ମକରଵ୍ଯୂହଵିସ୍ତାରଭଗ୍ନାଭଗ୍ନଭଟୋଗ୍ରନୌଃ । ମହାଗୁଡୁଗୁଡାଵର୍ତପ୍ରତିଶ୍ରୁଦ୍ଘନକନ୍ଦରଃ
ସେ ବିସ୍ତୃତ ମାଛର ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ନୌକା ପରି, ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଓ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଓ ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଥିବା ଗୁହାମାନେର ଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲେ।
ମୀନଵ୍ଯୂହଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଶରବୀଜୌଘସର୍ଷପଃ । ହେତିଵୀଚିଘଟାଲୂନପତାକାଵୀଚିମଣ୍ଡଲଃ
ସେ ମାଛର ଦଳ ମଧ୍ୟରୁ ଆସୁଥିବା ବାଣମାନେ ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା ପତାକାର ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଚିଁଡ଼ା ଶସ୍ୟ ଦାଣା ପରି ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରଵାରିକ୍ଷତାମ୍ଭୋଦସଦୃଶାଵର୍ତକୁଣ୍ଡଲଃ । ସଂରମ୍ଭଘନସଞ୍ଚାରଘଟାତିମିତିମିଙ୍ଗିଲଃ
ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ଘାଉ ପଡିଥିବା ସମୁଦ୍ରର ଭଉଣ୍ଡି ଝରଣା ପରି ଚକ୍ରାକାର ଧାରାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଘନ ଓ ତୁମୁଳ ପାଣିର ସ୍ରୋତରେ ବଡ଼ ତିମି ମାଛ ପରି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ।
କୃଷ୍ଣାଯସପରୀଧାନଚଲତ୍ସେନାମ୍ବୁଭୀଷଣଃ । କବନ୍ଧାଵର୍ତଲେଖାନ୍ତର୍ବଦ୍ଧସୈନ୍ଯାଦ୍ରିଭୀଷଣଃ
ସେ କଳା ଲୋହାର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସେନା ଭୟଙ୍କର ପାଣିରେ ଗତି କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ସେନା ଭୟଭୀତ ପାହାଡ଼ ଓ ଭଉଣ୍ଡି ଝରଣାର ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ଅଟକି ଥିଲା।
ଶରଶୀକରନୀହାରସାନ୍ଧକାରକକୁବ୍ଗଣଃ । ନିର୍ଘୋଷାଶେଷିତାଶେଷଶବ୍ଦୈକଘନଘୁଙ୍ଘୁମଃ
ତିନି ତୀରର ଝରଣାର କୁହୁଡ଼ି ହେଉଥିବା ଅନ୍ଧାର ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏମିତି ଗଭୀର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଯାହା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦକୁ ଢାକି ଦେଉଥିଲା।
ପତନୋତ୍ପତନଵ୍ଯଗ୍ରଶିରଶ୍ଶକଲଶୀକରଃ । ଆଵର୍ତଚକ୍ରଵ୍ଯୂହାନ୍ତଃପ୍ରଭ୍ରମଦ୍ଭଟକାଷ୍ଟକଃ
ପଡ଼ିବା ଓ ଉଠିବାରେ ବିଚଳିତ ମୁଣ୍ଡର ଖଣ୍ଡ ଝରଣାରେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭଉଣ୍ଡି ଝରଣାର ଭିତର ଚକ୍ରାକାର ଗଠନରେ ଘୂରୁଥିଲେ।
କଷ୍ଟଟାଙ୍କାରକୋଦଣ୍ଡକୁଣ୍ଡଲୋର୍ମିଘଟୋଦ୍ଭଟଃ । ଅଶଙ୍କମ୍ ଏଵ ପାତାଲାଦ୍ ଇଵୋଦ୍ଯତ୍ସୈନିକୋର୍ମିମାନ୍
ସେ ବିପଦର କଠିନତାର ଧନୁଷ ଓ ଦୁଃଖର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ତଳଭୂମିରୁ ଉଠୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ତରଙ୍ଗ ପରି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ସେନା ଭୟ ଛାଡି ଭାରି ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
ଗମାଗମପରାନନ୍ତପତାକାଚ୍ଛତ୍ରଫେନିଲଃ । ଵହଦ୍ରକ୍ତନଦୀରଂହଃପ୍ରୋହ୍ଯମାନରଥଦ୍ରୁମଃ
ଅନେକ ଆସିବା-ଯିବାର ପତାକା ଓ ଛତାରେ ଫେନା ହେଉଥିଲେ, ରକ୍ତ ନଦୀର ଢେଉଁ ବୋହି ନେଉଥିଲେ, ରଥ ଓ ଗଛ ତାହାର ଧାରାରେ ଭସିଯାଉଥିଲା।
ଗଜପ୍ରତିମସମ୍ପନ୍ନମହାରୁଧିରବୁଦ୍ବୁଦଃ । ସୈନ୍ଯପ୍ରଵାହଵିଵଲଦ୍ଧଯହସ୍ତିଜଲେଚରଃ
ସେ ହାଥୀ ପରି ଦେହ ଓ ବଡ଼ ରକ୍ତର ଫୁଲା ବୁଲିକାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ସେନାର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାଥୀର ଜଳରେ ମିଶି ଚଳିଥିଲା।
ସ ସଙ୍ଗ୍ରାମୋ ଽମ୍ବରଗ୍ରାମ ଇଵାଶ୍ଚର୍ଯକରୋ ନୃଣାମ୍ । ଅଭୂତ୍ ପ୍ରଲଯଭୂକମ୍ପକମ୍ପିତାଚଲଚଞ୍ଚଲଃ
ସେ ସଂଗ୍ରାମ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଆକାଶର ଗାଁ ପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ହେଲା, ପ୍ରଳୟର ଭୂକମ୍ପରେ ଉପତ୍ୟକା ହେଲା ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସନ୍ତୁଳିତ ହେଇପଡ଼ିଲା।
ତରତ୍ତୁରଙ୍ଗଵିହଗଃ ପତତ୍କରିଘଟାତଟଃ । ଭ୍ରମଦ୍ଭୀରୁମୃଗାନୀକସ୍ ସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଘୁରଘୁରାରଵଃ
ଘୋଡ଼ା ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ନଦୀରେ ତରିଉଛନ୍ତି, ହାତୀମାନେ ତଟରେ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ଭୟଭୀତ ହରିଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ପବନ ଘୋର ଗର୍ଜନାରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି।
ସରଚ୍ଛରାଲୀଶରଭଶ୍ ଶରଭଙ୍ଗୁରସୈନ୍ଯଭୂଃ । ତରତ୍ତୁରଙ୍ଗଶରଭଶ୍ ଶରଭାରଵହାଵନିଃ
ତୀର ଓ ବଣର ଶାରି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଦୌଡ଼ ଓ ତୀରମାନଙ୍କର ଭାରରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର କମ୍ପିଉଥିଲା।
ଵଲଦ୍ଵୀରେଭନିର୍ହ୍ରାଦୋ ରସତୂର୍ଯଗୁହାଗୃହଃ । ଵିସରତ୍ସୈନ୍ଯଜଲଦୋ ଲୁଠଦ୍ଭଟମୃଗାଧିପଃ
ଶୂରବୀରମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନା ହାତୀଙ୍କର ହୁଙ୍କାର ଭଳି ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଢୋଳ ଓ ବାଜାର ଧ୍ୱନି ଗୁଫା ଭଳି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା, ସେନା ମେଘ ଭଳି ଛାଇଯାଇଥିଲା, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିଉଥିଲେ।
ପ୍ରସରଦ୍ଧୂଲିଜଲଦୋ ଵିଗଲତ୍ସୈନ୍ଯସାନୁମାନ୍ । ପତଦ୍ରଥଵରାଢ୍ଯଙ୍ଗଃ ପ୍ରପତତ୍ଖଡ୍ଗମଣ୍ଡଲଃ
ସେନାର ଧୂଳି ମେଘ ଭଳି ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଥିଲା, ସେନାପତିମାନଙ୍କର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥମାନଙ୍କର ଦେହ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ତଳକୁ ତଳକୁ ତଳୱାରର ଚକ୍ର ପଡ଼ୁଥିଲା।
ପ୍ରୋତ୍ପତତ୍ପଟ୍ଟପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଃ ପତାକାଛତ୍ରଵାରିଦଃ । ଵହଦ୍ରକ୍ତନଦୀପୂରଃ ପତତ୍ସାରାଵଵାରଣଃ
ସେ ଉଠିଲେ, ଶରୀରରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ପତାକା ଓ ଛତା ମେଘ ଭଳି ଚାରିପଟେ ଛାଇଥିଲା, ଲାଲ୍ ନଦୀର ଝରଣା ଭଳି ଏଗୋଇଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଢାଳଗୁଡ଼ିକୁ ଛିଟିଯାଉଥିଲେ।
ସୋ ଽଭୂତ୍ ସମରକଲ୍ପାନ୍ତୋ ଜଗତ୍କଵଲନାକୁଲଃ । ପର୍ଯସ୍ତସଧ୍ଵଜଚ୍ଛତ୍ରପତାକାରଥପତ୍ତନଃ
ସେ ଏମିତି ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗିଳିଯିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଏଠାଏଠି ଗିରିପଡ଼ିଥିବା ଧ୍ୱଜ, ଛତା, ପତାକା, ରଥ ଓ ପଦାତି ଭରିଗଲା।
ପତଦ୍ଵିମଲହେତ୍ଯୋଘଭୂରିଭାସ୍କରଭାସ୍ଵରଃ । କଠିନପ୍ରାଣିସନ୍ତାପତାପିତାଖିଲମାନଵଃ
ସଫା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଲା, ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଏହି କଠିନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ।
କୋଦଣ୍ଡପୁଷ୍କରାଵର୍ତଶରଧାରାନିରନ୍ତରଃ । ଵହତ୍ଖଡ୍ଗଶିଲାଲେଖାଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵଲଯିତାମ୍ବରଃ
ଧନୁଷ ଓ ପଦ୍ମାକାର ବାଣର ଘୁର୍ଣ୍ଣି ଅବିରତ ଭାବେ ବହୁଥିଲା, ତଳେ ତଳେ ତଳୱାର ଓ ପାଥରର ରେଖା ଆକାଶରେ ବିଜୁଳି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ଉଚ୍ଛୂନରକ୍ତଜଲଧିପତିତେଭକୁଲାଚଲଃ । ନଭୋଵିକୀର୍ଣନିପତଦ୍ଯନ୍ତ୍ରାଶ୍ମଗଣତାରକଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପଡିପଡି ରକ୍ତର ସାଗରକୁ ପର୍ବତ ଭଳି ଲୁହୁଚୁନ୍ତି, ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ପାଥର ଗୁଡିକ ଆକାଶରେ ତାରା ଭଳି ଛିଟିଯାଉଛି।
ଚକ୍ରକଲ୍ପାମ୍ବୁଦାଵର୍ତପୂର୍ଣଵ୍ଯୋମଶରାମ୍ବୁଦଃ । ଅସ୍ତ୍ରକଲ୍ପାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧସୈନ୍ଯଲୋକାନ୍ତରାନ୍ତରାଃ
ଚକ୍ର ଭଳି ତୀରର ମେଘ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଛି, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରର ଆଗ୍ନିରେ ସେନାମାନେ ପୁଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ଯାହାରେ ଦୁନିଆଁ ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଯାଉଛି।
ହେତିଵର୍ଷାଶନିଚ୍ଛିନ୍ନଭୂତଭୂତଲଭୂଧରଃ । ଗଜରାଜଗିରିଵ୍ରାତପାତପିଷ୍ଟଜନଵ୍ରଜଃ
ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବିଜୁଳିର ବର୍ଷାରେ ଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼ ଫାଟିଯାଉଛି, ଏବଂ ଗଜପତି ଓ ପାହାଡ଼ର ଦଳ ପଡି ଲୋକମାନେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି।
ଶରଧାରାଧରାନୀକମେଘଚ୍ଛନ୍ନମହୀନଭଃ । ମହାନୀକାର୍ଣଵକ୍ଷୋଭସଙ୍ଘଟ୍ଟକଠିନାରଵଃ
ତୀରର ଧାରା ମେଘ ଭଳି ସେନାକୁ ଢାକି ଭୂମି ଓ ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କରିଦେଇଛି, ଏବଂ ବଡ଼ ସେନାମାନଙ୍କ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାର ଗର୍ଜନରେ ସାଗର ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଛି।
ଵ୍ଯାପ୍ତ ଉଗ୍ରାନିଲୋଦ୍ଧୂତୈର୍ ଜଲଵ୍ଯାଲାନଲାଚଲୈଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦଲନଵ୍ଯଗ୍ରୈର୍ ଅସ୍ତ୍ରୋତ୍ପାତଫଲୋତ୍ଥିତୈଃ
