ଯଦ୍ ଅମ୍ବୁଦୈର୍ ଇଵୋଡ୍ଡୀନଂ ଶସ୍ତ୍ରଵୃନ୍ଦୈର୍ ନଭୋଽଙ୍ଗନେ । ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ଵୀଚିଵଲଯୈର୍ ଲୋଲୈଃ ପ୍ଲୁତମ୍ ଇଵାର୍ଣଵେ
ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶକୁ ଭରି ଉଠେ, ସେପରି ଅସ୍ତ୍ରର ଦଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା; ତାହା ତରଙ୍ଗର ଚକ୍ର ଭଳି ଉତ୍କଳିତ ହୋଇ, ସାଗର ଉଉଁ ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶତଚନ୍ଦ୍ରଂ ସିତଚ୍ଛତ୍ରୈଶ୍ ଶରୈଶ୍ ଶଲଭନିର୍ଭରମ୍ । ଶକ୍ତିଭିଃ କାକନୀରନ୍ଧ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଆକାଶକାନନମ୍
ଶତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧଳା ଛତା, ତୁମି ଲୋକସ୍ତର ଭଳି ଗଢ଼ି ଥିବା ତୀର, ଓ କାକ ପରି ଗହ୍ୱରକୁ ଲାଗିଥିବା ଶକ୍ତି ଦେଖି ଆକାଶ ଜଙ୍ଗଲ ଭରି ଥିଲା।
ଲୀନାଶ୍ ଚୀରଚଯାକ୍ରନ୍ଦକାରିଣଃ କେକଯାଃ କୃତାଃ । କଙ୍କୈଃ କଙ୍କକୁଲାକ୍ରାନ୍ତୈର୍ ଵ୍ଯୋମୋଚ୍ଛଲିତମସ୍ତକାଃ
କେକୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ହେରନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କର ଚୁଡ଼ା ଆକାଶକୁ ଉଉଠିଗଲା, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ତାଙ୍କର ମାଳା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେମାନେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ହିମଵଚ୍ଛୈଲକନ୍ଯାନାଂ କାମଂ କଲକଲାରଵୈଃ । ଅଙ୍ଗୈର୍ ଅନଙ୍ଗତାଂ ନୀତ୍ଵା ଭୈରଵୈର୍ ଇଵ ଗର୍ଜିତମ୍
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଝିଅମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଜଣା ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଗଲା; ଏହି କଳକଳ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେ ଆକୁଳ ହେଇଗଲେ।
କାଶୈର୍ ଉଦ୍ଦେହକାକ୍ରାନ୍ତା ଅଦୃଶ୍ଯୈର୍ ଦଯଯା ଖଗୈଃ । ନିର୍ଧୂତପକ୍ଷୈଃ କ୍ଷୁଭିତୈଃ ପଵନୈର୍ ଇଵ ପାଂସଵଃ
କାଶ ଗଛମାନେ, ଦୟାଳୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ପରା ଉଡ଼ିଗଲା; ଉତ୍ତେଜିତ ପବନରେ ଧୂଳି ଭଳି ଓଡ଼ିଯାଇଗଲା।
ଉନ୍ମତ୍ତାସ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଧୂତାସ୍ ତ୍ଯକ୍ତହେତିରଣାମ୍ବରାଃ । ନନ୍ଦନାନନ୍ଦନିର୍ମାତୃ ନନୃତୁର୍ ଜହସୁର୍ ଜଗୁଃ
ଅସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ତେଜନାରେ ପାଗଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସୁନା ଓ ରଣ ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି, ନନ୍ଦନବନର ଆନନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ନାଚିଲେ, ହସିଲେ, ଗାଇଲେ।
ପ୍ରକ୍ଵଣତ୍କିଙ୍କିଣୀଜାଲଂ ଶକ୍ତିଵର୍ଷମ୍ ଉପାଗତମ୍ । ସାଲ୍ଵବାଣାନିଲୋଦ୍ଧୂତମ୍ ଅଗମତ୍ ପୃଷଦାକୃତିମ୍
ଝିଙ୍କିମିଙ୍କି ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଶସ୍ତ୍ରର ଝଡ଼ ବର୍ଷିଲା; ବାଣର ପବନରେ ଉଡ଼ି, ଏହା ଧୂଳିର ଆକାର ନେଲା।
ଶୈଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରୈଃ ଖଣ୍ଡିତାଃ କୌନ୍ତା ଭ୍ରମତ୍କୁନ୍ତୈର୍ ଵିଘଟ୍ଟିତାଃ । ଶଵୀଭୂତା ଦିଵଂ ନୀତା ଦୃଷ୍ଟା ଵିଦ୍ଯାଧରା ଇଵ
