କିମ୍ ଇଦଂ ଭଗିନି ଵ୍ଯୋମ ପଲାଲଭରିତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ନେଦଂ ପଲାଲଂ ଵୀରାଣାମ୍ ଏତେ ଶରଭରାମ୍ବୁଦାଃ
ଭଉଣୀ, ଏହି ଆକାଶ କଣ ତୁଳସୀ କଠିଆରେ ଭରିଯାଇଛି କି? ଏହା କିଛି କଠିଆ ନୁହେଁ, ବୀରା, ଏହା ତ ତୀରରେ ଭରିଥିବା ମେଘ।
ଯାଵନ୍ତୋ ଭୁଵି ଶାମ୍ଯନ୍ତି ରୁଧିରୈର୍ ଅଣୁରେଣଵଃ । ତାଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଦସହସ୍ରାଣି ଭଟାନାମ୍ ଆସ୍ପଦଂ ଦିଵି
ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଧୂଳିକଣା ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଆବାସ ଆକାଶରେ ରହିଥାଏ।
ମା ଭୈଷ୍ଟ ନୈତେ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶା ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲତ୍ଵିଷଃ । ଅମୀ ଵୀରାଵଲୋକିନ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ନଯନଵିଭ୍ରମାଃ
ଭୟ କରିନାହ, ଏଗୁଡ଼ିକ ନୀଳ କମଳପତ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ବୀରମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଖେଳିବା ଦୃଷ୍ଟି।
ଵୀରାଲିଙ୍ଗନଲୋଲାନାଂ ନିତମ୍ବେ ସୁରଯୋଷିତାମ୍ । ମେଖଲାଶ୍ ଶିଥିଲୀକର୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ କୁସୁମାଯୁଧଃ
ବୀରମାନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଁ ଆତୁର ଦେବାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କର କମରବନ୍ଧ ଢିଲା କରିବାକୁ କୁସୁମଧନୁ ଏଗିଯାଇଛନ୍ତି।
ଲଲଦ୍ଭୁଜଲତାଲୋଲରକ୍ତପଲ୍ଲଵପାଣଯଃ । ମଞ୍ଜରୀମତ୍ତନଯନା ମଧ୍ଵାମୋଦସୁଗନ୍ଧଯଃ
ଉଠା ହାତ ଗୋଟିଏ ହେଲେ ଦଳର ଡାଣ୍ଡା ପରି ଚମକୁଛି, ହାତର ପାଞ୍ଚି ଲାଲ ମୁଞ୍ଜିର ପରି, ଆଖି ମାଳା ମାଳ ଫୁଲରେ ମତ ହୋଇଛି, ଶରୀରରୁ ମଧୁ ମିଶା ଫୁଲର ମିଠା ସୁଗନ୍ଧ ତିଆରି ହେଉଛି।
ଯାଚନ୍ତ୍ଯୋ ମଧୁରାଲାପୈର୍ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନଦେଵତାଃ । ତଵାଗମନମ୍ ଆଶଙ୍କ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ପରିନର୍ତିତୁମ୍
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଦେବୀମାନେ ତୁମ ଆସିବାକୁ ଆଶା କରି, ମିଠା କଥା କହି କହି ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯନୀକଂ ଭିନତ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃ କୁଠାରୈଃ କଠିନୈର୍ ଇଯମ୍ । ସେନା ଗ୍ରାମ୍ଯେଵ ଵନିତା ଦଯିତଂ ଦୁଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତୈଃ
ଏହି ସେନା ଗାଁର ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ ପରି, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହାନି କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭିତରୁ କଠୋର କୁହାଡ଼ିରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି।
ହା ପିତୁର୍ ମମ ଭଲ୍ଲେନ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନିକଟଂ ନୀତଂ କାଲେନେଵାଷ୍ଟମୋ ଗ୍ରହଃ
ହାଁ, ମୋର ବାପାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ତୀରରେ ଉଡ଼ି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦେଖିଲି, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ କାଳ ଏଠି ଅଷ୍ଟମ ଗ୍ରହକୁ ନେଇଯାଏ।
