ରାଜନ୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥାଶ୍ଵିନ୍ଯା ଅର୍ଜୁନାଵନଯସ୍ ତଥା । ତ୍ରିଗର୍ତକେକଯଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମାଚେଲାଶ୍ଚୂସ୍ତଵାସିନଃ
ସେଉଁଠି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଗୋତ୍ର, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, କେକୟ, ଛୋଟ ମାଚେଲା ଓ ଚୂସ୍ତବ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଅମ୍ବଲାଃ ପ୍ରସ୍ଥଲାଶ୍ ଶାକାଃ କ୍ଷେମଧୂର୍ତଯ ଏଵ ଚ । ଅନ୍ତରଦ୍ଵୀପଗାନ୍ଧାରସ୍ ତଥା ଵନ୍ଦିଵଟସ୍ତଵଃ
ଏଠି ଅମ୍ବଳ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ଶାକ, କ୍ଷେମଧୂର୍ତ୍ତ, ଅନ୍ତରଦ୍ୱୀପର ଲୋକ, ଗାନ୍ଧାର ଓ ବନ୍ଦିବଟସ୍ତବ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି।
ଅଥ ତକ୍ଷଶିଲା ନାମ ତତୋ ଽପି ଲଵଣାଵତୀ । ପୁଷ୍କଲାଵତିଦେଶଶ୍ ଚ ଯଶୋଵତିମହୀ ତତଃ
ତାପରେ ତକ୍ଷଶିଳା ନାମକ ନଗର, ସେଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଲବଣାବତୀ ନାମ ଅଞ୍ଚଳ, ପୁନି ପୁଷ୍କଳାବତୀ ଦେଶ ଏବଂ ତାପରେ ଯଶୋବତୀ ଭୂମି ଅଛି।
ତତୋ ମଣିମତୀ ଭୂମିଶ୍ ଶ୍ଯାମାକା ଖଚରାସ୍ ତଥା । ଦାଶଦାନା ଗଵ୍ଯସନା ଦଣ୍ଡହଵ୍ଯସନାସ୍ ତଥା
ତାପରେ ମଣିମତୀ ଭୂମି, ଶ୍ୟାମାକା ଏବଂ ଖଚରା ଅଛନ୍ତି; ଦାଶଦାନ, ଗବ୍ୟସନ ଏବଂ ଦଣ୍ଡହବ୍ୟସନ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଦାନଦାଶ୍ ଶୂରକାଶ୍ ଚୈଵ ଵାଟାଧାରାସ୍ ତଥୈଵ ଚ । କୋହକଂ ନଗରଂ ଚୈଵ ସୁରଭୂତିପୁରଂ ତଥା
ଦାନଦା, ଶୂରକା ଏବଂ ଭାଟାଧାରା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; କୋହକ ନଗର ଏବଂ ସୁରଭୂତିପୁର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତତୋ ଵୈ ତଟକାଦର୍ଶା ଦନ୍ତୁରାଦର୍ଶ ଏଵ ଚ । ତତଃ ପିଣ୍ଡଲମାଲଵ୍ଯଯାଯନେଯାଭିଧାନକାଃ
ତାପରେ ତଟକାଦର୍ଶ ଏବଂ ଦନ୍ତୁରାଦର୍ଶ ଅଛନ୍ତି; ତାପରେ ପିଣ୍ଡଳମାଳ, ବ୍ୟାୟନେୟ ଏବଂ ଆଭିଧାନକ ଅଛନ୍ତି।
ମାଲହାଲା ହୂନହେମତାଲାଶ୍ଵାସ୍ ସ୍ଵମୁଖାସ୍ ତଥା । ହିମଵାନ୍ ଵସୁମାନ୍ କୌଞ୍ଜଃ କୈଲାସଶ୍ ଚେତ୍ଯଗାସ୍ ତଥା
ମାଲାହାଳା, ହୁନ, ହେମତାଳ, ଆଶ୍ୱାସ, ସ୍ୱମୁଖ, ଏହିପରି ହିମବାନ୍, ବସୁମାନ୍, କଉଞ୍ଜ, କୈଳାସ ଏବଂ ଆୟୁତ ନଗର ଅଛି।
ତତୋ ଜନପଦା ଭୂମିର୍ ଅଶୀତିଶତଯୋଜନା । ଅଥ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରସ୍ଯାଂ ତ୍ଵମ୍ ଇମାଞ୍ ଜନପଦାଞ୍ ଶୃଣୁ
ତାପରେ ଏହି ଜନପଦ ଭୂମି ଅଠି ଶତ ଯୋଜନ ଯାଏଁ ବିସ୍ତୃତ। ଏବେ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହି ଜନପଦମାନେ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
କୌଲୂତା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଶ୍ ଚ କୁଵିନ୍ଦାଶ୍ ଚ ଦିନାଦନାଃ । ମଡଵା ନଷ୍ଟରାଜ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵନରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