ତୀବ୍ର ପବନ, ଜଳ, ସାପ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିବା, ଏହି ସବୁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବିପଦର ପ୍ରଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଶୂଲାସିଚକ୍ରଶରଶକ୍ତିଗଦାଭୁସୁଣ୍ଡୀପ୍ରାସାଦଯୋ ଵିଦଲନେନ ମିଥୋ ଧ୍ଵନନ୍ତଃ । ଦୀପ୍ତା ଦଧୁର୍ ଦଶଦିଶଂ ଶତଶୋ ଭ୍ରମନ୍ତଃ କଲ୍ପାନ୍ତଵାତପରିଵୃତ୍ତପଦାର୍ଥଲୀଲାମ୍
ଶୂଳ, ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ଗଦା, ମୁସଳ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରି ବିଜ୍ଞାନ୍ତି ହେଉଥିଲେ; ଏହି ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଶତଶଃ ଦଶ ଦିଗରେ ଘୂରୁଥିଲେ, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ଝଡ଼ରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ଅଥ ଶୃଙ୍ଗୋପମାନେଷୁ ସ୍ଥିତେଷୁ ଶଵରାଦିଷୁ । ଗଙ୍ଗାତୁଲ୍ଯାସୁ ଜାତାସୁ ଵହଦ୍ରକ୍ତନଦୀଷୁ ଚ
ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଥିବା ମୃତଦେହ ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରି ବହୁଥିବା ରକ୍ତ ନଦୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ନୃତ୍ଯତ୍ସୁ ଲୋଲଦୋର୍ଦଣ୍ଡଂ କବନ୍ଧେଷୁ ସବନ୍ଧୁଷୁ । ବ୍ରୁଡତ୍ସୁ ନରହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥେଷୁ ରୁଧିରାମ୍ଭସି
ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହମାନେ ତାଙ୍କର ହଲୁହଲା ହାତ ନେଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ; ଏବଂ ମୃତ ମଣିଷ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ସର୍ଵସୈନ୍ଯେଷୁ ଯାତେଷୁ ଵିରଲତ୍ଵଂ ଵିସାରିଷୁ । ସର୍ଵଭୀରୁଷୁ ଭଗ୍ନେଷୁ ଵିଦ୍ରୁତେଷୁ ଦିଶୋ ଦଶ
ସମସ୍ତ ସେନା ଛିଟିଯାଇ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା, ଭୟଭୀତମାନେ ଭାଙ୍ଗି ପଳାଇଗଲେ, ସମସ୍ତେ ଦଶଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ମାତଙ୍ଗଶଵଶୈଲେଷୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତାମ୍ବୁଦପଙ୍କ୍ତିଷୁ । ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃପିଶାଚେଷୁ କ୍ରୀଡତ୍ସୁ ରୁଧିରାର୍ଣଵେ
ହାତୀ ମୃତଦେହର ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ରକ୍ତର ସାଗରରେ ଖେଳୁଥିଲେ।
ମହତାଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାନାଂ ଶୀଲୌଜସ୍ସତ୍ତ୍ଵଶାଲିନାମ୍ । ଶୁଦ୍ଧାନାଂ କୁଲପଦ୍ମାନାଂ ଵୀରାଣାମ୍ ଅନିଵର୍ତିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଶୀଳ, ଶକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର କମଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ସେହି ଅପରାଜିତ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧାନି ଜାତାନି ମେଘାନାମ୍ ଇଵ ଗର୍ଜତାମ୍ । ମିଥୋ ନିଗରଣୋତ୍କାନି ମିଲତ୍ସାଗରପୂରଵତ୍
ସେଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା, ପରସ୍ପର ନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ସାଗର ମିଶିବା ସମୟର ତରଙ୍ଗ ଭଳି।