ମତ୍ତଵେତାଲକଲହେ ଚିତାଲାତରଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ଵହଦ୍ରକ୍ତଵସାମିଶ୍ରଗନ୍ଧବନ୍ଧୁରମାରୁତମ୍
ମଦମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଝଗଡାରେ ଶ୍ମଶାନ ତେଜରେ ଜଳିଉଠିଲା, ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବିର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ବାତାସ ଚାଲିଲା।
ରୂପିକାପେଟକେ ଵେଗରଣଦ୍ରୁଟରୁଟାରଵମ୍ । ଅର୍ଧପକ୍ଵଶଵାସ୍ଵାଦଲୁବ୍ଧଯକ୍ଷୋଲ୍ଲସତ୍କିଲି
ଟଙ୍କା ଓ ଗୁଟିର ଝଣ୍ଡା ଶବ୍ଦରେ ତୀବ୍ର ଓ କଠିନ ଚିତ୍କାର ହେଲା, ଅଧସେକା ଲାଶ ଖାଇବାକୁ ଆତୁର ଯକ୍ଷମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲସିଲେ।
ତୁଙ୍ଗଵଙ୍ଗକଲିଙ୍ଗାଙ୍ଗତଙ୍ଗନାଙ୍ଗଲଗତ୍ଖଗମ୍ । ତାରାପାତୋପମଭଵତ୍ସଂମୁଖଜ୍ଵାଲରୂପିକମ୍
ବଙ୍ଗ ଓ କଳିଙ୍ଗର ମହିଳାମାନଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ତାରା ପଡିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ପତଦ୍ଵେତାଲସୋଲ୍ଲାସମଧ୍ଯସ୍ଥାସୃକ୍ସୁରୂପିକମ୍ । ପିଶାଚାକର୍ଣିତାଭ୍ଯର୍ଣଯୋଗିନୀଗଣଗାଯନମ୍
ପଡୁଥିବା ଭୂତମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା, ନିକଟରେ ଯୋଗୀମାନେ ଗାଇଉଥିଲେ, ଯାହା ପିଶାଚମାନେ ଶୁଣୁଥିଲେ।
ପ୍ରସୃତାନ୍ତ୍ରମହାତନ୍ତ୍ରୀପ୍ରାଯସମ୍ପନ୍ନଵାଦନମ୍ । ପିଶାଚଵାସନୋତ୍କ୍ରାନ୍ତପିଶାଚୀଭୂତମାନଵମ୍
ବଡ଼ ତାନ୍ତ୍ରିକ ବାଦ୍ୟର ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଚାରିପଟେ ଲହରି ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପିଶାଚୀ ସ୍ୱଭାବର ପ୍ରଭାବରେ ପିଶାଚୀମାନେ ପରି ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ରୂପିକାଲୋକନାପୂର୍ଵତ୍ରାସାର୍ଧମୃତସଦ୍ଭଟମ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ଵେତାଲରକ୍ଷୋଭିର୍ ଅହନୀଵୋନ୍ନମଦ୍ରଣମ୍
କେହି କେହି ସେନାପତି, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଭୂତ ପ୍ରେତ ଦେଖି ଡରିନଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ଭୟରେ ଅଧମୃତ୍ୟୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ। କେତେବେଳେ ଭୂତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରୁ ଉଠି ଆସୁଥିଲେ।
ଖରୂପିକାସ୍କନ୍ଧପତଚ୍ଛଵତ୍ରସ୍ତନିଶାଚରମ୍ । ନଭସ୍ସଙ୍ଘଟିତାପୂର୍ଵଭୂତପେଟକସଙ୍କଟମ୍
କେତେକ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଭୂତମାନଙ୍କ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଫେଙ୍କିବାରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭୂତମାନଙ୍କ ଥାଲି ଭରିଥିବା ଆକାଶର ସଂକୁଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ଭିଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ଅତିପ୍ରଯତ୍ନାପହୃତମ୍ରିଯମାଣନରାଧିପମ୍ । ସୁଭକ୍ଷାପେକ୍ଷିଯକ୍ଷେକ୍ଷାଵିକ୍ଷିପ୍ତଶଵରାଶିମତ୍
କେତେକ ମରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ବହୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆସାକୁରା ଯକ୍ଷମାନେ ଶବରମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଚିଥରି ଦେଉଥିଲେ।
ଶିଵାମୁଖାନଲଶିଖାଖଣ୍ଡୈଶ୍ ଛମିତନକ୍ତଗୈଃ । ସମୁଡ୍ଡୀନନଵାଶୋକପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛମ୍ ଇଵାଭିତଃ
