କରୀନ୍ଦ୍ରମକରଵ୍ଯୂହରଂହସାହତହେତଯଃ । କେଶାକେଶିକୃତାରମ୍ଭା ଵିନେମୁର୍ ଦଶକାଶ୍ ଶକାଃ
ଶକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହାତୀ ଓ ମାଛର ଶକ୍ତି ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ତେଁମାନଙ୍କର କାରଣ ତୀବ୍ର ଆକ୍ରମଣରେ ହାରିଗଲା। ତେଁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ଶତ୍ରୁଙ୍କର କେଶ ସହିତ ଗୁଞ୍ଚିଗଲା।
ଦଶାର୍ଣାଦ୍ ଆଶନିର୍ ମୁକ୍ତଶୃଙ୍ଖଲା ଜାଲଭୀରଵଃ । ନିଲୀନା ରକ୍ତଜମ୍ବାଲେ ଵୈତସ୍ତାସ୍ ତିମଯୋ ଯଥା
ଦଶାର୍ଣ୍ଣରୁ, ବିଜୁଳି ନିଜ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଙ୍ଗି, ଭୟଙ୍କର ଭୈରବର ଜାଲ ଭଳି, ଲାଲ କଳା ମେଘରେ ଲୁଚିଗଲା; ଯେପରି ବୈତସ୍ତା ନଦୀ ସାଗରରେ ଲୁଚିଯାଏ।
ଗୂର୍ଜରାନୀକନାଶେନ ଗୂର୍ଜରୀକେଶଲୁଞ୍ଛନମ୍ । ଵିହିତଂ ତଙ୍ଗନୋତ୍ତୁଙ୍ଗଶିତଶଙ୍କୁଶତେରଣୈଃ
ଗୁର୍ଜର ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଗୁର୍ଜର ଜନନୀମାନଙ୍କର କେଶ ତଙ୍ଗଣ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଉଚ୍ଚ ବାଣରେ କାଟିଦିଆଯାଇଥିଲା।
ସିଷିଚୁଶ୍ ଶସ୍ତ୍ରକାଷୋଦ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଦ୍ଯୌନିର୍ଗତା ଦ୍ରଵାତ୍ । ଶରଧାରାଵନାନୀଵ ମୀନହେତିପ୍ରଦାମ୍ବୁଦାତ୍
ଅସ୍ତ୍ରମାନେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକି, ଆକାଶରୁ ଝରିପଡିଲେ; ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଅନେକ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କଲା, ଯେପରି ମେଘରୁ ତୀର ଝରି ମାଛକୁ ଆଘାତ କରେ।
ଭୁସୁଣ୍ଡୀମଣ୍ଡଲୋଦ୍ଦ୍ଯୋତଶ୍ଯାମାର୍କୋତ୍ପାତଭୀରୁଷୁ । ଆଭୀରେଷ୍ଵ୍ ଅରଯଃ ପେତୁର୍ ଗୋଗଣା ହରିତେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ଭୁସୁଣ୍ଡୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କଳା ଭୟଙ୍କର ଉଡ଼ାଣ ଦେଖି ଆଭୀରମାନେ ଭୟରେ ତଳିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ସବୁ ହରିତ ଘାସରେ ଗାଁ ଗାଁ ଗାଉଁ ଭାବରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କାନ୍ତକାଞ୍ଚନକାନ୍ତାଙ୍ଗୀ ନଗ୍ନା ତଙ୍ଗନଵାହିନୀ । ଭୁକ୍ତା ଗୌଡଭଟେନାଙ୍ଗନଖକେଶନିକର୍ଷଣୈଃ
ତଙ୍ଗଣା ନଦୀରେ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଜନନୀମାନେ ରହିଥିଲେ, ଗୌଡ଼ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କର ନଖ ଓ କେଶ ଟାଣି ଟାଣି ଦୁଃଖ ଦେଇ ଉପଦ୍ରବ କରିଥିଲେ।
ରଣଦ୍ଗଗନଗାସଜ୍ଜଚକ୍ରିଚକ୍ରଵିକର୍ତନୈଃ । ତଙ୍ଗନାଃ କଣଶଃ କୀର୍ଣାଃ କଙ୍କଗୃଦ୍ଧ୍ରେଷୁ ରୁଦ୍ରକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧର ଆକାଶରେ ଚକ୍ରମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ କଟି କଟି ତଙ୍ଗଣା ଯୋଧାମାନେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଚିଉଁ ଚିଉଁ ପଡ଼ିଗଲେ, ରୁଦ୍ର ସମ ଭୟଙ୍କର କଂକ ଓ ଗୃଦ୍ଧମାନେ ସେମାନେ ଖାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ଲଗୁଡାଲୋଡନୋଡ୍ଡୀନଂ ଗୌଡଂ ଗୁଡଗୁଡାରଵମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗାନ୍ଧାରଗାଵୋଗ୍ରେ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ପ୍ରମିତା ଇଵ
ଗୌଡ଼ ସେନାମାନେ ଲଠି ଦେଇ ଉଡ଼ି ଉଡ଼ି ଗୁଡ଼ଗୁଡ଼ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ଗାନ୍ଧାର ଗାଉଁ ଗାଉଁ ଗାଉଁ ଭୟରେ ଗଣି ଗଣି ଦୂରକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଆକାଶଗାର୍ଣଵପ୍ରଖ୍ଯୋ ଵହଚ୍ଛସ୍ତ୍ରକଦମ୍ବକଃ । ଅକରୋଦ୍ ପାରସୀକାନାଂ ଘନନୈଶତମୋଭ୍ରମମ୍
ଆକାଶ ଓ ସାଗର ଭଳି ବିଶାଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅସ୍ତ୍ରର ଏକ ଦଳ ପାରସୀମାନେ ପାଇଁ ଗଭୀର ରାତିର ଅନ୍ଧାର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲା।
ମନ୍ଦରାହନନୋଡ୍ଡୀନଖସ୍ଥକ୍ଷୀରୋଦସୁନ୍ଦରେ । ଵନାଲୀଵାଯୁଧାନ୍ଯ୍ ଆସଞ୍ ଛତ୍ତ୍ରପ୍ରାଲେଯସାନୁନି
ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନର ଶୋଭା ଭଳି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ବରଫ ଛାଁ ଉପରେ ଗଛମାଳା ପରି ବିକ୍ସିପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ଯଦ୍ ଅମ୍ବୁଦୈର୍ ଇଵୋଡ୍ଡୀନଂ ଶସ୍ତ୍ରଵୃନ୍ଦୈର୍ ନଭୋଽଙ୍ଗନେ । ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ଵୀଚିଵଲଯୈର୍ ଲୋଲୈଃ ପ୍ଲୁତମ୍ ଇଵାର୍ଣଵେ
ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶକୁ ଭରି ଉଠେ, ସେପରି ଅସ୍ତ୍ରର ଦଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା; ତାହା ତରଙ୍ଗର ଚକ୍ର ଭଳି ଉତ୍କଳିତ ହୋଇ, ସାଗର ଉଉଁ ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶତଚନ୍ଦ୍ରଂ ସିତଚ୍ଛତ୍ରୈଶ୍ ଶରୈଶ୍ ଶଲଭନିର୍ଭରମ୍ । ଶକ୍ତିଭିଃ କାକନୀରନ୍ଧ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଆକାଶକାନନମ୍
ଶତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧଳା ଛତା, ତୁମି ଲୋକସ୍ତର ଭଳି ଗଢ଼ି ଥିବା ତୀର, ଓ କାକ ପରି ଗହ୍ୱରକୁ ଲାଗିଥିବା ଶକ୍ତି ଦେଖି ଆକାଶ ଜଙ୍ଗଲ ଭରି ଥିଲା।
ଲୀନାଶ୍ ଚୀରଚଯାକ୍ରନ୍ଦକାରିଣଃ କେକଯାଃ କୃତାଃ । କଙ୍କୈଃ କଙ୍କକୁଲାକ୍ରାନ୍ତୈର୍ ଵ୍ଯୋମୋଚ୍ଛଲିତମସ୍ତକାଃ
କେକୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ହେରନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କର ଚୁଡ଼ା ଆକାଶକୁ ଉଉଠିଗଲା, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ତାଙ୍କର ମାଳା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେମାନେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ହିମଵଚ୍ଛୈଲକନ୍ଯାନାଂ କାମଂ କଲକଲାରଵୈଃ । ଅଙ୍ଗୈର୍ ଅନଙ୍ଗତାଂ ନୀତ୍ଵା ଭୈରଵୈର୍ ଇଵ ଗର୍ଜିତମ୍
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଝିଅମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଜଣା ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଗଲା; ଏହି କଳକଳ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେ ଆକୁଳ ହେଇଗଲେ।
କାଶୈର୍ ଉଦ୍ଦେହକାକ୍ରାନ୍ତା ଅଦୃଶ୍ଯୈର୍ ଦଯଯା ଖଗୈଃ । ନିର୍ଧୂତପକ୍ଷୈଃ କ୍ଷୁଭିତୈଃ ପଵନୈର୍ ଇଵ ପାଂସଵଃ
କାଶ ଗଛମାନେ, ଦୟାଳୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ପରା ଉଡ଼ିଗଲା; ଉତ୍ତେଜିତ ପବନରେ ଧୂଳି ଭଳି ଓଡ଼ିଯାଇଗଲା।
ଉନ୍ମତ୍ତାସ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଧୂତାସ୍ ତ୍ଯକ୍ତହେତିରଣାମ୍ବରାଃ । ନନ୍ଦନାନନ୍ଦନିର୍ମାତୃ ନନୃତୁର୍ ଜହସୁର୍ ଜଗୁଃ
ଅସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ତେଜନାରେ ପାଗଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସୁନା ଓ ରଣ ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି, ନନ୍ଦନବନର ଆନନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ନାଚିଲେ, ହସିଲେ, ଗାଇଲେ।
ପ୍ରକ୍ଵଣତ୍କିଙ୍କିଣୀଜାଲଂ ଶକ୍ତିଵର୍ଷମ୍ ଉପାଗତମ୍ । ସାଲ୍ଵବାଣାନିଲୋଦ୍ଧୂତମ୍ ଅଗମତ୍ ପୃଷଦାକୃତିମ୍
ଝିଙ୍କିମିଙ୍କି ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଶସ୍ତ୍ରର ଝଡ଼ ବର୍ଷିଲା; ବାଣର ପବନରେ ଉଡ଼ି, ଏହା ଧୂଳିର ଆକାର ନେଲା।
ଶୈଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରୈଃ ଖଣ୍ଡିତାଃ କୌନ୍ତା ଭ୍ରମତ୍କୁନ୍ତୈର୍ ଵିଘଟ୍ଟିତାଃ । ଶଵୀଭୂତା ଦିଵଂ ନୀତା ଦୃଷ୍ଟା ଵିଦ୍ଯାଧରା ଇଵ
ଶିବାସ୍ତ୍ରରେ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା କୌରବମାନେ, ଘୁମାଇଥିବା ବଣ୍ଡାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଶବ ଭଳି ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଏମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି।
ଧରାଧରଣଧର୍ମିଣ୍ଯା ଧୀରଯା ଵୀରସେନଯା । ଲୋଠିତାଃ ପାଣ୍ଡୁନଗରାଶ୍ ଚଲନୋଲ୍ଲାସମାତ୍ରତଃ
ପୃଥିବୀ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନଗର, ବୀର ସେନାର ଚଳାଚଳ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ହଳଚଳ ହେଇଗଲା।
ଉଦ୍ଦେହକାଃ ପଞ୍ଚନଦୈର୍ ଦଲିତା ମତ୍ତକାଶିଭିଃ । କୁନ୍ତଦନ୍ତକ୍ଷତୋଦ୍ଦାମୈଃ ପଦ୍ମା ଇଵ ମତଙ୍ଗଜୈଃ
ଉଦ୍ଦେହକର ସେନା, ମଦୋନ୍ମତ କାଶୀ ସେନାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡାର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏମିତି ଯେ, ମତାଲି ହାତୀ ପଦ୍ମକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପରି।
ବ୍ରହ୍ମଵାସନ୍ତକାନୀକୈଃ କୃତ୍ତାଶ୍ ଚକ୍ରୈର୍ ଗତା ମହୀମ୍ । ମାହାର୍ଯାଃ କ୍ରକଚୋତ୍କୃତ୍ତା ଵୃକ୍ଷାଃ କୁସୁମିତା ଇଵ
ବ୍ରହ୍ମବାସନ୍ତକଙ୍କ ସେନାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ରରେ କଟିଦେଇ ଭୂମିରେ ପତିଗଲା, ଯେପରି ମହା ଦାରୁକଟିଆ ଦ୍ୱାରା ଫୁଲିଥିବା ଗଛକୁ କର୍ପଣ ଦେଇ ଭୂମିରେ ଫେଲାଯାଏ।
ଭୋକ୍କାଣକାନନଂ ଲୂନଂ କୁଠାରୈର୍ ଜଠରେରିତୈଃ । ପତଦ୍ ଦଦାହ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଦ୍ରେଶଶ୍ ଶରଵହ୍ନିନା
ଭୋକ୍କଣକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଟରଙ୍କ ଚାଳିତ କୁଠାରରେ କଟିଦେଇ ଭୂମିରେ ପତିଗଲା; ତାହା ପତିବା ସମୟରେ ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର, ପାଖରେ ଦଉଡି, ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣରେ ତାହାକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।
କାଶଯୋ ଵନ୍ଦିଲାଲାନଲଗ୍ନା ଜୀର୍ଣମତଙ୍ଗଜାଃ । ଲଯମ୍ ଆଜଗ୍ମୁର୍ ଆବୁଦ୍ଧମ୍ ଇଦ୍ଧେ ଽଗ୍ନାଵ୍ ଇନ୍ଧନଂ ଯଥା