ଶିବାସ୍ତ୍ରରେ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା କୌରବମାନେ, ଘୁମାଇଥିବା ବଣ୍ଡାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଶବ ଭଳି ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଏମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି।
ଧରାଧରଣଧର୍ମିଣ୍ଯା ଧୀରଯା ଵୀରସେନଯା । ଲୋଠିତାଃ ପାଣ୍ଡୁନଗରାଶ୍ ଚଲନୋଲ୍ଲାସମାତ୍ରତଃ
ପୃଥିବୀ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନଗର, ବୀର ସେନାର ଚଳାଚଳ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ହଳଚଳ ହେଇଗଲା।
ଉଦ୍ଦେହକାଃ ପଞ୍ଚନଦୈର୍ ଦଲିତା ମତ୍ତକାଶିଭିଃ । କୁନ୍ତଦନ୍ତକ୍ଷତୋଦ୍ଦାମୈଃ ପଦ୍ମା ଇଵ ମତଙ୍ଗଜୈଃ
ଉଦ୍ଦେହକର ସେନା, ମଦୋନ୍ମତ କାଶୀ ସେନାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡାର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏମିତି ଯେ, ମତାଲି ହାତୀ ପଦ୍ମକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପରି।
ବ୍ରହ୍ମଵାସନ୍ତକାନୀକୈଃ କୃତ୍ତାଶ୍ ଚକ୍ରୈର୍ ଗତା ମହୀମ୍ । ମାହାର୍ଯାଃ କ୍ରକଚୋତ୍କୃତ୍ତା ଵୃକ୍ଷାଃ କୁସୁମିତା ଇଵ
ବ୍ରହ୍ମବାସନ୍ତକଙ୍କ ସେନାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ରରେ କଟିଦେଇ ଭୂମିରେ ପତିଗଲା, ଯେପରି ମହା ଦାରୁକଟିଆ ଦ୍ୱାରା ଫୁଲିଥିବା ଗଛକୁ କର୍ପଣ ଦେଇ ଭୂମିରେ ଫେଲାଯାଏ।
ଭୋକ୍କାଣକାନନଂ ଲୂନଂ କୁଠାରୈର୍ ଜଠରେରିତୈଃ । ପତଦ୍ ଦଦାହ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଦ୍ରେଶଶ୍ ଶରଵହ୍ନିନା
ଭୋକ୍କଣକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଟରଙ୍କ ଚାଳିତ କୁଠାରରେ କଟିଦେଇ ଭୂମିରେ ପତିଗଲା; ତାହା ପତିବା ସମୟରେ ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର, ପାଖରେ ଦଉଡି, ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣରେ ତାହାକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।
କାଶଯୋ ଵନ୍ଦିଲାଲାନଲଗ୍ନା ଜୀର୍ଣମତଙ୍ଗଜାଃ । ଲଯମ୍ ଆଜଗ୍ମୁର୍ ଆବୁଦ୍ଧମ୍ ଇଦ୍ଧେ ଽଗ୍ନାଵ୍ ଇନ୍ଧନଂ ଯଥା
କାଶୀର ପୁରୁଣା ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଲତାରେ ଆଟିଯାଇ, ଅଜାଣି ଭାବରେ ଦହିଗଲେ; ଯେପରି ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଖି ଜଳା ଦହିଯାଏ।
ତ୍ରିଗର୍ତାଵର୍ତଗର୍ତେଷୁ ଭ୍ରମିତ୍ଵୌଣ୍ଡ୍ରାସ୍ ତୃଣୋପମାଃ । ଵିଵିଶୁର୍ ଵ୍ଯସ୍ତମୂର୍ଧାନଃ ପାତାଲାନ୍ତଂ ପଲାଯିତାଃ
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଘୁଞ୍ଚି, ତୃଣପରି ଅପରିଗଣ୍ୟ ହେଇଗଲେ; ମୁଣ୍ଡ ଭାଗି ଭାଗି, ପାତାଳର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦଉଡିଗଲେ।
ମନ୍ଦାନିଲାଚଲାମ୍ଭୋଧିଭାସୁରେ ମାଗଧେ ବଲେ । ନିମଗ୍ନା ଵନ୍ଦିଲା ମନ୍ଦାଃ ପଙ୍କେ ଜୀର୍ଣଗଜା ଇଵ
ମାଗଧର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପବନ ନଥିବା ପର୍ବତ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଅଭ୍ରାନ୍ତ ଅଭିମାନରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଦୁଃଖରେ ମାଟିରେ ଡୁବିଗଲେ, ଜଣେ ପୁରୁଣା ହାତୀ ମାଟିରେ ଫସିଯିବା ପରି।
ଚେଦଯଚ୍ ଚେତନାଂ ଜହ୍ନୁସ୍ ତଙ୍ଗନାନାଂ ରଣାଙ୍ଗନେ । ପୁଷ୍ପାଣାଂ ପଥି ଶୀର୍ଣାନାଂ ସୌକୁମାର୍ଯମ୍ ଇଵାତପାଃ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜହ୍ନୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଚେତନାକୁ ନେଇ ନେଲେ, ଯେପରି ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଫୁଲମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କୋସଲାଃ ପୌରଵାରାଵମ୍ ଅସହନ୍ତୋ ଽର୍ଭକା ଇଵ । ତେରୁର୍ ମୁକ୍ତଗଦାପ୍ରାସଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଵୃଷ୍ଟଯଃ
କୋଶଳର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ପୌରବମାନଙ୍କର ଭୟାନକ ଆକ୍ରମଣ ସହିପାରିନଥିଲେ, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପରି, ଗଦା, ବଣ, ତୀର ଓ ଶକ୍ତିର ଝଡ଼ରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ବଭୁର୍ ଭଲ୍ଲନିକୃତ୍ତାଙ୍ଗା ଦ୍ରିମଯୋ ଵିଦ୍ରୁମଦ୍ରୁମାଃ । ଇଵାଦ୍ରୌ ଵିଦ୍ରଵତ୍ସ୍ଵାନ୍ତ୍ରସାନ୍ଦ୍ରାସୃକ୍ସ୍ରଵମୂର୍ତଯଃ
ତୀରରେ ଅଙ୍ଗ ଚିରିଯିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଭୟରେ ପଳାଇବା ସମୟରେ ଗାଁ ଠାରୁ ଘନ ରକ୍ତ ଝରିଯାଉଥିଲା, ପର୍ବତରେ ଥିବା ପଦ୍ମର ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନାରାଚୌଘା ମହାହେତିମାରୁତାଧୂତମୂର୍ତଯଃ । ବଭ୍ରମୁର୍ ଭ୍ରମରାନୀକଭାସୁରା ଜଲଧାଵ୍ ଇଵ
ଲୋହା ତୀରର ଝଡ଼, ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ରର ପବନରେ ଉଡ଼ିବା ଆକାର, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ମଧୁମକୁଡ଼ିର ଝୁଣ୍ଡ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା ।
ଶରଧାରାଧରାମେଘାଶ୍ ଶରୋର୍ଣାପୂର୍ଣମେଚକାଃ । ଶରପତ୍ରାଵୃତା ଵୃକ୍ଷା ଭ୍ରେମୁର୍ ଉଦ୍ଗର୍ଜନା ଜଵାଃ
ତୀରର ମେଘ ଧାରା, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି କଳା, ତୀରର ଝାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୀରର ପଙ୍ଖରେ ଢକା ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ତୀର ଚାଳର ତେଜରେ ଗର୍ଜନ କରି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।
ଵନରାଜ୍ଯୋ ଜଵାଜ୍ ଜୀର୍ଣାଃ କଟକସ୍ଥଲଜନ୍ତଵଃ । ଅତ୍ରୁଟନ୍ ପରମାକୃଷ୍ଟାଃ ପେଲଵା ଇଵ ତନ୍ତଵଃ
ପୁରୁଣା ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ସେଥିରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ, ଅତି ଟେଣ୍ଡା ତାଣି ଦେଇ ଚିରିଯାଇଥିବା ସୂତା ଭଳି ।
ରଥେଷୂର୍ଧ୍ଵସ୍ଥଚକ୍ରେଷୁ ନିଖାତୋନ୍ମଗ୍ନମୂର୍ଧସୁ । ନିପେତୁର୍ ଜନସଙ୍ଘାତା ମେଘା ଇଵ ଵନାଦ୍ରିଷୁ
ରଥର ଚକ୍ର ଉପରକୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉଠିବା କିମ୍ବା ଅଗ୍ରରେ ଥିବା, ଏହି ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକମାନେ ଝୁଣ୍ଡ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଅଟବୀ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମେଘ ପଡ଼ିବା ଭଳି ।
ସାଲତାଲଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନତାଲଵନଂ ଘନମ୍ । ଭୁଜାଵକର୍ତନଂ ଚାସୀଦ୍ ଉତ୍ତାଲସ୍ଥାଣୁକାନନମ୍
ସାଲ ଓ ତାଳ ଗଛର ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏହା ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିଣତ ହେଲା; ଏଠାରେ ହାତ କାଟାଯାଉଥିଲା, ଉଠିଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା।