ଭୂତମୁଖରୁ ନିସ୍କୁଟିଥିବା ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ନବୀନ ଅଶୋକ ଫୁଲର ଗୁଛା ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଛି।
କବନ୍ଧକନ୍ଧରାବଦ୍ଧଵ୍ଯଗ୍ରଵେତାଲବାଲକମ୍ । ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃପିଶାଚାଜିକଚଦାକାଶଗୋଲ୍ମୁକମ୍
କେହି ମଣ୍ଡହୀନ ଦେହର ଗଳାକୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ଟଙ୍କା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଶିଶୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଆକାଶ ଭରି ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ଅଜ, ଚାଡ଼ା ଓ ଗୋଲାକାର ଭୂତମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଆକାଶଭୂଧରନିକୁଞ୍ଜଗୁହାନ୍ତରାଲ ପିଣ୍ଡୋପମସ୍ଥିତତମୋଽମ୍ବୁଦପୀଠପୂରମ୍ । ଵ୍ଯାଲୋଲଭୂତରଭସାକୁଲକଲ୍ପଵାତ ଵ୍ଯାଧୂତଲୋକକରକାଣ୍ଡକଵାଟକଲ୍ପମ୍
ଆକାଶର ପାହାଡ଼ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାର ଏମିତି ଗଠିତ ହୋଇ ରହିଛି, ଯେପରି ମେଘର ଆସନକୁ ପୂରିଦେଇଛି। ଭୂତମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଖେଳ ଭଳି ପବନ ଦୁନିଆର ଦ୍ୱାରକୁ ଗଛର ଡାଳି ଭଳି ହଲାଇଦେଉଛି।
ଏଵଂ ନିଶାଚରାଚାରଚିରଘୋରେ ରଣାଙ୍ଗନେ । ଉଲ୍ଲସନ୍ତୀଷୁ ଵେତାଲକ୍ଷ୍ଵେଡାସୂଡ୍ଡାମରାରଵୈଃ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ରାତିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଭୂତପିଶାଚମାନେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ବେତାଳମାନଙ୍କ ହୁଁକାର ଓ ଉଲୁକମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଉଠିଯାଉଛି।
ନଭଃପ୍ରେକ୍ଷକସେନାସୁ ପ୍ରଗତାସୁ ଯଥାଗତମ୍ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଭୂପେଷୁ ରଥାଦିଷୁ ନିଜାସ୍ପଦେ
ଯେପରି ଆକାଶକୁ ଦେଖୁଥିବା ସେନାମାନେ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ ସେଭଳି ଚଲିଯାଆନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ନିଜ ରଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରୟରେ ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।
ମହାସରୋଜଲ ଇଵ ଜନେ ଦୃଶ୍ଯେ ରଣାଙ୍ଗନେ । ଅହନୀଵ ଜନାଚାରେ ସ୍ଥିତେ ଶ୍ଯାମାଚରେହିତେ
ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମସର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ସେଭଳି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଲୋକମାନେ ଦିନ ଭଳି ଦଢ଼ିଆ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଅନ୍ଧକାରମୟମାନେ ଅପସାରିଯାଇଛନ୍ତି, ମନେହେଉଛି ରାତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯାଇଛି।
ହସ୍ତହାର୍ଯତମଃପିଣ୍ଡସ୍ଫୁଟକୁଡ୍ଯେ ନିଶାଗୃହେ । ଲାଭୋତ୍ସଵୋଚ୍ଛଲଚ୍ଚିତ୍ତେ ଭୂତସଙ୍ଘେ ପ୍ରନୃତ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ରାତିର ଘରରେ ଅନ୍ଧକାରର ଗୁଛି ଦେଉଥିବା ଦେଵାଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଭୂତମାନେ ଲାଭର ଉତ୍ସବରେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ନିଶ୍ଶବ୍ଦଶାନ୍ତସଞ୍ଚାରେ ନିଦ୍ରାମୁଦ୍ରେ କକୁବ୍ଗଣେ । ଲୀଲାପତିର୍ ଉଦାରାତ୍ମା କିଞ୍ଚିତ୍ ଖିନ୍ନମନା ଇଵ