ଆପାଦଂ ଶୃଙ୍ଖଲାପ୍ରୋତଭ୍ରମତ୍ସ୍ଥୂଲୋପଲଦ୍ଵଯମ୍ । ଭ୍ରମଯଂଶ୍ ଚିତ୍ରଦଣ୍ଡାଖ୍ଯଂ ଚକ୍ରମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଭୁଜୋ ଜଵାତ୍
ସେ ଦୁଇଟି ଭାରି ପଥର ଚେନିରେ ପାଉଁ ଛୋଡ଼ି ଘୁରାଉଛି, ଦୁଇହାତ ଉଠାଇ ତେଜରେ 'ଚିତ୍ରଦଣ୍ଡ' ନାମର ଚକ୍ରକୁ ଘୁରାଉଛି।
ଯୋଧୋ ଯମ ଇଵାଯାମୀ ଯାମ୍ଯାଦ୍ ଆଯାତି ଦିକ୍ତଟାତ୍ । ସର୍ଵତସ୍ ସଂହରନ୍ ସେନାମ୍ ଏହି ଯାମୋ ଯଥାଗତମ୍
ଏହି ଯୋଦ୍ଧା, ଯମଙ୍କ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଆସୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେନାକୁ ଏକଠା କରୁଛି, କହୁଛି: 'ଚଳ, ଯେପରି ଆସିଥିଲୁ, ସେପରି ଫେରିଯିବା।'
ସଦ୍ଯଶ୍ଛିନ୍ନଶିରଶ୍ଶ୍ଵଭ୍ରମଜ୍ଜତ୍କଙ୍କକୁଲାକୁଲାଃ । କବନ୍ଧାଃ ପଶ୍ଯ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ତାଲୋତ୍ତାଲା ରଣାଙ୍ଗନେ
ଦେଖ, ରଣଭୂମିରେ ତାଜା କଟା ମୁଣ୍ଡ ହିନ୍ନ ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ଗିଧ ଓ ଶିଆଳେ ଘେରିଛି, ସେମାନେ ହାତ ପା ନାଚାଉଥିବା ଭଳି ଉଲ୍ଲାସରେ ନାଚୁଛନ୍ତି।
ଗୀର୍ଵାଣଗଣଗୋଷ୍ଠୀଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ସଙ୍କଥା ମିଥଃ । ଵଦ ଲୋକାନ୍ତରଂ ଵୀରାଃ କଥଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି କେ କୁତଃ
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ସଭାରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲୁଛି: 'କହ, ଏହି ବୀରମାନେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବେ? କିଏ କେଉଁଠାରୁ କେଉଁଠିକୁ ଯିବେ?'
ନିଗିରନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଗତାସ୍ ସେନାସ୍ ସ୍ରଵନ୍ତୀର୍ ଇଵ ସାଗରାଃ । ସମତ୍ସ୍ଯମକରଵ୍ଯୂହା ଅହୋ ନୁ ଵିଷମା ଭଟାଃ
ଏଠାରେ ଯେତେ ସେନା ଆସିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ନଦୀଗୁଡିକୁ ଗିଳିଯାଏ, ସେଭଳି ଗିଳିଯାଉଛି। ସେନାର ମାଛ ଓ ମଗର ଭଳି ଗଠନ ଅଛି—ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
କଟେଷୁ କରିଣାଂ କୀର୍ଣା ଧାରାନାରାଚରାଶଯଃ । ପତିତା ଇଵ ସମ୍ପୂର୍ଣାଶ୍ ଶୃଙ୍ଗସଙ୍ଘେଷୁ ଵୃଷ୍ଟଯଃ
ଭୂମିରେ ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ କଠିନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଭାରି ବର୍ଷା ପଡ଼ି ଗିରିଶୃଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମିଯାଇଛି।
ହା କୁନ୍ତେନ ଶିରୋ ନୀତଂ ମମେତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଵକ୍ଷତଃ । ଶିର ଆନୀତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଖେ ଖଗେନେଵ ଵାଶିତମ୍
‘ହାଁ, କଣ୍ଟିଆ ମୋର ମୁଣ୍ଡ କାଟିନେଲା!’—ଏହିପରି କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡମାନେ ମାତ୍ର ‘ମୁଣ୍ଡ ନେଇଯାଇଛି’ ବୋଲି ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିବା ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଛି।
ଯନ୍ତ୍ରପାଷାଣଵର୍ଷେଣ ଯେନାସ୍ମାନ୍ ପରିଷିଞ୍ଚତି । ସେନାସ୍ଯାଂ ଶୃଙ୍ଖଲାଜାଲଵଲନା କ୍ରିଯତାଂ ବଲାତ୍
