କ୍ଷୁରିକାଭିସ୍ ସକ୍ଷୁରିକା ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଶ୍ ଚ ତଦ୍ଭୃତଃ । ଵଜ୍ରମୁଷ୍ଟିଧରାସ୍ ତତ୍ସ୍ଥୈର୍ ଅଙ୍କୁଶୈର୍ ଅଙ୍କୁଶୋଦ୍ଧୃତାଃ
କେହି ଛୁରି ଧରିଥିଲେ ଏବଂ ଛୁରି ଚାଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଆଉ କେହି ଗୁଳି ଧରିଥିଲେ। କେହି ବଜ୍ର ମୁଷ୍ଟି ଧରିଥିଲେ, ଆଉ କେହି ଅଙ୍କୁଶ ଉଠାଇ ରହିଥିଲେ।
ହଲୈର୍ ହଲନିକାଷଜ୍ଞାସ୍ ତ୍ରିଶୂଲୈଶ୍ ଚ ତ୍ରିଶୂଲିନଃ । ଶୃଙ୍ଖଲାଜାଲିନୋ ଜାଲୈଶ୍ ଶାର୍ଙ୍ଖଲୈର୍ ଅଲିକୋମଲୈଃ
କେହି ହାଳ ଧରିଥିଲେ ଏବଂ ଚାଷ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, କେହି ତିନିମୁହିଁ ବାଣ ଧରିଥିଲେ। କେହି ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଜାଲ ଧରି ରହିଥିଲେ, ଆଉ କେହି ମୃଦୁ ଲତାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଶାକ୍ତୀକୈଶ୍ ଶକ୍ତିଯୋଦ୍ଧାରଶ୍ ଶୂଲୈଶ୍ ଶୂଲଵିଶାରଦାଃ । କ୍ଷୁଭିତାଃ କଲ୍ପଵିକ୍ଷୁବ୍ଧସାଗରୋର୍ମିଘଟା ଇଵ
କେହି ବେଳେ ସୂଳ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସୂଳ ଚାଳନାରେ ପ୍ରବୀଣ; ଅନ୍ୟମାନେ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଶକ୍ତି ଚାଳନାରେ ଦକ୍ଷ। ସେମାନେ ଏମିତି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଉତ୍ତଳ।
କ୍ଷୁବ୍ଧଶ୍ ଚକ୍ରଜଲାଵର୍ତୈଶ୍ ଶରଶୀକରମାରୁତୈଃ । ପ୍ରଭ୍ରମଦ୍ଧେତିମକରୋ ଵ୍ଯୋମୈକାର୍ଣଵ ଆବଭୌ
ଚକ୍ର ଫିରାଉଥିବା ଭୂମିରେ ଏବଂ ବାଣର ଝଡ଼ ହେଉଥିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଆକାଶ ଏକ ଅପାର ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅସ୍ତ୍ର ମାନେ ମାଛର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ଫାଲାଯୁଧକଲ୍ଲୋଲସ୍ ସେନାକୁଲଜଲେଚରଃ । ରୋଧୋରନ୍ଧ୍ରସମୁଦ୍ରୋ ଽସୌ ବଭୂଵାମରଦୁସ୍ତରଃ
ଅସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ତଳ ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ସେନାର ଭିଡ଼ ଭରିଥିବା ଜଳରେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଏକ ଦୁର୍ଗମ ନଦୀ-ସମୁଦ୍ର ଭଳି ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦିଗଷ୍ଟକଜନାନୀକଂ ପକ୍ଷଦ୍ଵଯତଯା ତଯା । ଅର୍ଧେନାର୍ଧେନ କୁଷିତଂ ଭୂପାଲାଭ୍ଯାଂ ତଥା ସ୍ଥିତମ୍
ସେ ରାଜାମାନଙ୍କର ଦଳ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଦୁଇଟି ପଖା ଭଳି ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଢ଼ି ଥିଲା; ଦୁଇ ରାଜା ଅର୍ଦ୍ଧ ଅର୍ଦ୍ଧ ଭୂମି ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ।
ପଶ୍ଯ ଦେଶାଦିସଙ୍ଖ୍ଯେନ ପ୍ରାଗ୍ଦିଗ୍ଭାଗଗତାନ୍ ଇମାନ୍ । ଲୀଲାନାଥସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ ପକ୍ଷେ ଜନପଦାଞ୍ ଶୃଣୁ
