କାଶା ବ୍ରହ୍ମାଵସାତାଶ୍ ଚ ଛିନ୍ନାସ୍ ସାମ୍ବଵତୀଜନୈଃ । ଭୂମୌ ନିପତିତାସ୍ ସନ୍ତୋ ମଥିତା ମତ୍ତଵାରଣୈଃ
କାଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାବସାତ ଲୋକମାନେ ସାମ୍ବବତୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେଲେ; ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଥିବା ସମୟରେ, ପାଗଳ ହାତୀମାନେ ସେମାନେକୁ ଚାପି ଦେଲେ।
ଶୂରା ଦଶପୁରାଶ୍ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ ନିକୃତ୍ତୋଦାରକନ୍ଧରାଃ । ତାରକ୍ଷତିଭିର୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଯୋଜିତା ଯୋଜନେ ହ୍ରଦେ
ଦଶପୁରର ଶୂରବୀରମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଉଦର ଓ କଣ୍ଠ ଚିରି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ତାରକ୍ଷତି ଲୋକମାନେ ସେମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଏକ ଯୋଜନ ପ୍ରମାଣର ହ୍ରଦରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ଋଷ୍ଯକାରୁରୁକଚ୍ଛାଶ୍ ଚ ଶୈଵ୍ଯଶଙ୍କୁଶତାଙ୍କିତାଃ । ପଙ୍କିଲେ ପଙ୍କତାଂ ଯାତା ଭୂତଲେ ସୈନ୍ଯମର୍ଦନୈଃ
ଋଷ୍ୟକ, କାରୁରୁକ ଓ କଚ୍ଛ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଶୈବ୍ୟ ଓ ଶଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯିବାରୁ କେତେକ ମାଟିରେ ମାଟି ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।
ଵନଵାସୋପଗିରଯୋ ଽନିଲଯେ ନିଲଯାର୍ଥିନଃ । ପରିତଃ ପରିଧାଵନ୍ତଃ ପତିତା ଯମୁନାହ୍ରଦେ
ଅନେକ ଲୋକ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ଚୁଁଆଁ ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଯମୁନା ନଦୀର ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ଦୀର୍ଣୋଦରଵିନିର୍ଯାତସ୍ଵାନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ରୀନିଯନ୍ତ୍ରିତାଃ । ରାତ୍ରିକାଶ୍ ଶାନ୍ତସଞ୍ଚାରାଃ ପିଶାଚୈଶ୍ ଚର୍ଵିତା ନିଶି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଉଦର ଫାଟି ଅନ୍ତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିଲା, ରାତିରେ ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହି ଶବଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ପିଶାଚମାନେ ଚିବାଇଥିଲେ ।
ଉଦ୍ରଵୈର୍ ଭଦ୍ରଗିରିଭିସ୍ ସଙ୍ଗ୍ରାମାଧ୍ଵନି ଦୀକ୍ଷିତୈଃ । କ୍ଷୋଣୀଗର୍ତେଷୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତା ରସଲାଃ କମଲା ଇଵ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଦ୍ରଗିରି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମାରିଦେଇଥିବା କେତେକ ଲୋକ, ପୃଥିବୀର ଗହ୍ୱରରେ ପକେଇଦିଆଯିବା ରସାଳ ମାନଙ୍କ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ ।
ଵିଦ୍ରୁତ୍ଯେଵ ଦ୍ରଵଦ୍ରକ୍ତା ଵିଦ୍ରାଵିତମହାରଥାଃ । ଦଣ୍ଡକାନ୍ତ୍ରାନିଲୋଦ୍ଧୂତା ହେହଯା ହରିଣା ଇଵ
ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଗଳି ହେବା ପରି ବହିଗଲା, ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ଭୟରେ ଭାଗିଯାଇ ଚିଁଡ଼ିଗଲେ, ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳର ବେଗବାନ ପବନରେ ହେହୟମାନେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଗିଯିବା ପରି ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଦନ୍ତିଦନ୍ତଵିନିର୍ଭିନ୍ନା ଦାରଦା ଦଲିତାରଯଃ । ନୀତା ରକ୍ତମହାନଦ୍ଯା ଦ୍ରୁମାଣାଂ ପଲ୍ଲଵା ଇଵ
ହାତୀର ଦାନ୍ତରେ ଫାଟିଗଲା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତର ବଡ଼ ନଦୀ ଭାଗିନେଲା, ଗଛର କିଶଳୟ ପରି ପାଣିରେ ଭସିଗଲେ।
ନାରାଚୈଶ୍ ଚର୍ଵିତାଶ୍ ଚୀନା ଜୀର୍ଣଜର୍ଜରଜୀଵିତାଃ । ଜହୁର୍ ଜଲନିଧୌ ଦେହାନ୍ ଭାରଭୂତାନ୍ ଅଵସ୍ଥିତାନ୍
ବାଣରେ ଚିଁଡ଼ି ଜୀବନ ଅଳସା ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଚୀନ ଯୋଧାମାନେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଭୂମିର ଭାର ହୋଇ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କର୍ଣାଟସୁଭଟୋଡ୍ଡୀନକୁନ୍ତକର୍ତିତକନ୍ଦରାଃ । ତେରୁର୍ ଆଭୀରଶୂରାଃ ଖେ ତାରକାନିକରା ଇଵ
କର୍ଣ୍ଣାଟ ଓ ଉଡ଼ିନର ବିର ଯୋଧାମାନେ ବଣ୍ଡୁକରେ ଗୁହାକୁ ଫାଟିଦେଲେ, ଆଭୀର ବିରମାନେ ଆକାଶରେ ତାରା ଗୋଷ୍ଠୀ ପରି ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
କରୀନ୍ଦ୍ରମକରଵ୍ଯୂହରଂହସାହତହେତଯଃ । କେଶାକେଶିକୃତାରମ୍ଭା ଵିନେମୁର୍ ଦଶକାଶ୍ ଶକାଃ
ଶକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହାତୀ ଓ ମାଛର ଶକ୍ତି ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ତେଁମାନଙ୍କର କାରଣ ତୀବ୍ର ଆକ୍ରମଣରେ ହାରିଗଲା। ତେଁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ଶତ୍ରୁଙ୍କର କେଶ ସହିତ ଗୁଞ୍ଚିଗଲା।
ଦଶାର୍ଣାଦ୍ ଆଶନିର୍ ମୁକ୍ତଶୃଙ୍ଖଲା ଜାଲଭୀରଵଃ । ନିଲୀନା ରକ୍ତଜମ୍ବାଲେ ଵୈତସ୍ତାସ୍ ତିମଯୋ ଯଥା
ଦଶାର୍ଣ୍ଣରୁ, ବିଜୁଳି ନିଜ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଙ୍ଗି, ଭୟଙ୍କର ଭୈରବର ଜାଲ ଭଳି, ଲାଲ କଳା ମେଘରେ ଲୁଚିଗଲା; ଯେପରି ବୈତସ୍ତା ନଦୀ ସାଗରରେ ଲୁଚିଯାଏ।
ଗୂର୍ଜରାନୀକନାଶେନ ଗୂର୍ଜରୀକେଶଲୁଞ୍ଛନମ୍ । ଵିହିତଂ ତଙ୍ଗନୋତ୍ତୁଙ୍ଗଶିତଶଙ୍କୁଶତେରଣୈଃ
ଗୁର୍ଜର ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଗୁର୍ଜର ଜନନୀମାନଙ୍କର କେଶ ତଙ୍ଗଣ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଉଚ୍ଚ ବାଣରେ କାଟିଦିଆଯାଇଥିଲା।
ସିଷିଚୁଶ୍ ଶସ୍ତ୍ରକାଷୋଦ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଦ୍ଯୌନିର୍ଗତା ଦ୍ରଵାତ୍ । ଶରଧାରାଵନାନୀଵ ମୀନହେତିପ୍ରଦାମ୍ବୁଦାତ୍
ଅସ୍ତ୍ରମାନେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକି, ଆକାଶରୁ ଝରିପଡିଲେ; ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଅନେକ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କଲା, ଯେପରି ମେଘରୁ ତୀର ଝରି ମାଛକୁ ଆଘାତ କରେ।
ଭୁସୁଣ୍ଡୀମଣ୍ଡଲୋଦ୍ଦ୍ଯୋତଶ୍ଯାମାର୍କୋତ୍ପାତଭୀରୁଷୁ । ଆଭୀରେଷ୍ଵ୍ ଅରଯଃ ପେତୁର୍ ଗୋଗଣା ହରିତେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ଭୁସୁଣ୍ଡୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କଳା ଭୟଙ୍କର ଉଡ଼ାଣ ଦେଖି ଆଭୀରମାନେ ଭୟରେ ତଳିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ସବୁ ହରିତ ଘାସରେ ଗାଁ ଗାଁ ଗାଉଁ ଭାବରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କାନ୍ତକାଞ୍ଚନକାନ୍ତାଙ୍ଗୀ ନଗ୍ନା ତଙ୍ଗନଵାହିନୀ । ଭୁକ୍ତା ଗୌଡଭଟେନାଙ୍ଗନଖକେଶନିକର୍ଷଣୈଃ