ଆକାଶର ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁଠି ନିରବ ଓ ଶାନ୍ତ ଚଳାଚଳ ଅଛି, ସେଠାରେ ଲୀଳାର ନାଥ, ଉଦାର ମନବଳ ଥିବା, କିଛି ଦୁଃଖିତ ମନେ ହେଉଥିବା ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରାତଃକାର୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯାଶୁ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । ଦୀର୍ଘଚନ୍ଦ୍ରସମାକାରେ ଶଯନେ ହିମଶୀତଲେ
ପ୍ରଭାତ ବେଳେ, ରାଜ୍ୟର କାମକୁ ଦକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଲମ୍ବା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଶୀତଳ ଶଯ୍ୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯନିଭେ ଵାସଗୃହେ ଶିଶିରକୋଟରେ । ନିଦ୍ରାଂ ମୁହୂର୍ତମ୍ ଅଗମନ୍ ମୁଦ୍ରିତେକ୍ଷଣପୁଷ୍କରଃ
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମାନ ଏକ ଶିତଳ ଓ ସୁନିହିତ ଘରେ, ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଆଖି ହଳକା ଭାବେ ବନ୍ଦ ଥିଲା।
ଅଥ ତେ ଲଲନେ ଵ୍ଯୋମ ତତ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତଦ୍ ଗୃହମ୍ । ରନ୍ଧ୍ରୈର୍ ଵିଵିଶତୁର୍ ଵାତଲେଖୋ ଽବ୍ଜମୁକୁଲଂ ଯଥା
ଏହା ପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ବାହାରି, ଲୋଟସ ମୁଡ଼ିର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବନ ଯେପରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇଯନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇଦଂ ସ୍ଥୂଲଂ ଶରୀରଂ ଵାଗ୍ଵିଦାଂ ଵର । ରନ୍ଧ୍ରେଣ ତନ୍ତୁତନୁନା କଥଂ ପ୍ରଵିଶତି ପ୍ରଭୋ
ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦେହ ଯେଉଁଟି ଏତିକି ମାତ୍ର ଦୃଢ଼, ଏତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କିପରି ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ?
ଆଧିଭୌତିକଦେହୋ ଽଯମ୍ ଇତି ଯସ୍ଯ ମତିଭ୍ରମଃ । ତସ୍ଯାସାଵ୍ ଅଣୁରନ୍ଧ୍ରେଣ ଗନ୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ନାନଘ
ହେ ପାପରହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ମନରେ ଏହି ଭ୍ରମ ଅଛି—‘ଏହି ଶରୀରଟି ମାତ୍ର ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହ’—ସେଉଁଠି ଏହି ଦେହ ଅତି ସାନା ରନ୍ଧ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ।
ରୋଧିତୋ ଽହମ୍ ଅନେନେତି ନ ମାମ୍ଯ୍ ଅତ୍ରେତି ଯସ୍ଯ ଧୀଃ । ଅନୁଭୂତାନୁଭଵିନୀ ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଭାବ ନାହିଁ—‘ମୁଁ ଏହା ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ’ କିମ୍ବା ‘ମୁଁ ଏଠାରେ ନାହିଁ’—ସେଉଁଠି ଅନୁଭବ ନିଜେ ଅନୁଭବକାରୀ ହୋଇଯାଏ।
ଯେନାନୁଭୂତଂ ପୂର୍ଵାର୍ଧଂ ଗଚ୍ଛାମୀତି ସ ତତ୍କ୍ରିଯଃ । କଥଂ ଭଵତି ପଶ୍ଚାର୍ଧଗମନୋନ୍ମୁଖଚେତନଃ
ଯିଏ ପ୍ରଥମ ଅଂଶକୁ ଅନୁଭବ କରି, ‘ମୁଁ ଯିବି’ ବୋଲି ଭାବେ, ସେଉଁଠି ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ—ତେବେ ଚେତନା କିପରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୁଏ?
ଵାରି ନୈଵୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ନାଧୋ ଗଚ୍ଛତି ପାଵକଃ । ଯା ଯଥୈଵ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଚିତ୍ ସା ତଥୈଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ପାଣି କେବେ ଉପରକୁ ଯାଏନାହିଁ, ଆଗୁନ କେବେ ତଳକୁ ଯାଏନାହିଁ; ଯେପରି ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଯେମିତି, ସେହିପରି ଚେତନା ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଚାଲିଛି, ସେହିପରି ରହିଯାଏ।
ଛାଯାଯାମ୍ ଉପଵିଷ୍ଟସ୍ଯ କୁତସ୍ ତାପାନୁଭୂତଯଃ । ଅନ୍ଯସଂଵେଦନୋ ଽନ୍ଯୋଽର୍ଥଃ କେନଚିନ୍ ନାନୁଭୂଯତେ
ଛାୟାରେ ବସିଥିବା ଜଣେ କେମିତି ତାପ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ? ଜଣେ ଯାହା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତାହା ଅନ୍ୟ ଜଣେ କେବେ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯା ଯଥା ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଚିତ୍ ସା ତଥୈଵ ସ୍ଥିତିଂ ଗତା । ପରମେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନୀଯତେ ଽନ୍ଯାଂ ଦଶାଂ ପୁନଃ
ମନ ଯେପରି ଦିଗକୁ ଚାଲିଛି, ସେହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ; ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମାତ୍ର ଏହାକୁ ଆଉ ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯିବାଯାଏ।
ସର୍ପୈକପ୍ରତ୍ଯଯୋ ରଜ୍ଜ୍ଵାମ୍ ଅସତ୍ଯପ୍ରତ୍ଯଯାଦ୍ ବଲାତ୍ । ନିଵର୍ତତେ ଽନ୍ଯଥା ତ୍ଵ୍ ଏଷ ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ରସିରେ ସାପ ଦେଖିବା ଭ୍ରମ ଭଳି ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ମାତ୍ର ଦୂର ହୁଏ; ନହେଲେ ଏହା ସେଭଳି ରହିଯାଏ।
ଯଥା ସଂଵିତ୍ ତଥା ଚିତ୍ତଂ ଯଥା ଚିତ୍ତଂ ତଥେହିତମ୍ । ବାଲଂ ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ସଂସିଦ୍ଧମ୍ ଏତତ୍ କୋ ନାନୁଭୂଯତେ
ଯେପରି ଜ୍ଞାନ, ସେପରି ମନ; ଯେପରି ମନ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି କଥା ଛୁଆଁମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିପାରନ୍ତି—ଏହା କିଏ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ?
ଯଃ ପୁନସ୍ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷପ୍ରତିମାକୃତିଃ । ଆକାଶମାତ୍ରକାକାରସ୍ ସ କଥଂ କେନ ରୋଧ୍ଯତେ
ସ୍ୱପ୍ନ, କଳ୍ପନା କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ମାନବ ଆକୃତି ଯେଉଁଥିରେ କେବଳ ଆକାଶର ଆକାର ଅଛି, ଏହାକୁ କିଏ କିପରି ରୋକିପାରିବ?
ଚିତ୍ତମାତ୍ରଶରୀରଂ ତୁ ସର୍ଵସ୍ଯୈଵ ହି ସର୍ଵତଃ । ଵିଦ୍ଯତେ ଵେଦନାତ୍ଵେ ତତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ ଏତୀଵ ହୃଦ୍ଗତାତ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ କେବଳ ମନ ମାତ୍ର; ଏହାକୁ ଅନୁଭବ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ଏହା ହୃଦୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଛି ବୋଲି ଲାଗେ।