ଦେଶ ଓ ଦିଗର ଅନୁସାରରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି, ଦେଖ। ଲୀଳାନାଥଙ୍କର ପଦ୍ମର ପାଖରେ ଥିବା ଜନପଦଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ କାଶିମଗଧାଃ କୋସଲା ମିଥିଲୋତ୍କଲାଃ । ମେକଲାଃ କଵଟାଃ ପୁଣ୍ଡ୍ରାସ୍ ତଥୌଣ୍ଡ୍ରାସ୍ ସମଗୌଡକାଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କାଶୀ, ମଗଧ, କୋଶଳ, ମିଥିଳା, ଉତ୍କଳ, ମେକଳ, କବଟ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଏହି ସହିତ ଔଣ୍ଡ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଗୌଡକ ଅଛନ୍ତି।
ଦ୍ରିମଯୋ ମଦ୍ରସୁହ୍ମାଶ୍ ଚ ତାମ୍ରଲିପ୍ତାସ୍ ତଥୈଵ ଚ । ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷା ଵାଜିମୁଖା ଅମ୍ବଷ୍ଠାଃ ପୁରୁଷାଦକାଃ
ଡ୍ରିମୟ, ମଦ୍ର, ସୁହ୍ମ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ବାଜିମୁଖ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ଏବଂ ପୁରୁଷାଦ ମାନେ ଅଛନ୍ତି।
କର୍ଣାକ୍ଷଷ୍ଠା ଅଵିଶ୍ରୋତ୍ରା ଆମମୀନାଶନାସ୍ ତଥା । ଵ୍ଯାଘ୍ରଵକ୍ତ୍ରାଃ କିରାତାଶ୍ ଚ ଶଵରା ଏକପାଦକାଃ
କର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷ, ଅବିଶ୍ରୋତ୍ର, କାଚା ମାଛ ଖାଇଥିବା ଲୋକ, ବାଘମୁଖ, କିରାତ, ଶବର ଓ ଏକପାଦ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ମାଲ୍ଯଵାନ୍ ନାମ ଶୈଲୋ ଽତ୍ର ଶିବିଵାଞ୍ ଜ୍ଞାନ ଏଵ ଚ । ଵୃଷଭଧ୍ଵଜପଦ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ ତଥୋଦଯକରୋ ଗିରିଃ
ଏଠାରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏହିଠାରେ ଶିବିବାନ୍ ଓ ଜ୍ଞାନ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏହା ସହିତ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼, ଏବଂ ଉଦୟ ନାମକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଥ ପ୍ରାଗ୍ଦକ୍ଷିଣାଯାଂ ତୁ ଇମେ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରିଵାସିନଃ । ଚେଦଯୋ ଵତ୍ସଦାଶାର୍ଣା ଅଙ୍ଗଵଙ୍ଗୋପଵଙ୍ଗକାଃ
ଏବେ, ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏହିମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ବାସିନ୍ଦା: ଚେଦୟ, ବତ୍ସ, ଦାଶାର୍ଣ୍ଣ, ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ ଓ ଉପବଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ।
କଲିଙ୍ଗପୁଣ୍ଡ୍ରଜଠରା ଵିଦର୍ଭା ମେଖଲାସ୍ ତଥା । ଶଵରା ନଗ୍ନପର୍ଣାଶ୍ ଚ କଣ୍ଠତ୍ରିପୁରପୂରକାଃ
ଏଠାରେ କଳିଙ୍ଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଜଟହର, ବିଦର୍ଭ ଏବଂ ମେଖଳ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏହା ସହିତ ଶବର, ନଗ୍ନପର୍ଣ୍ଣ ଓ କଣ୍ଠତ୍ରିପୁରପୂରିକ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କଣ୍ଟକସ୍ଥଲନାମାନଃ ପୃଥୁଦ୍ଵୀପକକୋମଲାଃ । କଣ୍ଠଦ୍ରାଶ୍ ଶୋଣିକାଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ଚର୍ମଣ୍ଵତା ଅପି
ଏଠାରେ କଣ୍ଠକସ୍ଥଳ ନାମକ ଲୋକମାନେ, ପୃଥୁଦ୍ୱୀପକର ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର ଲୋକମାନେ, କଣ୍ଠଦ୍ରା, ଶୋଣିକ ଏବଂ ଚର୍ମଣ୍ୱତ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କୋକକା ହେମକୁଡ୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥା ଶ୍ମଶ୍ରୁଧରା ଇତି । ବଲିଗ୍ରୀଵମହାଗ୍ରୀଵାଃ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନାରିକେଲିନଃ
କୋକକା, ହେମକୁଡ଼ିଆ, ଏହିପରି ଶ୍ମଶ୍ରୁଧରା; ବଳିଗ୍ରୀବ, ମହାଗ୍ରୀବ, କିଷ୍କିନ୍ଧା ଓ ନାରିକେଲିନା ଲୋକମାନେ।
ଅଥ ଲୀଲାପତେର୍ ଅସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାମ୍ ଇମେ ଽଦ୍ରଯଃ । ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ଽଥ କୁସୁମାପୀଡୋ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଦୁନ୍ଦୁରସ୍ ତଥା
ଏହି ଲୀଳାପତିଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ଅଛି: ବିନ୍ଧ୍ୟ, କୁସୁମାପୀଡ଼, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦୁନ୍ଦୁର।
ମଲଯସ୍ ସୂର୍ଯଵାଂଶ୍ ଚୈଵ ଗଣରାଜ୍ଯନୃରାଜ୍ଯକାଃ । ଅଵନ୍ତିର୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତା ତଥା ସାମ୍ବଵତୀତି ଚ
ମଲୟ, ସୂର୍ୟବଂଶ, ଗଣରାଜ୍ୟ ଓ ନୃରାଜ୍ୟକା ଲୋକମାନେ; ଏହିପରି ଅବନ୍ତି ଓ ସାମ୍ବବତୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ।
ଦଶପୁର୍ଯା ଏକକଚ୍ଛା ଋଷିକାସ୍ ତୁରୁଷ୍କାଶ୍ ଶକାଃ । ଵନଵାସୋପଗିରଯସ୍ ତେ ଭଦ୍ରଗିରଯସ୍ ତଥା
ଦଶପୁର୍ୟା, ଏକକଚ୍ଛା, ଋଷିକା, ତୁରୁଷ୍କା, ଶକା; ବନବାସ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏହିପରି ଭଦ୍ରଗିରି ଲୋକମାନେ।
ନାଗରା ଦଣ୍ଡକାଶ୍ ଚୈଵ ଗଣରାଜ୍ଯା ନୃରାଜ୍ଯକାଃ । ସହାରା ଋଷ୍ଯମୂକାଶ୍ ଚ କାର୍କୋଟା ଵନତିମ୍ବିଲାଃ
ନାଗର, ଦଣ୍ଡକ, ଗଣରାଜ୍ୟ ଓ ନୃରାଜ୍ୟ, ସହାର, ଋଷ୍ୟମୂକ, କାର୍କୋଟ ଓ ବନତିମ୍ବିଳ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନମାନେ।
ପଦ୍ମା ନିଵାସିନଶ୍ ଚୈଵ ଚୌରକାଃ କର୍କଵୀରକାଃ । ଵୈରିକାଃ ପାଶିକାଶ୍ ଚୈଵ ଧର୍ମପତ୍ତନପାଂସିକାଃ
ପଦ୍ମ ଓ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଚୌରକ, କାର୍କବୀର, ବୈରିକ, ପାଶିକ, ଧର୍ମପଟ୍ଟନ ଓ ପାଂସିକ ଜନମାନେ।
ଶାକିକାଃ କୃଷ୍ଣଚେଲୂରା ନାର୍ମଦାସ୍ ତାମ୍ରପର୍ଣକାଃ । ଗୋନନ୍ଦାଃ କନକାଶ୍ ଚୈଵ ଚୀନପତ୍ତନନାମକାଃ
ଶାକିକ, କୃଷ୍ଣଚେଲୁର, ନର୍ମଦା, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣ, ଗୋନନ୍ଦ, କନକ ଓ ଚୀନପଟ୍ଟନ ନାମର ଲୋକମାନେ।
ତାଲୀକଟାସ୍ ସରିତ୍କୀର୍ଣା ରହକା ଵେଣ୍ଣକାର୍ହଣାଃ । ଵୈଵୁଣ୍ଡକାସ୍ ତୁମ୍ବଵନା ଲାଜିନଦ୍ଵୀପକର୍ଣକାଃ
ତାଳୀକଟ, ନଦୀପାର ରହୁଥିବା ଲୋକ, ରହକ, ବେଣ୍ଣକାର୍ହଣ, ବୈଭୁଣ୍ଡକ, ତୁମ୍ବବନ, ଲାଜିନଦ୍ବୀପ ଓ କର୍ଣ୍ଣକ ଲୋକମାନେ।
କର୍ଣିକାରାଶ୍ ଚ ଶିଵଯଃ କୁଙ୍କୁଣାଶ୍ ଚିତ୍ରକୂଟକାଃ । କର୍ଣାଟମଞ୍ଚକଟକା ମହାକଟଵିକାସ୍ ତଥା
ଏଠାରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଶିବୟ, କୁଙ୍କୁଣ, ଚିତ୍ରକୂଟକ, କର୍ଣ୍ଣାଟ, ମଞ୍ଚକଟକ ଏବଂ ମହାକଟବିକ ମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଆନ୍ଧ୍ରାଶ୍ ଚ କୋଲ୍ଲଶିନଯଶ୍ ଶିଵାତକଚଵୈରିକାଃ । ବଲଦେଵାଃ ପତ୍ତନକାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାଷ୍ ଟୀଵାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଏଠି ଆଂଧ୍ର, କୋଲ୍ଲ, ଶିନୟ, ଶିବାତକ, ଚବୈରିକ, ବଳଦେବ, ପଟ୍ଟନକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଏବଂ ଟିବା ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଶିଲାକ୍ଷା ରଦତୋ ନନ୍ଦନନ୍ଦନାମଲଯାଭିଧାଃ । ତେ ଚିତ୍ରକୂଟଶିଖରା ଲଙ୍କାରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ପଦାଃ
ଏଠି ଶିଳାକ୍ଷା, ରଦତ, ନନ୍ଦନନନ୍ଦ, ଏବଂ ଅମଳୟ ନାମକ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏହେଁ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବସୁଥିବା, ଲଙ୍କାର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।
ଅଥ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଦକ୍ଷିଣାଯାଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରସୁରାଷ୍ଟ୍ରକାଃ । ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରଶୂଦ୍ରାଖ୍ଯା ଆଭୀରା ଦ୍ରମିଡାସ୍ ତଥା
ଏବେ ପଶ୍ଚିମ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ଶୂଦ୍ର, ଆଭୀର ଏବଂ ଡ୍ରମିଡ ମାନେ ଅଛନ୍ତି।
କୋଟକାଷ୍ ଷଣ୍ଡସିନ୍ଧ୍ଵାଖ୍ଯାସ୍ ତଥା କଲିରୁହା ଅପି । ଅତ୍ର ହେମଗିରିଶ୍ ଶୈଲସ୍ ତଥା ରୈଵତକୋ ଗିରିଃ
ଏଠାରେ କୋଟକ, ଷଣ୍ଡ, ସିନ୍ଧୁ ଏବଂ କଳିରୁହ ନାମର ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏଠି ହେମଗିରି ପର୍ବତ ଏବଂ ରୈବତକ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ନଭୁକାଖ୍ଯଂ ମଯଵନଂ ଯଵନାସ୍ ତତ୍ର ଜନ୍ତଵଃ । ପହ୍ଲଵା ମାର୍ଗଣାଵର୍ତା ଧୂମ୍ରାମ୍ବଷ୍ଠକନାମକାଃ
ଏଠି ନଭୁକ ନାମକ ମୟବନ ଅଛି, ସେଠାରେ ଯବନମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ପହ୍ଲବ, ମାର୍ଗଣାବର୍ତ୍ତ, ଏବଂ ଧୂମ୍ରାମ୍ବଷ୍ଠକ ନାମର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତଥା ଲାଜକଣାଶ୍ ଚୈଵ ତଥାମ୍ରଗିରିଵାସିନଃ । ତତୋ ଽବ୍ଧିର୍ ଔର୍ଵାଗ୍ନିଯୁତା ଏତେ ଲୀଲାପତେର୍ ଜନାଃ
ଏଭଳି ଲାଜକଣ ଏବଂ ଆମ୍ରଗିରିରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରୁ ଆଗକୁ ଅଛି ସମୁଦ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଔର୍ବ ଅଗ୍ନି ଅଛି—ଏହେମାନେ ସମସ୍ତେ ଲୀଳାପତିଙ୍କର ଲୋକ।
ଅଥ ତତ୍ପ୍ରତିପକ୍ଷସ୍ଥାନ୍ ଇମାଞ୍ ଜନପଦାଞ୍ ଶୃଣୁ । ପଶ୍ଚିମାଯାଂ ଦିଶି ପ୍ରୌଢା ଇମେ ତାଵନ୍ ମହାଦ୍ରଯଃ
ଏବେ, ଏହାଙ୍କ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଦିଗରେ ଥିବା ଜନପଦମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହି ବଡ଼ ବଡ଼ ପର୍ବତମାନେ ପ୍ରମୁଖ।