କୌଲୂତ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, କୁଭିନ୍ଦ, ଦିନାଦନ, ମଡ଼ଭ, ନଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟ ଥିବାମାନେ ଏବଂ ଅଟି ଅଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
କୈଡଭଲ୍ଲାସ୍ ସିଂହପୁରାସ୍ ତଥା ଚାମଵତଙ୍ଗନାଃ । ସାର୍ପାତକାଃ ପାର୍ଵତକାଃ କଶ୍ମୀରା ଦରଦାସ୍ ତଥା
କୈଡ଼ଭଲ୍ଲ, ସିଂହପୁର, ଚାମବତଙ୍ଗନ, ସାର୍ପାତକ, ପାର୍ବତକ, କଶ୍ମୀର ଏବଂ ଦରଦ ଅଛି।
ଅଭିସାରଜଦାର୍ଵାକାଃ ପଲ୍ଲୋଲୁକଚିରୋଡୁନାଃ । କିରାତାଃ ପଶୁପାଲାଶ୍ ଚ ଚୀନାସ୍ ସ୍ଵର୍ଣମହୀ ତତଃ
ଅଭିସାର, ଜଦାର୍ଭାକ, ପଲ୍ଲୋଲୁକ, ଚିରୋଡୁନ, କିରାତ, ଗୋପାଳ, ଚୀନ ଏବଂ ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି।
ଦେଵସ୍ଥଲୋପଵନଭୂସ୍ ତଦନୂଦିତଶ୍ରୀର୍ ଵିଶ୍ଵାଵସୋସ୍ ତଦନୁ ମନ୍ଦିରମ୍ ଉତ୍ତମର୍ଦ୍ଧି । କୈଲାସଭୂସ୍ ତଦନୁ ମୁଞ୍ଜଵନଶ୍ ଚ ଶୈଲୋ ଵିଦ୍ଯାଧରାମରଵିହାରଵିମାନଭୂମିଃ
ଦେବସ୍ଥଳର ଉଦ୍ୟାନ, ବିଶ୍ୱାବସୁ କହିଥିବା ଭୂମି, ପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରୀର ମନ୍ଦିର, କୈଳାସ ଭୂମି, ପରେ ମୁଞ୍ଜ ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼, ବିଦ୍ୟାଧର ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ମହଳ।
ରଣେ ରଭସନିର୍ଲୂନନରଵାରଣଦାରୁଣେ । ଅହଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଅହଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଇତି ଵୃନ୍ଦାନୁପାତିନି
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଓ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରତିଜଣ କହେ—‘ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି’—ଏବଂ ଦଳେ ଦଳେ ଚିହ୍ନଟିଯାନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ ତତ୍ର ଭସ୍ମତ୍ଵମ୍ ଆଗତାଃ । ପ୍ରଵିଶନ୍ତଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶଲଭା ଇଵ ପାଵକେ
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ ସେଠି ଚେଷ୍ଟା କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଗୁଡ଼ିଯାଇ ପୋକାମାନଙ୍କ ପରି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅତ୍ରାନ୍ଯେ ମଧ୍ଯଦେଶୀଯା ଜନା ନୋଦାହୃତା ମଯା । ତାନ୍ ଇମାଞ୍ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପକ୍ଷ୍ଯାଂଲ୍ ଲୀଲାମହୀଭୃତଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟଦେଶର ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି କହିନାହିଁ; ଏବେ ଲୀଳାଙ୍କ ପତି ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଏହି ଦଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଉଦ୍ଦେହିକାଶ୍ ଶୂରସେନା ଗୁଡା ଅଶ୍ଵତ୍ଥନୀପକାଃ । ଉତ୍ତମଜ୍ଯୋତିକଦ୍ରାଣି ପଦମଧ୍ଯମିକାଦଯଃ
ଉଦ୍ଦେହିକ, ଶୂରସେନ, ଗୁଡ଼, ଅଶ୍ୱତ୍ଥନୀପକ, ଉତ୍ତମଜ୍ୟୋତିକଦ୍ର, ପଦମଧ୍ୟମିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ସାଲ୍ଵକାଃ କେତକା ମତ୍ସ୍ଯା ଦୌଲେଯକକପିଷ୍ଟଲାଃ । ମାଣ୍ଡଵ୍ଯପାଣ୍ଡୁନଗରସୌରଗ୍ରୀଵା ଗୁରୁଗ୍ରହାଃ
ସାଲ୍ବକ, କେତକ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଦୌଲେୟକ, କପିଷ୍ଟଳ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟପାଣ୍ଡୁନଗର, ସୌରଗ୍ରୀବ ଓ ଗୁରୁଗ୍ରହ—
ପାରିଯାତ୍ରାଃ କୁରାଢ୍ଯଶ୍ ଚ ଯାମୁନୋଡୁମ୍ବରା ଅପି । ଗଜାହ୍ଵା ଉଜ୍ଜିହାନାଶ୍ ଚ କାଲକୋଟିକମାଥୁରାଃ
ପାରିୟାତ୍ର, କୁରାଢ଼୍ୟ, ଯାମୁନଉଡ଼ୁମ୍ବର, ଗଜାହ୍ୱ, ଉଜ୍ଜିହାନ, କାଳକୋଟିକ ଓ ମଥୁର—
କପୋଲଧର୍ମାରଣ୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥୈଵୋତ୍ତରଦକ୍ଷିଣାଃ । ପାଞ୍ଚାଲକାଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାସ୍ ତଥା ସାରସ୍ଵତା ଜନାଃ
କପୋଳ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକମାନେ, ପଞ୍ଚାଳ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ସାରସ୍ବତ ଲୋକମାନେ—
ଅଵନ୍ତୀସ୍ଯନ୍ଦନଶ୍ରେଣୀକୁନ୍ତୈଃ ପଞ୍ଚନଦେରିତାଃ । ସ୍ଯନ୍ଦମାନା ଵିଦ୍ରଵନ୍ତୀ ନିପପାତ ମହାଭୃଗୌ
ଅବନ୍ତି, ସ୍ୟନ୍ଦନ, ଶ୍ରେଣୀ, କୁନ୍ତ ଓ ପଞ୍ଚନଦୀର ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇ ଯାଉଥିବା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କାଶା ବ୍ରହ୍ମାଵସାତାଶ୍ ଚ ଛିନ୍ନାସ୍ ସାମ୍ବଵତୀଜନୈଃ । ଭୂମୌ ନିପତିତାସ୍ ସନ୍ତୋ ମଥିତା ମତ୍ତଵାରଣୈଃ
କାଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାବସାତ ଲୋକମାନେ ସାମ୍ବବତୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେଲେ; ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଥିବା ସମୟରେ, ପାଗଳ ହାତୀମାନେ ସେମାନେକୁ ଚାପି ଦେଲେ।
ଶୂରା ଦଶପୁରାଶ୍ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ ନିକୃତ୍ତୋଦାରକନ୍ଧରାଃ । ତାରକ୍ଷତିଭିର୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଯୋଜିତା ଯୋଜନେ ହ୍ରଦେ
ଦଶପୁରର ଶୂରବୀରମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଉଦର ଓ କଣ୍ଠ ଚିରି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ତାରକ୍ଷତି ଲୋକମାନେ ସେମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଏକ ଯୋଜନ ପ୍ରମାଣର ହ୍ରଦରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ଋଷ୍ଯକାରୁରୁକଚ୍ଛାଶ୍ ଚ ଶୈଵ୍ଯଶଙ୍କୁଶତାଙ୍କିତାଃ । ପଙ୍କିଲେ ପଙ୍କତାଂ ଯାତା ଭୂତଲେ ସୈନ୍ଯମର୍ଦନୈଃ
ଋଷ୍ୟକ, କାରୁରୁକ ଓ କଚ୍ଛ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଶୈବ୍ୟ ଓ ଶଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯିବାରୁ କେତେକ ମାଟିରେ ମାଟି ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।