କାଶୀର ପୁରୁଣା ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଲତାରେ ଆଟିଯାଇ, ଅଜାଣି ଭାବରେ ଦହିଗଲେ; ଯେପରି ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଖି ଜଳା ଦହିଯାଏ।
ତ୍ରିଗର୍ତାଵର୍ତଗର୍ତେଷୁ ଭ୍ରମିତ୍ଵୌଣ୍ଡ୍ରାସ୍ ତୃଣୋପମାଃ । ଵିଵିଶୁର୍ ଵ୍ଯସ୍ତମୂର୍ଧାନଃ ପାତାଲାନ୍ତଂ ପଲାଯିତାଃ
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଘୁଞ୍ଚି, ତୃଣପରି ଅପରିଗଣ୍ୟ ହେଇଗଲେ; ମୁଣ୍ଡ ଭାଗି ଭାଗି, ପାତାଳର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦଉଡିଗଲେ।
ମନ୍ଦାନିଲାଚଲାମ୍ଭୋଧିଭାସୁରେ ମାଗଧେ ବଲେ । ନିମଗ୍ନା ଵନ୍ଦିଲା ମନ୍ଦାଃ ପଙ୍କେ ଜୀର୍ଣଗଜା ଇଵ
ମାଗଧର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପବନ ନଥିବା ପର୍ବତ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଅଭ୍ରାନ୍ତ ଅଭିମାନରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଦୁଃଖରେ ମାଟିରେ ଡୁବିଗଲେ, ଜଣେ ପୁରୁଣା ହାତୀ ମାଟିରେ ଫସିଯିବା ପରି।
ଚେଦଯଚ୍ ଚେତନାଂ ଜହ୍ନୁସ୍ ତଙ୍ଗନାନାଂ ରଣାଙ୍ଗନେ । ପୁଷ୍ପାଣାଂ ପଥି ଶୀର୍ଣାନାଂ ସୌକୁମାର୍ଯମ୍ ଇଵାତପାଃ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜହ୍ନୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଚେତନାକୁ ନେଇ ନେଲେ, ଯେପରି ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଫୁଲମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କୋସଲାଃ ପୌରଵାରାଵମ୍ ଅସହନ୍ତୋ ଽର୍ଭକା ଇଵ । ତେରୁର୍ ମୁକ୍ତଗଦାପ୍ରାସଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଵୃଷ୍ଟଯଃ
କୋଶଳର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ପୌରବମାନଙ୍କର ଭୟାନକ ଆକ୍ରମଣ ସହିପାରିନଥିଲେ, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପରି, ଗଦା, ବଣ, ତୀର ଓ ଶକ୍ତିର ଝଡ଼ରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ବଭୁର୍ ଭଲ୍ଲନିକୃତ୍ତାଙ୍ଗା ଦ୍ରିମଯୋ ଵିଦ୍ରୁମଦ୍ରୁମାଃ । ଇଵାଦ୍ରୌ ଵିଦ୍ରଵତ୍ସ୍ଵାନ୍ତ୍ରସାନ୍ଦ୍ରାସୃକ୍ସ୍ରଵମୂର୍ତଯଃ
ତୀରରେ ଅଙ୍ଗ ଚିରିଯିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଭୟରେ ପଳାଇବା ସମୟରେ ଗାଁ ଠାରୁ ଘନ ରକ୍ତ ଝରିଯାଉଥିଲା, ପର୍ବତରେ ଥିବା ପଦ୍ମର ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନାରାଚୌଘା ମହାହେତିମାରୁତାଧୂତମୂର୍ତଯଃ । ବଭ୍ରମୁର୍ ଭ୍ରମରାନୀକଭାସୁରା ଜଲଧାଵ୍ ଇଵ
ଲୋହା ତୀରର ଝଡ଼, ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ରର ପବନରେ ଉଡ଼ିବା ଆକାର, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ମଧୁମକୁଡ଼ିର ଝୁଣ୍ଡ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା ।
ଶରଧାରାଧରାମେଘାଶ୍ ଶରୋର୍ଣାପୂର୍ଣମେଚକାଃ । ଶରପତ୍ରାଵୃତା ଵୃକ୍ଷା ଭ୍ରେମୁର୍ ଉଦ୍ଗର୍ଜନା ଜଵାଃ
ତୀରର ମେଘ ଧାରା, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି କଳା, ତୀରର ଝାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୀରର ପଙ୍ଖରେ ଢକା ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ତୀର ଚାଳର ତେଜରେ ଗର୍ଜନ କରି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।