ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତେ ତୂଷ୍ଣୀଂ ମନ୍ତ୍ରିଣ୍ଯ୍ ଅଵନିପେ ତଥା । କୃତାଞ୍ଜଲୌ ନତମୁଖେ ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନେ ଽଵନୌ
ଏଭଳି କହି ରାଜା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଣିଷ ମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଯୋଡି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି ଶାନ୍ତ ହେଇ ରହିଲେ ।
ରାଜନ୍ ସ୍ମର ଵିଵେକେନ ପୂର୍ଵଜାତିମ୍ ଇମାଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଵଦନ୍ତୀ ମୂର୍ଧ୍ନି ପସ୍ପର୍ଶ ତଂ କରେଣ ସରସ୍ଵତୀ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବିବେକରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ନିଜେ ମନେ ପକାଅ। ଏହିପରି କହି, ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କର ହାତରେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ଅଥ ହାର୍ଦତମୋମାଯା ପଦ୍ମସ୍ଯ କ୍ଷଯମ୍ ଆଯଯୌ । ସଵିକାସଂ ଚ ହୃଦଯଂ ଜ୍ଞପ୍ତିସ୍ପର୍ଶାଦ୍ ଅଥାଭଵତ୍
ତାପରେ ହୃଦୟର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧାର ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ଅପସାରିଗଲା, ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ସ୍ପର୍ଶରେ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଉଠିଲା।
ସସ୍ମାର ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଫୁରଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅନ୍ଯଦେହୈକରାଜତ୍ଵଂ ଲୀଲାଵିଲସିତାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଘଟଣାବଳୀକୁ ମନେ ପକାଇଲେ, ଯେପରି ଭିତରେ କିଛି ହଲେ ଡାକୁଛି। ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଏକମାତ୍ର ରାଜତ୍ୱ ଓ ଖେଳମସ୍ତି ସହିତ ଥିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞପ୍ତିଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଲୀଲାଯତ୍ନଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍ । ଆତ୍ମୋଦନ୍ତଂ ବଭୂଵାସାଵ୍ ଉହ୍ଯମାନ ଇଵାର୍ଣଵେ
ଜ୍ଞାନ ଓ ଚେଷ୍ଟାର ଖେଳରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜୀବନର କଥା ଜାଣି, ସେ ନିଜ କଥାର ସାଗରରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ହେଇଗଲେ।
ଉଵାଚାତ୍ମନି ସଂସାରେ ବତ ମାଯେଯମ୍ ଆତତା । ପରିଜ୍ଞାତା ପ୍ରସାଦେନ ଦେଵ୍ଯୋର୍ ଇହ ମଯାଧୁନା
ସେ କହିଲେ: ହାୟ, ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଜଗତ୍ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି। ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରିଛି।
ହେ ଦେଵ୍ଯୌ କିମ୍ ଇଦଂ ନାମ ଦିନମ୍ ଏକଂ ମୃତସ୍ଯ ମେ । ଗତମ୍ ଅଦ୍ଯେହ ଯାତାନି ଵଯୋ ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତତିଃ
ହେ ଦେବୀମାନେ, ଏହା କଣ? ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେବଳ ଏକ ଦିନ ହେବାକୁ ଯାଉଛି କି? କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଆଜି ମୋ ଜୀବନର ସତରି ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅନେକକାର୍ଯାଣି ସ୍ମରାମି ପ୍ରପିତାମହମ୍ । ସ୍ମରାମି ବାଲ୍ଯଂ ତାରୁଣ୍ଯଂ ମିତ୍ରବନ୍ଧୁପରିଚ୍ଛଦମ୍
ମୁଁ ଅନେକ କାମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି, ମୋ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଉଛି। ମୋ ଶିଶୁବେଳା, ଯୁବକାବସ୍ଥା, ବନ୍ଧୁ-ସଜନଙ୍କ ସହ ଅନୁଭୂତିକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଉଛି।
ରାଜନ୍ ମୃତିମହାମୋହମୂର୍ଛାଯାସ୍ ସମନନ୍ତରମ୍ । ତସ୍ମିଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ତରେ ଽତୀତେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ମୁହୂର୍ତକେ
ହେ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁର ବଡ଼ ମୋହ ଓ ଅଚେତନତା ପରେ, ତାହା ପରଲୋକରେ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଘଟିଗଲା, ସେ ସମୟଟି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହେଇଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଗୃହେ ଽଥାସ୍ମିନ୍ ନୈଵ ଵେତ୍ସ୍ଯ୍ ଅଥ ଵଚ୍ମି ତେ । ଅଯଂ ତସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଵ୍ଯୋମନ୍ଯ୍ ଏଵ କିଲ ସ୍ଥିତଃ
ସେଇ ଘରେ କିମ୍ବା ଏଠି ଘରେ—ତୁମେ ଜାଣୁଛ କି ନାହିଁ, ମୁଁ କହୁଛି—ସେଇ ଘରର ଭିତର ଆକାଶଟି ଏଠି ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗିରିଗ୍ରାମକଵିପ୍ରସ୍ଯ ଗୃହେ ଽନ୍ତର୍ ଭୂପମଣ୍ଡପଃ । ତସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଇଦମ୍ ଆଭାତି ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଚ ଜଗଦ୍ଗୃହମ୍
ପାହାଡ଼ ଗାଁରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଭିତରେ ରାଜାଙ୍କ ଦରବାର ଅଛି; ସେଠାରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ଭିତରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଘର ଅଛି।