ଵନଵାସୋପଗିରଯୋ ଽନିଲଯେ ନିଲଯାର୍ଥିନଃ । ପରିତଃ ପରିଧାଵନ୍ତଃ ପତିତା ଯମୁନାହ୍ରଦେ
ଅନେକ ଲୋକ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ଚୁଁଆଁ ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଯମୁନା ନଦୀର ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ଦୀର୍ଣୋଦରଵିନିର୍ଯାତସ୍ଵାନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ରୀନିଯନ୍ତ୍ରିତାଃ । ରାତ୍ରିକାଶ୍ ଶାନ୍ତସଞ୍ଚାରାଃ ପିଶାଚୈଶ୍ ଚର୍ଵିତା ନିଶି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଉଦର ଫାଟି ଅନ୍ତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିଲା, ରାତିରେ ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହି ଶବଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ପିଶାଚମାନେ ଚିବାଇଥିଲେ ।
ଉଦ୍ରଵୈର୍ ଭଦ୍ରଗିରିଭିସ୍ ସଙ୍ଗ୍ରାମାଧ୍ଵନି ଦୀକ୍ଷିତୈଃ । କ୍ଷୋଣୀଗର୍ତେଷୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତା ରସଲାଃ କମଲା ଇଵ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଦ୍ରଗିରି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମାରିଦେଇଥିବା କେତେକ ଲୋକ, ପୃଥିବୀର ଗହ୍ୱରରେ ପକେଇଦିଆଯିବା ରସାଳ ମାନଙ୍କ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ ।
ଵିଦ୍ରୁତ୍ଯେଵ ଦ୍ରଵଦ୍ରକ୍ତା ଵିଦ୍ରାଵିତମହାରଥାଃ । ଦଣ୍ଡକାନ୍ତ୍ରାନିଲୋଦ୍ଧୂତା ହେହଯା ହରିଣା ଇଵ
ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଗଳି ହେବା ପରି ବହିଗଲା, ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ଭୟରେ ଭାଗିଯାଇ ଚିଁଡ଼ିଗଲେ, ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳର ବେଗବାନ ପବନରେ ହେହୟମାନେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଗିଯିବା ପରି ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଦନ୍ତିଦନ୍ତଵିନିର୍ଭିନ୍ନା ଦାରଦା ଦଲିତାରଯଃ । ନୀତା ରକ୍ତମହାନଦ୍ଯା ଦ୍ରୁମାଣାଂ ପଲ୍ଲଵା ଇଵ
ହାତୀର ଦାନ୍ତରେ ଫାଟିଗଲା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତର ବଡ଼ ନଦୀ ଭାଗିନେଲା, ଗଛର କିଶଳୟ ପରି ପାଣିରେ ଭସିଗଲେ।
ନାରାଚୈଶ୍ ଚର୍ଵିତାଶ୍ ଚୀନା ଜୀର୍ଣଜର୍ଜରଜୀଵିତାଃ । ଜହୁର୍ ଜଲନିଧୌ ଦେହାନ୍ ଭାରଭୂତାନ୍ ଅଵସ୍ଥିତାନ୍
ବାଣରେ ଚିଁଡ଼ି ଜୀବନ ଅଳସା ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଚୀନ ଯୋଧାମାନେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଭୂମିର ଭାର ହୋଇ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କର୍ଣାଟସୁଭଟୋଡ୍ଡୀନକୁନ୍ତକର୍ତିତକନ୍ଦରାଃ । ତେରୁର୍ ଆଭୀରଶୂରାଃ ଖେ ତାରକାନିକରା ଇଵ
କର୍ଣ୍ଣାଟ ଓ ଉଡ଼ିନର ବିର ଯୋଧାମାନେ ବଣ୍ଡୁକରେ ଗୁହାକୁ ଫାଟିଦେଲେ, ଆଭୀର ବିରମାନେ ଆକାଶରେ ତାରା ଗୋଷ୍ଠୀ ପରି ନଷ୍ଟ ହେଲେ।