ନନନ୍ଦୁର୍ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନସୁନ୍ଦର୍ଯୋ ମତ୍ତଯୌଵନାଃ । ଵନୋପଵନଦେଶେଷୁ ମେରୋର୍ ଵୀରଵରାଶ୍ରିତାଃ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉପବନଗୁଡ଼ିକରେ, ଯୁବତୀମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ସେଠାରେ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ।
ତାଵତ୍ ତାରାରଵଂ ରେଜେ ସୈନ୍ଯକାନନମ୍ ଉନ୍ନତମ୍ । ଯାଵନ୍ ନ ପରପକ୍ଷେଣ କ୍ରାନ୍ତଂ କଲ୍ପାନଲୌଜସା
ସେ ଉଚ୍ଚ ସେନାର ଜଙ୍ଗଲ ଯୁଦ୍ଧର ହାଲଚାଲର ଶବ୍ଦରେ ଚମକୁଥିଲା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହାକୁ ଜଗତସମ୍ମାର ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିରେ ଜୟ କରିନଥିଲେ।
ଛିନ୍ନାନ୍ ପିଶାଚସଂଯୁକ୍ତା ହୂନାପହୃତହେତଯଃ । ପାତଯିତ୍ଵା ଯଯୁଃ କର୍ଣାନ୍ ଦଶାର୍ଣାସ୍ ତର୍ଣକା ଇଵ
କିଛି ଲୋକ, ହୁନମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଭୂତମାନେ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ପତିତ କରି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଦେଶକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଣିକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ପଳାଇଗଲେ।
ଜହୁର୍ ଭଗ୍ନସ୍ଵରାଃ କାନ୍ତିଂ ତାଜିକାଜିଜନୌଜସା । କାଶଯଃ କମଲାନୀଵ ଶୁଷ୍କସ୍ରୋତସ୍ସ୍ଵିନୋଜସା
ତାଜିକ ଦଳର ଶକ୍ତିରେ, କାଶୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚମକ ହରାଇଯାଇଥିଲା । ସୁକା ଝରଣାରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି, ସେମାନେ ମର୍ମରି ଗଲେ ।
ଭୁଖାରା ମେଖଲୈଃ କୀର୍ଣାଶ୍ ଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିମୁଦ୍ଗରୈଃ । ଵିଦ୍ରୁତା ନରକେ କ୍ଷିପ୍ତାଃ କାର୍କୋଟସ୍ଥଲନାମନି
ତୀର, ବଣ, ତୀର-ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଗଦାର ଘେରାରେ ପଡି, ସେମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡି ନରକର କାର୍କୋଟ ନାମକ ଥଳରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅଯାଇଥିଲେ ।
କୌରୁକ୍ଷେତ୍ରାସ୍ଥସ୍ ତଵସୈଶ୍ ଛଦ୍ମଯୋଧିଭିର୍ ଆଵୃତାଃ । ଗୁଣା ଇଵ ଖଲାକ୍ରାନ୍ତା ଗତା ଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅଶକ୍ତତାମ୍
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବେ ଅପରିଚୟ ରେ ଘେରି ଦେଇଥିଲେ । ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭଲ ଗୁଣକୁ ଦମି ଦେଇଥିବା ପରି, ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।
ଦ୍ରିମଯୋ ଵଟଧାନାନାଂ କ୍ଷଣେନାଦାଯ ମସ୍ତକମ୍ । ଭଲ୍ଲୈଃ ପଲାଯ୍ଯାଶୁ ଗତା ଵିଲୂନକମଲା ଇଵ
ଦ୍ରାବିଡମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଟ ଗଛ ତଳର ଲୋକମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତୀରରେ କାଟି ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ପଳାଇ ଗଲେ । ତୁଳି ନିଆଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।