ଯିଏ ଆମ ଉପରେ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପାଥର ବର୍ଷା କରୁଛି, ସେହି ସେନା ଉପରେ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଜାଳ ଶକ୍ତିରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ସର୍ଵାନ୍ ସମଗ୍ରତୋ ମୂଢାନ୍ ନଯତାର୍ଧମୃତାନ୍ ନରାନ୍ । ନିଜାନ୍ ପାଦପ୍ରହାରେଣ ମୈତାନ୍ ମାରଯତାଧମାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧମୃତ ମଣିଷମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ନିଜ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ତୁମ ପାଦର ଏକ ଆଘାତରେ ମାରିଦିଅ, ହେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ।
ଧମ୍ମିଲ୍ଲଵଲନାଵ୍ଯଗ୍ରେ ଘନୋତ୍କଣ୍ଠାପ୍ସରୋଗଣେ । ଭଟୋ ଦିଵ୍ଯଶରୀରେଣ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍
ଉତ୍ସାହରେ ଚୁଟି ଚୁଟି ଚୁଲି ହଲାଉଥିବା ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଥିବା ବୀର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି—ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।
ଫୁଲ୍ଲହେମାରଵିନ୍ଦାସୁ ଚ୍ଛାଯାଶୀତଜଲାନିଲୈଃ । ସ୍ଵର୍ଗନଦ୍ଯାସ୍ ତଟୀଷ୍ଵ୍ ଏଵଂ ଦୂରାଯାତଂ ଵିଲୋକଯ
ସ୍ୱର୍ଗନଦୀର କୂଳରେ, ଫୁଲିଥିବା ସୁନା ଗୋଲାପ ମଧ୍ୟରେ, ଢାଳି ଛାୟା ଓ ଶୀତଳ ପବନ ଭିତରେ, ଦୂରରୁ ଏକ ଜଣେ ଆସୁଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।
ଵିଵିଧାଯୁଧସଙ୍ଘଟ୍ଟଖଣ୍ଡିତୋଗ୍ରାଦ୍ରିକୋଟଯଃ । ଖେ ଚରନ୍ତ୍ଯୋ ଝଣତ୍କାରୈଃ ପ୍ରମୃତାସ୍ ତାରକା ଇଵ
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରର ଧକ୍କାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରମାନେ, ଆକାଶରେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ତାରାମାନେ ପରି ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଶୂନ୍ଯନଦୀଵାହେ ଵହତ୍ସାଯକଵାରିଣି । ଚକ୍ରାଵର୍ତିନି ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗିରଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଣୁପଙ୍କତାମ୍
ଆକାଶରେ ଯେଉଁଠି ଶୂନ୍ୟ ନଦୀ ପରି ବହୁଛି, ତାହାର ଜଳ ହେଉଛି ତୀର, ଏବଂ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରୁଛି, ସେଠାରେ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ଧାଡ଼ି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭ୍ରମଦ୍ଭିର୍ ଗ୍ରହମାର୍ଗେଷୁ ଶିରୋଭିର୍ ଵୀରଭୂଭୃତାମ୍ । ଆଯୁଧାଂଶୁଲତାନାଲଲଗ୍ନାସିଦଲକଣ୍ଟକୈଃ
ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପଥରେ ବୀର ରାଜାମାନଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡ ଘୂରୁଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରର ଟିପ୍ ଓ କାଂଟାରେ ବେଧାଯାଇ ଶୋଭିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେତୁପଟ୍ଟମୃଣାଲାଙ୍କତଲୈର୍ ଲଗ୍ନଶିଲୀମୁଖୈଃ । ଵହଦ୍ଵାତଲଲତ୍ପଦ୍ମଂ ନଭଃ ପଦ୍ମସରଃ କୃତମ୍
ପତାକା ଓ କମଳ ଡଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ବାଣ ଲାଗିଥିବା ଆକାଶ, ବାତାସର ତରଙ୍ଗରେ ଝୁମୁଥିବା କମଳସରୋବର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ମୃତମାତଙ୍ଗସଙ୍ଘାତେ ଗିରାଵ୍ ଇଵ ପିପୀଲିକାଃ । ଭୀରଵଃ ପରିଲୀଯନ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପୁଂଵକ୍ଷସୀଵ ଵା
ମୃତ ହାତୀମାନଙ୍କର ଗୋଛାରେ, ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ପିପିଲିକା ପରି, ଭୟଭୀତ ନାରୀମାନେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି; କିମ୍ବା ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଂକରେ ନାରୀମାନେ ଯେପରି ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି।
ଅପୂର୍ଵୋତ୍ତମସୌନ୍ଦର୍ଯକାନ୍ତସଙ୍ଗମଶଂସିନଃ । ଵାନ୍ତି ଵିଦ୍ଯାଧରସ୍ତ୍ରୀଣାମ୍ ଅଲକୋଲ୍ଲାସିନୋ ଽନିଲାଃ
ଅପୂର୍ବ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମିଳନର ଆନନ୍ଦକୁ ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କର ଲହରୀ ଚୁଲିକୁ ବାତାସ ଖେଳିଖେଳି ଉଡାଉଛି।
ଛତ୍ତ୍ରେଷୂଡ୍ଡୀଯ ଯାତେଷୁ ଛିନ୍ନେଷୁ ଵ୍ଯୋମଚନ୍ଦ୍ରିକାମ୍ । ଇନ୍ଦୁନୈତ୍ଯ ଯଶୋମୂର୍ତ୍ଯା କୃତା ଶୁଭ୍ରାତପତ୍ରତା
ଛତାଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା ଓ ଫାଟିଯିବାବେଳେ, ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଏହାଙ୍କ ପାଇଁ ଧଳା ଛତା ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ସଦା ମହିମାମୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଭଟୋ ମରଣମୂର୍ଛାନ୍ତେ ନିମେଷେଣାମରଂ ଵପୁଃ । ସ୍ଵକଲ୍ପଶିଲ୍ପିରଚିତଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ଯଥା
ଯୋଦ୍ଧା ମୃତ୍ୟୁର ଅଚେତନତା ଶେଷରେ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ନିଜ କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ଅମର ଦେହ ପାଇଯାଏ, ଯେପରି ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଶୂଲଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଚକ୍ରାଣାଂ ଵୃଷ୍ଟଯୋ ମୁକ୍ତମୁଷ୍ଟଯଃ । ଵ୍ଯୋମାବ୍ଧୌ ମତ୍ସ୍ଯମକରକୁଲୀରାଶ୍ ଶୂରଵତ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଶୂଳ, ଶକ୍ତି, ବାଣ ଓ ଚକ୍ରର ବର୍ଷା ଦଳେ ଦଳେ ଛାଡ଼ାଯାଉଛି, ଏହାମାନେ ଆକାଶର ସମୁଦ୍ରରେ ମାଛ, ଶାର୍କ ଓ କୁଲିର ଦଳ ପରି ଭୟହୀନ ଭାବେ ଦଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ଶରୋତ୍କୃତ୍ତପତଚ୍ଛତ୍ତ୍ରକଲହଂସୈର୍ ନଭସ୍ତଲମ୍ । ଭାତି ସଞ୍ଚିତପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବଲକ୍ଷୈର୍ ଇଵାଵୃତମ୍
ତୀରରେ କଟାଯାଇଥିବା ଛତା ଓ ଚାମରୀ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଏକଠା ହୋଇଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କର ଝୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଦିଆଯାଇଛି।
କ୍ରିଯତେ ଗଗନୋଡ୍ଡୀନୈଶ୍ ଚାମରୈଶ୍ ଚାରୁଘର୍ଘରୈଃ । ଵାତାଵଧୂତସାରାଵତରଙ୍ଗନିକରଦ୍ଯୁତିଃ
ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ଛତା ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଚାମରୀ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯେପରି ବାତାସରେ ଡାହାଯାଉଥିବା ଧଳା ହଂସମାନଙ୍କର ତରଙ୍ଗ ରୂପୀ ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ମୁଁହାଁ ହୋଇଯାଏ।