ତଙ୍ଗଣା ନଦୀରେ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଜନନୀମାନେ ରହିଥିଲେ, ଗୌଡ଼ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କର ନଖ ଓ କେଶ ଟାଣି ଟାଣି ଦୁଃଖ ଦେଇ ଉପଦ୍ରବ କରିଥିଲେ।
ରଣଦ୍ଗଗନଗାସଜ୍ଜଚକ୍ରିଚକ୍ରଵିକର୍ତନୈଃ । ତଙ୍ଗନାଃ କଣଶଃ କୀର୍ଣାଃ କଙ୍କଗୃଦ୍ଧ୍ରେଷୁ ରୁଦ୍ରକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧର ଆକାଶରେ ଚକ୍ରମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ କଟି କଟି ତଙ୍ଗଣା ଯୋଧାମାନେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଚିଉଁ ଚିଉଁ ପଡ଼ିଗଲେ, ରୁଦ୍ର ସମ ଭୟଙ୍କର କଂକ ଓ ଗୃଦ୍ଧମାନେ ସେମାନେ ଖାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ଲଗୁଡାଲୋଡନୋଡ୍ଡୀନଂ ଗୌଡଂ ଗୁଡଗୁଡାରଵମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗାନ୍ଧାରଗାଵୋଗ୍ରେ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ପ୍ରମିତା ଇଵ
ଗୌଡ଼ ସେନାମାନେ ଲଠି ଦେଇ ଉଡ଼ି ଉଡ଼ି ଗୁଡ଼ଗୁଡ଼ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ଗାନ୍ଧାର ଗାଉଁ ଗାଉଁ ଗାଉଁ ଭୟରେ ଗଣି ଗଣି ଦୂରକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଆକାଶଗାର୍ଣଵପ୍ରଖ୍ଯୋ ଵହଚ୍ଛସ୍ତ୍ରକଦମ୍ବକଃ । ଅକରୋଦ୍ ପାରସୀକାନାଂ ଘନନୈଶତମୋଭ୍ରମମ୍
ଆକାଶ ଓ ସାଗର ଭଳି ବିଶାଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅସ୍ତ୍ରର ଏକ ଦଳ ପାରସୀମାନେ ପାଇଁ ଗଭୀର ରାତିର ଅନ୍ଧାର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲା।
ମନ୍ଦରାହନନୋଡ୍ଡୀନଖସ୍ଥକ୍ଷୀରୋଦସୁନ୍ଦରେ । ଵନାଲୀଵାଯୁଧାନ୍ଯ୍ ଆସଞ୍ ଛତ୍ତ୍ରପ୍ରାଲେଯସାନୁନି
ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନର ଶୋଭା ଭଳି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ବରଫ ଛାଁ ଉପରେ ଗଛମାଳା ପରି ବିକ୍ସିପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ଯଦ୍ ଅମ୍ବୁଦୈର୍ ଇଵୋଡ୍ଡୀନଂ ଶସ୍ତ୍ରଵୃନ୍ଦୈର୍ ନଭୋଽଙ୍ଗନେ । ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ଵୀଚିଵଲଯୈର୍ ଲୋଲୈଃ ପ୍ଲୁତମ୍ ଇଵାର୍ଣଵେ
ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶକୁ ଭରି ଉଠେ, ସେପରି ଅସ୍ତ୍ରର ଦଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା; ତାହା ତରଙ୍ଗର ଚକ୍ର ଭଳି ଉତ୍କଳିତ ହୋଇ, ସାଗର ଉଉଁ ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶତଚନ୍ଦ୍ରଂ ସିତଚ୍ଛତ୍ରୈଶ୍ ଶରୈଶ୍ ଶଲଭନିର୍ଭରମ୍ । ଶକ୍ତିଭିଃ କାକନୀରନ୍ଧ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଆକାଶକାନନମ୍
ଶତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧଳା ଛତା, ତୁମି ଲୋକସ୍ତର ଭଳି ଗଢ଼ି ଥିବା ତୀର, ଓ କାକ ପରି ଗହ୍ୱରକୁ ଲାଗିଥିବା ଶକ୍ତି ଦେଖି ଆକାଶ ଜଙ୍ଗଲ ଭରି ଥିଲା।
ଲୀନାଶ୍ ଚୀରଚଯାକ୍ରନ୍ଦକାରିଣଃ କେକଯାଃ କୃତାଃ । କଙ୍କୈଃ କଙ୍କକୁଲାକ୍ରାନ୍ତୈର୍ ଵ୍ଯୋମୋଚ୍ଛଲିତମସ୍ତକାଃ
କେକୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ହେରନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କର ଚୁଡ଼ା ଆକାଶକୁ ଉଉଠିଗଲା, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ତାଙ୍କର ମାଳା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେମାନେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ହିମଵଚ୍ଛୈଲକନ୍ଯାନାଂ କାମଂ କଲକଲାରଵୈଃ । ଅଙ୍ଗୈର୍ ଅନଙ୍ଗତାଂ ନୀତ୍ଵା ଭୈରଵୈର୍ ଇଵ ଗର୍ଜିତମ୍
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଝିଅମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଜଣା ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଗଲା; ଏହି କଳକଳ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେ ଆକୁଳ ହେଇଗଲେ।
କାଶୈର୍ ଉଦ୍ଦେହକାକ୍ରାନ୍ତା ଅଦୃଶ୍ଯୈର୍ ଦଯଯା ଖଗୈଃ । ନିର୍ଧୂତପକ୍ଷୈଃ କ୍ଷୁଭିତୈଃ ପଵନୈର୍ ଇଵ ପାଂସଵଃ
କାଶ ଗଛମାନେ, ଦୟାଳୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ପରା ଉଡ଼ିଗଲା; ଉତ୍ତେଜିତ ପବନରେ ଧୂଳି ଭଳି ଓଡ଼ିଯାଇଗଲା।
ଉନ୍ମତ୍ତାସ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଧୂତାସ୍ ତ୍ଯକ୍ତହେତିରଣାମ୍ବରାଃ । ନନ୍ଦନାନନ୍ଦନିର୍ମାତୃ ନନୃତୁର୍ ଜହସୁର୍ ଜଗୁଃ
ଅସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ତେଜନାରେ ପାଗଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସୁନା ଓ ରଣ ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି, ନନ୍ଦନବନର ଆନନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ନାଚିଲେ, ହସିଲେ, ଗାଇଲେ।
ପ୍ରକ୍ଵଣତ୍କିଙ୍କିଣୀଜାଲଂ ଶକ୍ତିଵର୍ଷମ୍ ଉପାଗତମ୍ । ସାଲ୍ଵବାଣାନିଲୋଦ୍ଧୂତମ୍ ଅଗମତ୍ ପୃଷଦାକୃତିମ୍
ଝିଙ୍କିମିଙ୍କି ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଶସ୍ତ୍ରର ଝଡ଼ ବର୍ଷିଲା; ବାଣର ପବନରେ ଉଡ଼ି, ଏହା ଧୂଳିର ଆକାର ନେଲା।
ଶୈଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରୈଃ ଖଣ୍ଡିତାଃ କୌନ୍ତା ଭ୍ରମତ୍କୁନ୍ତୈର୍ ଵିଘଟ୍ଟିତାଃ । ଶଵୀଭୂତା ଦିଵଂ ନୀତା ଦୃଷ୍ଟା ଵିଦ୍ଯାଧରା ଇଵ
ଶିବାସ୍ତ୍ରରେ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା କୌରବମାନେ, ଘୁମାଇଥିବା ବଣ୍ଡାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଶବ ଭଳି ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଏମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି।
ଧରାଧରଣଧର୍ମିଣ୍ଯା ଧୀରଯା ଵୀରସେନଯା । ଲୋଠିତାଃ ପାଣ୍ଡୁନଗରାଶ୍ ଚଲନୋଲ୍ଲାସମାତ୍ରତଃ
ପୃଥିବୀ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନଗର, ବୀର ସେନାର ଚଳାଚଳ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ହଳଚଳ ହେଇଗଲା।
ଉଦ୍ଦେହକାଃ ପଞ୍ଚନଦୈର୍ ଦଲିତା ମତ୍ତକାଶିଭିଃ । କୁନ୍ତଦନ୍ତକ୍ଷତୋଦ୍ଦାମୈଃ ପଦ୍ମା ଇଵ ମତଙ୍ଗଜୈଃ
ଉଦ୍ଦେହକର ସେନା, ମଦୋନ୍ମତ କାଶୀ ସେନାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡାର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏମିତି ଯେ, ମତାଲି ହାତୀ ପଦ୍ମକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପରି।