ମତିମାନ୍ ନାମ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଃ କ୍ଷୁରାର୍ପଣଗିରିସ୍ ତଥା । ଵନୌକହା ମେଘଵାଂଶ୍ ଚ ଚକ୍ରଵାନ୍ ଅସ୍ତପର୍ଵତଃ
ଏଠାରେ ମତିମାନ୍ ନାମକ ପାହାଡ଼, କ୍ଷୁରାର୍ପଣ ଗିରି, ଏହିପରି ଭଳି ଅଛନ୍ତି ବନଉକହ, ମେଘବାନ୍, ଚକ୍ରବାନ୍ ଏବଂ ଅସ୍ତପର୍ବତ।
ଜନାଃ ପଞ୍ଚନଦା ନାମ କାଶା ବ୍ରହ୍ମାଵସାତକାଃ । ତଥୈଵ ତାରକ୍ଷତଯଃ ପାରଵାଶ୍ ଶାନ୍ତିକାସ୍ ତଥା
ପଞ୍ଚନଦ ନାମକ ଲୋକମାନେ, କାଶା, ବ୍ରହ୍ମାବସାତକ, ଏହିପରି ତାରକ୍ଷତ, ପାରବ ଏବଂ ଶାନ୍ତିକା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵତକପୋକ୍ରାଣାଂ ଗିରିଵାନଵମାସ୍ ତଥା । ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମମର୍ଯାଦାସ୍ ତେ ଽଧମା ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ଭଟକପୋକ୍ରାଙ୍କ ପାଖରେ ଗିରିବନ ଏବଂ ଅବମା ଅଛି; ଯେମାନେ ଧର୍ମର ସୀମା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିମ୍ନଜାତି ମ୍ଲେଚ୍ଛ।
ତତୋ ଜନପଦା ଭୂମିର୍ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଦ୍ଵଯମ୍ । ତତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଶିଖରୀ ମୁକ୍ତା ମଣିମଯାଵନିଃ
ତାପରେ ଦୁଇଶେ ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳ ଭୂମି ଅଛି; ଏହା ପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର ଶିଖର, ଯାହା ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ।
ଵୃତୋ ମହୀଧରଶତୈର୍ ଅଥାସ୍ତୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ । ତତୋ ମହାର୍ଣଵୋ ଭୀମାଃ ପାରିଯାତ୍ରଗିରେସ୍ ତଟେ
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଏକ ଅଷ୍ଟୋନା ପାହାଡ଼ ଅଛି । ପରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ର କୂଳରେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରମାନେ ଅଛନ୍ତି ।
ପଶ୍ଚିମୋତ୍ତରଦିଗ୍ଭାଗେ ଦେଶୋ ଗିରିମତିସ୍ ସ୍ଥିତଃ । ତଥା ଵେଣୁମତିଶ୍ ଚୈଵ ତତସ୍ ତୁରମତିର୍ ମହୀ
ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗିରିମତି ନାମକ ଦେଶ ଅଛି । ସେପରି ବେଣୁମତି ଓ ତାପରେ ତୁରମତି ଭୂମି ଅଛି ।
ତଥା ଫଲ୍ଗୁନକାଶ୍ ଚୈଵ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯା ଏକନେତ୍ରକାଃ । ପୁରୁକୁନ୍ଦାସ୍ ତୁଖାରାଶ୍ ଚ ତାଲମଲ୍ଲଲହାଵହାଃ
ଏହିପରି ଫାଲ୍ଗୁନକ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଏକନେତ୍ରକ, ପୁରୁକୁନ୍ଦ, ତୁଖାର, ତାଳମଲ୍ଲ ଓ ଲହାବହା ଅଛନ୍ତି ।
ଵନ୍ଦିଲା ନଵିଲା ଵାଲା ଦୀର୍ଘକେଶାଙ୍ଗବାହଵଃ । ରଙ୍ଗାଃ ଖମୂନିକାଃ କମ୍ପା ଗୁରୁହାଶ୍ ଚାରୁହାସ୍ ତଥା
ବନ୍ଦିଲା, ନବିଲା, ବାଲା, ଦୀର୍ଘ କେଶ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗ ଥିବାମାନେ, ରଙ୍ଗା, ଖମୂନିକା, କମ୍ପା, ଗୁରୁହା ଓ ଚାରୁହାସ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।
ତତସ୍ ସ୍ତ୍ରୀରାଜ୍ଯମ୍ ଅତୁଲଂ ଗୋଵୃଷାପତ୍ଯଭାଜନମ୍ । ଅଥୋତ୍ତରସ୍ଯାଂ ହିମଵାନ୍ କାଞ୍ଜୋ ଽଥ ମଧୁମାନ୍ ଗିରିଃ
ତାପରେ ନାରୀମାନେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ଓ ବୃଷଭଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ରହୁଥିଲେ। ଏହାର ଉତ୍ତରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ, କାଞ୍ଜ ପର୍ବତ ଓ ମଧୁମାନ୍ ପର୍ବତ ଅଛି।
କୈଲାସୋ ଵସୁମାନ୍ ମେରୁସ୍ ତତ୍ପଥେଷୁ ଜନା ଇମେ । ମଦ୍ରପୌରଵଯୌଧେଯା ମାଲଵାଶ୍ ଶୂରସେନକାଃ
ସେଠାରେ କୈଳାଶ, ବସୁମାନ୍ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି। ସେଇ ମାର୍ଗରେ ମଦ୍ର, ପୌରବ, ୟୌଧେୟ, ମାଳବ ଓ ଶୂରସେନ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ରାଜନ୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥାଶ୍ଵିନ୍ଯା ଅର୍ଜୁନାଵନଯସ୍ ତଥା । ତ୍ରିଗର୍ତକେକଯଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମାଚେଲାଶ୍ଚୂସ୍ତଵାସିନଃ
ସେଉଁଠି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଗୋତ୍ର, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, କେକୟ, ଛୋଟ ମାଚେଲା ଓ ଚୂସ୍ତବ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଅମ୍ବଲାଃ ପ୍ରସ୍ଥଲାଶ୍ ଶାକାଃ କ୍ଷେମଧୂର୍ତଯ ଏଵ ଚ । ଅନ୍ତରଦ୍ଵୀପଗାନ୍ଧାରସ୍ ତଥା ଵନ୍ଦିଵଟସ୍ତଵଃ
ଏଠି ଅମ୍ବଳ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ଶାକ, କ୍ଷେମଧୂର୍ତ୍ତ, ଅନ୍ତରଦ୍ୱୀପର ଲୋକ, ଗାନ୍ଧାର ଓ ବନ୍ଦିବଟସ୍ତବ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି।
ଅଥ ତକ୍ଷଶିଲା ନାମ ତତୋ ଽପି ଲଵଣାଵତୀ । ପୁଷ୍କଲାଵତିଦେଶଶ୍ ଚ ଯଶୋଵତିମହୀ ତତଃ
ତାପରେ ତକ୍ଷଶିଳା ନାମକ ନଗର, ସେଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଲବଣାବତୀ ନାମ ଅଞ୍ଚଳ, ପୁନି ପୁଷ୍କଳାବତୀ ଦେଶ ଏବଂ ତାପରେ ଯଶୋବତୀ ଭୂମି ଅଛି।
ତତୋ ମଣିମତୀ ଭୂମିଶ୍ ଶ୍ଯାମାକା ଖଚରାସ୍ ତଥା । ଦାଶଦାନା ଗଵ୍ଯସନା ଦଣ୍ଡହଵ୍ଯସନାସ୍ ତଥା
ତାପରେ ମଣିମତୀ ଭୂମି, ଶ୍ୟାମାକା ଏବଂ ଖଚରା ଅଛନ୍ତି; ଦାଶଦାନ, ଗବ୍ୟସନ ଏବଂ ଦଣ୍ଡହବ୍ୟସନ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଦାନଦାଶ୍ ଶୂରକାଶ୍ ଚୈଵ ଵାଟାଧାରାସ୍ ତଥୈଵ ଚ । କୋହକଂ ନଗରଂ ଚୈଵ ସୁରଭୂତିପୁରଂ ତଥା
ଦାନଦା, ଶୂରକା ଏବଂ ଭାଟାଧାରା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; କୋହକ ନଗର ଏବଂ ସୁରଭୂତିପୁର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତତୋ ଵୈ ତଟକାଦର୍ଶା ଦନ୍ତୁରାଦର୍ଶ ଏଵ ଚ । ତତଃ ପିଣ୍ଡଲମାଲଵ୍ଯଯାଯନେଯାଭିଧାନକାଃ
ତାପରେ ତଟକାଦର୍ଶ ଏବଂ ଦନ୍ତୁରାଦର୍ଶ ଅଛନ୍ତି; ତାପରେ ପିଣ୍ଡଳମାଳ, ବ୍ୟାୟନେୟ ଏବଂ ଆଭିଧାନକ ଅଛନ୍ତି।
ମାଲହାଲା ହୂନହେମତାଲାଶ୍ଵାସ୍ ସ୍ଵମୁଖାସ୍ ତଥା । ହିମଵାନ୍ ଵସୁମାନ୍ କୌଞ୍ଜଃ କୈଲାସଶ୍ ଚେତ୍ଯଗାସ୍ ତଥା
ମାଲାହାଳା, ହୁନ, ହେମତାଳ, ଆଶ୍ୱାସ, ସ୍ୱମୁଖ, ଏହିପରି ହିମବାନ୍, ବସୁମାନ୍, କଉଞ୍ଜ, କୈଳାସ ଏବଂ ଆୟୁତ ନଗର ଅଛି।
ତତୋ ଜନପଦା ଭୂମିର୍ ଅଶୀତିଶତଯୋଜନା । ଅଥ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରସ୍ଯାଂ ତ୍ଵମ୍ ଇମାଞ୍ ଜନପଦାଞ୍ ଶୃଣୁ
ତାପରେ ଏହି ଜନପଦ ଭୂମି ଅଠି ଶତ ଯୋଜନ ଯାଏଁ ବିସ୍ତୃତ। ଏବେ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହି ଜନପଦମାନେ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
କୌଲୂତା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଶ୍ ଚ କୁଵିନ୍ଦାଶ୍ ଚ ଦିନାଦନାଃ । ମଡଵା ନଷ୍ଟରାଜ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵନରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
କୌଲୂତ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, କୁଭିନ୍ଦ, ଦିନାଦନ, ମଡ଼ଭ, ନଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟ ଥିବାମାନେ ଏବଂ ଅଟି ଅଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
କୈଡଭଲ୍ଲାସ୍ ସିଂହପୁରାସ୍ ତଥା ଚାମଵତଙ୍ଗନାଃ । ସାର୍ପାତକାଃ ପାର୍ଵତକାଃ କଶ୍ମୀରା ଦରଦାସ୍ ତଥା
କୈଡ଼ଭଲ୍ଲ, ସିଂହପୁର, ଚାମବତଙ୍ଗନ, ସାର୍ପାତକ, ପାର୍ବତକ, କଶ୍ମୀର ଏବଂ ଦରଦ ଅଛି।
ଅଭିସାରଜଦାର୍ଵାକାଃ ପଲ୍ଲୋଲୁକଚିରୋଡୁନାଃ । କିରାତାଃ ପଶୁପାଲାଶ୍ ଚ ଚୀନାସ୍ ସ୍ଵର୍ଣମହୀ ତତଃ
ଅଭିସାର, ଜଦାର୍ଭାକ, ପଲ୍ଲୋଲୁକ, ଚିରୋଡୁନ, କିରାତ, ଗୋପାଳ, ଚୀନ ଏବଂ ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି।
ଦେଵସ୍ଥଲୋପଵନଭୂସ୍ ତଦନୂଦିତଶ୍ରୀର୍ ଵିଶ୍ଵାଵସୋସ୍ ତଦନୁ ମନ୍ଦିରମ୍ ଉତ୍ତମର୍ଦ୍ଧି । କୈଲାସଭୂସ୍ ତଦନୁ ମୁଞ୍ଜଵନଶ୍ ଚ ଶୈଲୋ ଵିଦ୍ଯାଧରାମରଵିହାରଵିମାନଭୂମିଃ
ଦେବସ୍ଥଳର ଉଦ୍ୟାନ, ବିଶ୍ୱାବସୁ କହିଥିବା ଭୂମି, ପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରୀର ମନ୍ଦିର, କୈଳାସ ଭୂମି, ପରେ ମୁଞ୍ଜ ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼, ବିଦ୍ୟାଧର ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ମହଳ।
ରଣେ ରଭସନିର୍ଲୂନନରଵାରଣଦାରୁଣେ । ଅହଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଅହଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଇତି ଵୃନ୍ଦାନୁପାତିନି
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଓ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରତିଜଣ କହେ—‘ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି’—ଏବଂ ଦଳେ ଦଳେ ଚିହ୍ନଟିଯାନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ ତତ୍ର ଭସ୍ମତ୍ଵମ୍ ଆଗତାଃ । ପ୍ରଵିଶନ୍ତଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶଲଭା ଇଵ ପାଵକେ
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ ସେଠି ଚେଷ୍ଟା କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଗୁଡ଼ିଯାଇ ପୋକାମାନଙ୍କ ପରି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅତ୍ରାନ୍ଯେ ମଧ୍ଯଦେଶୀଯା ଜନା ନୋଦାହୃତା ମଯା । ତାନ୍ ଇମାଞ୍ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପକ୍ଷ୍ଯାଂଲ୍ ଲୀଲାମହୀଭୃତଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟଦେଶର ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି କହିନାହିଁ; ଏବେ ଲୀଳାଙ୍କ ପତି ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଏହି ଦଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଉଦ୍ଦେହିକାଶ୍ ଶୂରସେନା ଗୁଡା ଅଶ୍ଵତ୍ଥନୀପକାଃ । ଉତ୍ତମଜ୍ଯୋତିକଦ୍ରାଣି ପଦମଧ୍ଯମିକାଦଯଃ
ଉଦ୍ଦେହିକ, ଶୂରସେନ, ଗୁଡ଼, ଅଶ୍ୱତ୍ଥନୀପକ, ଉତ୍ତମଜ୍ୟୋତିକଦ୍ର, ପଦମଧ୍ୟମିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ସାଲ୍ଵକାଃ କେତକା ମତ୍ସ୍ଯା ଦୌଲେଯକକପିଷ୍ଟଲାଃ । ମାଣ୍ଡଵ୍ଯପାଣ୍ଡୁନଗରସୌରଗ୍ରୀଵା ଗୁରୁଗ୍ରହାଃ
ସାଲ୍ବକ, କେତକ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଦୌଲେୟକ, କପିଷ୍ଟଳ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟପାଣ୍ଡୁନଗର, ସୌରଗ୍ରୀବ ଓ ଗୁରୁଗ୍ରହ—
ପାରିଯାତ୍ରାଃ କୁରାଢ୍ଯଶ୍ ଚ ଯାମୁନୋଡୁମ୍ବରା ଅପି । ଗଜାହ୍ଵା ଉଜ୍ଜିହାନାଶ୍ ଚ କାଲକୋଟିକମାଥୁରାଃ
ପାରିୟାତ୍ର, କୁରାଢ଼୍ୟ, ଯାମୁନଉଡ଼ୁମ୍ବର, ଗଜାହ୍ୱ, ଉଜ୍ଜିହାନ, କାଳକୋଟିକ ଓ ମଥୁର—
କପୋଲଧର୍ମାରଣ୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥୈଵୋତ୍ତରଦକ୍ଷିଣାଃ । ପାଞ୍ଚାଲକାଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାସ୍ ତଥା ସାରସ୍ଵତା ଜନାଃ
କପୋଳ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକମାନେ, ପଞ୍ଚାଳ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ସାରସ୍ବତ ଲୋକମାନେ—
ଅଵନ୍ତୀସ୍ଯନ୍ଦନଶ୍ରେଣୀକୁନ୍ତୈଃ ପଞ୍ଚନଦେରିତାଃ । ସ୍ଯନ୍ଦମାନା ଵିଦ୍ରଵନ୍ତୀ ନିପପାତ ମହାଭୃଗୌ
ଅବନ୍ତି, ସ୍ୟନ୍ଦନ, ଶ୍ରେଣୀ, କୁନ୍ତ ଓ ପଞ୍ଚନଦୀର ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇ ଯାଉଥିବା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ।