ସଦ୍ଯଶ୍ଛିନ୍ନଶିରଶ୍ଶ୍ଵଭ୍ରମଜ୍ଜତ୍କଙ୍କକୁଲାକୁଲାଃ । କବନ୍ଧାଃ ପଶ୍ଯ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ତାଲୋତ୍ତାଲା ରଣାଙ୍ଗନେ
ଦେଖ, ରଣଭୂମିରେ ତାଜା କଟା ମୁଣ୍ଡ ହିନ୍ନ ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ଗିଧ ଓ ଶିଆଳେ ଘେରିଛି, ସେମାନେ ହାତ ପା ନାଚାଉଥିବା ଭଳି ଉଲ୍ଲାସରେ ନାଚୁଛନ୍ତି।
ଗୀର୍ଵାଣଗଣଗୋଷ୍ଠୀଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ସଙ୍କଥା ମିଥଃ । ଵଦ ଲୋକାନ୍ତରଂ ଵୀରାଃ କଥଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି କେ କୁତଃ
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ସଭାରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲୁଛି: 'କହ, ଏହି ବୀରମାନେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବେ? କିଏ କେଉଁଠାରୁ କେଉଁଠିକୁ ଯିବେ?'
ନିଗିରନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଗତାସ୍ ସେନାସ୍ ସ୍ରଵନ୍ତୀର୍ ଇଵ ସାଗରାଃ । ସମତ୍ସ୍ଯମକରଵ୍ଯୂହା ଅହୋ ନୁ ଵିଷମା ଭଟାଃ
ଏଠାରେ ଯେତେ ସେନା ଆସିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ନଦୀଗୁଡିକୁ ଗିଳିଯାଏ, ସେଭଳି ଗିଳିଯାଉଛି। ସେନାର ମାଛ ଓ ମଗର ଭଳି ଗଠନ ଅଛି—ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
କଟେଷୁ କରିଣାଂ କୀର୍ଣା ଧାରାନାରାଚରାଶଯଃ । ପତିତା ଇଵ ସମ୍ପୂର୍ଣାଶ୍ ଶୃଙ୍ଗସଙ୍ଘେଷୁ ଵୃଷ୍ଟଯଃ
ଭୂମିରେ ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ କଠିନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଭାରି ବର୍ଷା ପଡ଼ି ଗିରିଶୃଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମିଯାଇଛି।
ହା କୁନ୍ତେନ ଶିରୋ ନୀତଂ ମମେତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଵକ୍ଷତଃ । ଶିର ଆନୀତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଖେ ଖଗେନେଵ ଵାଶିତମ୍
‘ହାଁ, କଣ୍ଟିଆ ମୋର ମୁଣ୍ଡ କାଟିନେଲା!’—ଏହିପରି କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡମାନେ ମାତ୍ର ‘ମୁଣ୍ଡ ନେଇଯାଇଛି’ ବୋଲି ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିବା ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଛି।
ଯନ୍ତ୍ରପାଷାଣଵର୍ଷେଣ ଯେନାସ୍ମାନ୍ ପରିଷିଞ୍ଚତି । ସେନାସ୍ଯାଂ ଶୃଙ୍ଖଲାଜାଲଵଲନା କ୍ରିଯତାଂ ବଲାତ୍
ଯିଏ ଆମ ଉପରେ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପାଥର ବର୍ଷା କରୁଛି, ସେହି ସେନା ଉପରେ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଜାଳ ଶକ୍ତିରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ସର୍ଵାନ୍ ସମଗ୍ରତୋ ମୂଢାନ୍ ନଯତାର୍ଧମୃତାନ୍ ନରାନ୍ । ନିଜାନ୍ ପାଦପ୍ରହାରେଣ ମୈତାନ୍ ମାରଯତାଧମାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧମୃତ ମଣିଷମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ନିଜ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ତୁମ ପାଦର ଏକ ଆଘାତରେ ମାରିଦିଅ, ହେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ।
ଧମ୍ମିଲ୍ଲଵଲନାଵ୍ଯଗ୍ରେ ଘନୋତ୍କଣ୍ଠାପ୍ସରୋଗଣେ । ଭଟୋ ଦିଵ୍ଯଶରୀରେଣ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍
ଉତ୍ସାହରେ ଚୁଟି ଚୁଟି ଚୁଲି ହଲାଉଥିବା ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଥିବା ବୀର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି—ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।
ଫୁଲ୍ଲହେମାରଵିନ୍ଦାସୁ ଚ୍ଛାଯାଶୀତଜଲାନିଲୈଃ । ସ୍ଵର୍ଗନଦ୍ଯାସ୍ ତଟୀଷ୍ଵ୍ ଏଵଂ ଦୂରାଯାତଂ ଵିଲୋକଯ
ସ୍ୱର୍ଗନଦୀର କୂଳରେ, ଫୁଲିଥିବା ସୁନା ଗୋଲାପ ମଧ୍ୟରେ, ଢାଳି ଛାୟା ଓ ଶୀତଳ ପବନ ଭିତରେ, ଦୂରରୁ ଏକ ଜଣେ ଆସୁଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।
ଵିଵିଧାଯୁଧସଙ୍ଘଟ୍ଟଖଣ୍ଡିତୋଗ୍ରାଦ୍ରିକୋଟଯଃ । ଖେ ଚରନ୍ତ୍ଯୋ ଝଣତ୍କାରୈଃ ପ୍ରମୃତାସ୍ ତାରକା ଇଵ
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରର ଧକ୍କାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରମାନେ, ଆକାଶରେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ତାରାମାନେ ପରି ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଶୂନ୍ଯନଦୀଵାହେ ଵହତ୍ସାଯକଵାରିଣି । ଚକ୍ରାଵର୍ତିନି ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗିରଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଣୁପଙ୍କତାମ୍
ଆକାଶରେ ଯେଉଁଠି ଶୂନ୍ୟ ନଦୀ ପରି ବହୁଛି, ତାହାର ଜଳ ହେଉଛି ତୀର, ଏବଂ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରୁଛି, ସେଠାରେ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ଧାଡ଼ି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭ୍ରମଦ୍ଭିର୍ ଗ୍ରହମାର୍ଗେଷୁ ଶିରୋଭିର୍ ଵୀରଭୂଭୃତାମ୍ । ଆଯୁଧାଂଶୁଲତାନାଲଲଗ୍ନାସିଦଲକଣ୍ଟକୈଃ
ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପଥରେ ବୀର ରାଜାମାନଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡ ଘୂରୁଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରର ଟିପ୍ ଓ କାଂଟାରେ ବେଧାଯାଇ ଶୋଭିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେତୁପଟ୍ଟମୃଣାଲାଙ୍କତଲୈର୍ ଲଗ୍ନଶିଲୀମୁଖୈଃ । ଵହଦ୍ଵାତଲଲତ୍ପଦ୍ମଂ ନଭଃ ପଦ୍ମସରଃ କୃତମ୍
ପତାକା ଓ କମଳ ଡଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ବାଣ ଲାଗିଥିବା ଆକାଶ, ବାତାସର ତରଙ୍ଗରେ ଝୁମୁଥିବା କମଳସରୋବର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ମୃତମାତଙ୍ଗସଙ୍ଘାତେ ଗିରାଵ୍ ଇଵ ପିପୀଲିକାଃ । ଭୀରଵଃ ପରିଲୀଯନ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପୁଂଵକ୍ଷସୀଵ ଵା
ମୃତ ହାତୀମାନଙ୍କର ଗୋଛାରେ, ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ପିପିଲିକା ପରି, ଭୟଭୀତ ନାରୀମାନେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି; କିମ୍ବା ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଂକରେ ନାରୀମାନେ ଯେପରି ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି।
ଅପୂର୍ଵୋତ୍ତମସୌନ୍ଦର୍ଯକାନ୍ତସଙ୍ଗମଶଂସିନଃ । ଵାନ୍ତି ଵିଦ୍ଯାଧରସ୍ତ୍ରୀଣାମ୍ ଅଲକୋଲ୍ଲାସିନୋ ଽନିଲାଃ
ଅପୂର୍ବ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମିଳନର ଆନନ୍ଦକୁ ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କର ଲହରୀ ଚୁଲିକୁ ବାତାସ ଖେଳିଖେଳି ଉଡାଉଛି।
ଛତ୍ତ୍ରେଷୂଡ୍ଡୀଯ ଯାତେଷୁ ଛିନ୍ନେଷୁ ଵ୍ଯୋମଚନ୍ଦ୍ରିକାମ୍ । ଇନ୍ଦୁନୈତ୍ଯ ଯଶୋମୂର୍ତ୍ଯା କୃତା ଶୁଭ୍ରାତପତ୍ରତା
ଛତାଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା ଓ ଫାଟିଯିବାବେଳେ, ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଏହାଙ୍କ ପାଇଁ ଧଳା ଛତା ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ସଦା ମହିମାମୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଭଟୋ ମରଣମୂର୍ଛାନ୍ତେ ନିମେଷେଣାମରଂ ଵପୁଃ । ସ୍ଵକଲ୍ପଶିଲ୍ପିରଚିତଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ଯଥା
ଯୋଦ୍ଧା ମୃତ୍ୟୁର ଅଚେତନତା ଶେଷରେ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ନିଜ କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ଅମର ଦେହ ପାଇଯାଏ, ଯେପରି ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଶୂଲଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଚକ୍ରାଣାଂ ଵୃଷ୍ଟଯୋ ମୁକ୍ତମୁଷ୍ଟଯଃ । ଵ୍ଯୋମାବ୍ଧୌ ମତ୍ସ୍ଯମକରକୁଲୀରାଶ୍ ଶୂରଵତ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଶୂଳ, ଶକ୍ତି, ବାଣ ଓ ଚକ୍ରର ବର୍ଷା ଦଳେ ଦଳେ ଛାଡ଼ାଯାଉଛି, ଏହାମାନେ ଆକାଶର ସମୁଦ୍ରରେ ମାଛ, ଶାର୍କ ଓ କୁଲିର ଦଳ ପରି ଭୟହୀନ ଭାବେ ଦଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ଶରୋତ୍କୃତ୍ତପତଚ୍ଛତ୍ତ୍ରକଲହଂସୈର୍ ନଭସ୍ତଲମ୍ । ଭାତି ସଞ୍ଚିତପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବଲକ୍ଷୈର୍ ଇଵାଵୃତମ୍
ତୀରରେ କଟାଯାଇଥିବା ଛତା ଓ ଚାମରୀ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଏକଠା ହୋଇଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କର ଝୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଦିଆଯାଇଛି।
କ୍ରିଯତେ ଗଗନୋଡ୍ଡୀନୈଶ୍ ଚାମରୈଶ୍ ଚାରୁଘର୍ଘରୈଃ । ଵାତାଵଧୂତସାରାଵତରଙ୍ଗନିକରଦ୍ଯୁତିଃ
ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ଛତା ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଚାମରୀ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯେପରି ବାତାସରେ ଡାହାଯାଉଥିବା ଧଳା ହଂସମାନଙ୍କର ତରଙ୍ଗ ରୂପୀ ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ମୁଁହାଁ ହୋଇଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତେ ଽତିଦଲିତାଶ୍ ଛତ୍ତ୍ରଚାମରକେତଵଃ । ଆକାଶକ୍ଷେତ୍ରନିକ୍ଷିପ୍ତା ଯଶଶ୍ ଶାଲିଲଵା ଇଵ
ସେଇ ଛତା, ଚାମରୀ ଓ ପତାକାଗୁଡ଼ିକୁ ଏତେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି ଯେ, ଆକାଶର ମାଝରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଛିଟିଯାଇଛି, ଯେପରି ମେଘରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଶିଳାବୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ।
ଵହଦ୍ଭିର୍ ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଯୈଃ ପଶ୍ଯ ନୀତା ଶରୈଃ କ୍ଷଯଂ । ଶକ୍ତିଵୃଷ୍ଟିର୍ ଉପାଯାନ୍ତୀ ସସ୍ଯଶ୍ରୀଶ୍ ଶଲଭୈର୍ ଇଵ
ଦେଖ, ଅଗଣନୀୟ ତୀରରେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଶକ୍ତିବୃଷ୍ଟି କେମିତି ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛି, ଯେପରି ଫସଲର ଶୋଭାକୁ ପୋକାମାନେ ଖାଇ ଦେଇ ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଅନ୍ତି।
ଏଷା ପ୍ରସୃତଦୋର୍ଦଣ୍ଡଭଟଖଡ୍ଗଚ୍ଛନତ୍କୃତିଃ । କଠିନାତ୍ କଙ୍କଟାଜ୍ ଜାତା ମୃତ୍ଯୋର୍ ଏଵୋଗ୍ରହୁଙ୍କୃତିଃ
ଏହି ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ, ଯାହା ବୀରମାନେ ହାତ ଦେଖାଇ ତଳୱାର ଝଙ୍କାର ଓ କଠିନ ବର୍ଚ୍ଛାର ଟକ୍କରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।
ହେତିକଲ୍ପାନିଲକ୍ଷୁଣ୍ଣା ଦନ୍ତନିର୍ଝରଵାରଯଃ । ଜନତାକ୍ଷଯକାଲେ ଽସ୍ମିନ୍ ଭଗ୍ନନାଗା ନଗା ଇଵ
ତୀରର ଝଂପରେ ଉଡୁଥିବା ପବନ ଭଳି, ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦାନ୍ତରୁ ରକ୍ତ ଝରିଯାଉଛି; ଏହି ଲୋକମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାତୀମାନେ ପଡିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଛନ୍ତି।
ସଚକ୍ରନାଥସୂତାଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯୂହରକ୍ତମହାହ୍ରଦେ । ହା ହା ଧିଗ୍ ବ୍ରୁଡିତଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଵିନଷ୍ଟଂ ରଥପତ୍ତନମ୍
ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧା ଓ ସେମାନଙ୍କର ନାଥମାନେ ରକ୍ତର ବଡ଼ ହ୍ରଦରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ 'ହା ହା, ଶେଷ ହେଲା, ନଶ୍ଟ ହେଲା' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣାଯାଉଛି, ଯେପରି ରଥପୁରୀ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଉଛି।
କଟୁକଙ୍କଟକୁଟ୍ଟାକଖଡ୍ଗସଙ୍ଘଟ୍ଟଟାଙ୍କୃତୈଃ । କାଲରାତ୍ର୍ଯା ପ୍ରନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ରଣେ ଵୀଣେଵ ଵାଦ୍ଯତେ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କାଳରାତ୍ରୀ ଉନ୍ମାଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ତଳୱାର ଓ ବର୍ଚ୍ଛାର ଟକ୍କରର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧ୍ୱନି ବୀଣାର ସଙ୍ଗୀତ ପରି ଗୁଞ୍ଜିଉଛି।
ନରେଭାଶ୍ଵଶଵାଦ୍ରିଭ୍ଯୋ ଯେ ଚ୍ଯୁତା ରକ୍ତନିର୍ଝରାଃ । ପଶ୍ଯ ତଦ୍ବିନ୍ଦୁସିକ୍ତେନ ଵାଯୁନାରୁଣିତା ଦିଶଃ
ମନୁଷ୍ୟ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଶବର ଶରୀରରୁ ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ହାଉଛି, ବାତାସରେ ଭିଜି ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଲାଲ କରିଦେଇଛି—ଦେଖ, ସେମାନେ କେମିତି ରଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ଶସ୍ତ୍ରାଂଶୁଜଲଧେର୍ ଵ୍ଯୋମ୍ନି କାଲୀଚିକୁରମେଚକୀ । ଶରକୋରକଭାରସ୍ରଗ୍ ଘେମଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଇଵୋମ୍ଭିତା
ଖଡ଼ଗର ଧାର ଭରା ଆକାଶରେ, କାଳୀଙ୍କ ଘନ କେଶ ମାନେ ତୀରର କୁଡ଼ି ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବର୍ଷା ଭରା ବିଜୁଳି ଭଳି ଚମକୁଛି।
ଅନନ୍ତରକ୍ତସଂରକ୍ତସେନାଵନିଭିର୍ ଆଯୁଧୈଃ । ଭୁଵନଂ ଭାତ୍ଯ୍ ଅତିଜ୍ଵାଲମ୍ ଅଗ୍ନିଲୋକମ୍ ଇଵାକୁଲମ୍
ନୂତନ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ସେନା ଓ ଭୂମି, ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ଭରିଯାଇଛି—ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏମିତି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ଭୁସୁଣ୍ଡୀଶକ୍ତିଶୂଲାସିମୁସୁଲପ୍ରାସଵୃଷ୍ଟଯଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଚ୍ଛେଦଭେଦାଭ୍ଯାଂ କଣପ୍ରକରତାମ୍ ଇତାଃ
ଭୁସୁଣ୍ଡୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ତୀର, ଶକ୍ତି, ଶୂଳ, ତଳୱାର, ଗଦା ଆଦିର ବର୍ଷା, ପରସ୍ପର କଟାକାଟି ଓ ଭଙ୍ଗରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇଯାଉଛି।