କ୍ଷୁରିକାକୁକ୍ଷିନିର୍ଭେଦଗଲତ୍ପଦ୍ମପତଜ୍ଜନଃ । ତ୍ରିଶୂଲଵଦନୋଦାତ୍ତଶୂଲଶଙ୍କରନର୍ତନଃ
ଛୁରିରେ ପେଟ ଫାଟି ଲୋକମାନେ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଖସିଯାଉଛନ୍ତି; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁହଁ ଓ ଉଠାଇଥିବା ତ୍ରିଶୂଳରେ ଶିବଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଧାଵଦ୍ଧାନୁଷ୍କସମ୍ପୂର୍ଣତୂଣକୂଜନକାକଲିଃ । ଭିଣ୍ଡିପାଲଭଟାଟୋପପତ୍ରାତାରଭଟୀନଟଃ
ଧାଉଥିବା ଧନୁର୍ବାଣୀମାନଙ୍କର ଭରିଆ ତୁଣୀରର ଶବ୍ଦ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାଣି ପରି ଗୁଞ୍ଜିଉଛି; ଗଦା ଓ ଢାଳ ଧରିଥିବା ବୀରମାନେ ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଵଜ୍ରମୁଷ୍ଟିଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଟପୃଷ୍ଠସଦ୍ଭଟସଙ୍କଟଃ । ଶ୍ଯେନଵଦ୍ ଵ୍ଯୋମପଦଵୀଂ ପ୍ରୋତ୍ପତତ୍ସୂତପଟ୍ଟିଶଃ
ବଜ୍ରପରି ମଜବୁତ ମୁଷ୍ଟିରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦବାଇ ଦେଉଥିଲେ, ସେ ଗରୁଡ଼ ପରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ରଥର ଚାଦର ହାଲୁକା ହାଲୁକା ଉଡ଼ୁଥିଲା।
ଅଙ୍କୁଶାକ୍ରାନ୍ତଶୂରେନ୍ଦ୍ରମହେଭହଯକେତନଃ । ହାଲାହଲହଲାଲୂନହେଲାକୁଲବଲାଚଲଃ
ମହାବଳୀ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଙ୍କୁଶରେ ବଶ ହୋଇଥିଲେ, ବୀର ରାଜାମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଜପତାକା ହେଲାହେଲି ହେଉଥିଲା, ଗଦାର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଉଲ୍ଲାସରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସୁତାଲୋତ୍ତାଲକୁଦ୍ଦାଲନିଖାତବଲଭୂତଲଃ । ଧନୁର୍ଦ୍ଵିଗୁଣଦତ୍ତାସ୍ତ୍ରଲୂନଲୋକଶିଲାଵଲିଃ
ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ମିନାରମାନେ ଭୂମିକୁ ଉଖଣି ଦେଉଥିଲେ, ଦୁଇଗୁଣ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣରେ ଜଗତର ପଥର ଶାରି ଭଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା।
କ୍ରକଚୋଭଯପାର୍ଶ୍ଵେହାଚ୍ଛିନ୍ନମତ୍ତମତଙ୍ଗଜଃ । ସଙ୍ଗ୍ରାମୋଲୂଖଲାପୂର୍ଣଲୋକତଣ୍ଡୁଲମୌସୁଲୀ । ଅଭ୍ରାଭଶୃଙ୍ଖଲାଜାଲବଦ୍ଧସେନାଵିହଙ୍ଗମଃ
ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଚକୁ ଦେଇ କାଟାଯାଉଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଦେଖିଲେ ମହା ମୁଷଳରେ ଚାଲିଥିବା ଚାଉଳ ଦାଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ସେନାର ପକ୍ଷୀମାନେ ମେଘର ଶୃଙ୍ଖଳା ପରି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ।
ନାରାଚଵର୍ଷଵରଵାରିଦଵୀରପୂର ମତ୍ତାଭ୍ରସମ୍ଭ୍ରମସନୃତ୍ତକବନ୍ଧବର୍ହୀ । କଲ୍ପାନ୍ତକାଲ ଇଵ ଵେଗଵିଵର୍ତମାନମାତଙ୍ଗଶୈଲଵଲିତୋ ରଣସମ୍ଭ୍ରମୋ ଽଭୂତ୍
ବାଣମାଳା ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଶୂରବୀରମାନେ ଝରିପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ପଙ୍ଖ ଯୁଦ୍ଧର ଅସ୍ଥିରତାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା। ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧର ହୁଲାସା ଏମିତି ଘୁରୁଥିଲା, ଯେପରି କଳ୍ପାନ୍ତରେ ପାହାଡ଼ ଉଲଟିଯାଏ।
ଅଥ ରାଜ୍ଞାଂ ଯୁଯୁତ୍ସୂନାଂ ଭଟାନାଂ ମନ୍ତ୍ରିଣାମ୍ ଅପି । ରଭସପ୍ରେକ୍ଷକାଣାଂ ଚ ତତ୍ରେମାଃ ପ୍ରୋଦଗୁର୍ ଗିରଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ଯୋଦ୍ଧା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ଦର୍ଶକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହରେ ଏହି କଥାମାନେ ଉଠିଲେ।
ଚଲତ୍ପଦ୍ମଂ ସର ଇଵ ଵହଦ୍ଵିହଗମ୍ ଏଵ ଵା । ନଭଶ୍ ଶୂରଶିରଃକୀର୍ଣଂ ଭାତି ତାରକିତାକୃତି
ଏକ ଚଳିତ ପଦ୍ମ ଯେପରି ଝିଲିମିଲି କରେ କିମ୍ବା ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେପରି ଆକାଶ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ତାରାମାନଙ୍କର ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ପଶ୍ଯ ରକ୍ତପୃଷତ୍ପୂରସିନ୍ଦୂରାରୁଣମାରୁତୈଃ । ସନ୍ଧ୍ଯା ଇଵ ଵିଭାନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଽମ୍ବୁଦଭାନଵଃ
ଦେଖ, ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ପବନରେ ସେମାନେ ସଂଧ୍ୟା ଆକାଶ ପରି ଝଲମଲ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ମେଘ-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
କିମ୍ ଇଦଂ ଭଗିନି ଵ୍ଯୋମ ପଲାଲଭରିତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ନେଦଂ ପଲାଲଂ ଵୀରାଣାମ୍ ଏତେ ଶରଭରାମ୍ବୁଦାଃ
ଭଉଣୀ, ଏହି ଆକାଶ କଣ ତୁଳସୀ କଠିଆରେ ଭରିଯାଇଛି କି? ଏହା କିଛି କଠିଆ ନୁହେଁ, ବୀରା, ଏହା ତ ତୀରରେ ଭରିଥିବା ମେଘ।
ଯାଵନ୍ତୋ ଭୁଵି ଶାମ୍ଯନ୍ତି ରୁଧିରୈର୍ ଅଣୁରେଣଵଃ । ତାଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଦସହସ୍ରାଣି ଭଟାନାମ୍ ଆସ୍ପଦଂ ଦିଵି
ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଧୂଳିକଣା ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଆବାସ ଆକାଶରେ ରହିଥାଏ।
ମା ଭୈଷ୍ଟ ନୈତେ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶା ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲତ୍ଵିଷଃ । ଅମୀ ଵୀରାଵଲୋକିନ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ନଯନଵିଭ୍ରମାଃ
ଭୟ କରିନାହ, ଏଗୁଡ଼ିକ ନୀଳ କମଳପତ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ବୀରମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଖେଳିବା ଦୃଷ୍ଟି।
ଵୀରାଲିଙ୍ଗନଲୋଲାନାଂ ନିତମ୍ବେ ସୁରଯୋଷିତାମ୍ । ମେଖଲାଶ୍ ଶିଥିଲୀକର୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ କୁସୁମାଯୁଧଃ
ବୀରମାନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଁ ଆତୁର ଦେବାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କର କମରବନ୍ଧ ଢିଲା କରିବାକୁ କୁସୁମଧନୁ ଏଗିଯାଇଛନ୍ତି।
ଲଲଦ୍ଭୁଜଲତାଲୋଲରକ୍ତପଲ୍ଲଵପାଣଯଃ । ମଞ୍ଜରୀମତ୍ତନଯନା ମଧ୍ଵାମୋଦସୁଗନ୍ଧଯଃ
ଉଠା ହାତ ଗୋଟିଏ ହେଲେ ଦଳର ଡାଣ୍ଡା ପରି ଚମକୁଛି, ହାତର ପାଞ୍ଚି ଲାଲ ମୁଞ୍ଜିର ପରି, ଆଖି ମାଳା ମାଳ ଫୁଲରେ ମତ ହୋଇଛି, ଶରୀରରୁ ମଧୁ ମିଶା ଫୁଲର ମିଠା ସୁଗନ୍ଧ ତିଆରି ହେଉଛି।
ଯାଚନ୍ତ୍ଯୋ ମଧୁରାଲାପୈର୍ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନଦେଵତାଃ । ତଵାଗମନମ୍ ଆଶଙ୍କ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ପରିନର୍ତିତୁମ୍
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଦେବୀମାନେ ତୁମ ଆସିବାକୁ ଆଶା କରି, ମିଠା କଥା କହି କହି ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯନୀକଂ ଭିନତ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃ କୁଠାରୈଃ କଠିନୈର୍ ଇଯମ୍ । ସେନା ଗ୍ରାମ୍ଯେଵ ଵନିତା ଦଯିତଂ ଦୁଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତୈଃ
ଏହି ସେନା ଗାଁର ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ ପରି, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହାନି କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭିତରୁ କଠୋର କୁହାଡ଼ିରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି।
ହା ପିତୁର୍ ମମ ଭଲ୍ଲେନ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନିକଟଂ ନୀତଂ କାଲେନେଵାଷ୍ଟମୋ ଗ୍ରହଃ
ହାଁ, ମୋର ବାପାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ତୀରରେ ଉଡ଼ି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦେଖିଲି, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ କାଳ ଏଠି ଅଷ୍ଟମ ଗ୍ରହକୁ ନେଇଯାଏ।
ଆପାଦଂ ଶୃଙ୍ଖଲାପ୍ରୋତଭ୍ରମତ୍ସ୍ଥୂଲୋପଲଦ୍ଵଯମ୍ । ଭ୍ରମଯଂଶ୍ ଚିତ୍ରଦଣ୍ଡାଖ୍ଯଂ ଚକ୍ରମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଭୁଜୋ ଜଵାତ୍
ସେ ଦୁଇଟି ଭାରି ପଥର ଚେନିରେ ପାଉଁ ଛୋଡ଼ି ଘୁରାଉଛି, ଦୁଇହାତ ଉଠାଇ ତେଜରେ 'ଚିତ୍ରଦଣ୍ଡ' ନାମର ଚକ୍ରକୁ ଘୁରାଉଛି।
ଯୋଧୋ ଯମ ଇଵାଯାମୀ ଯାମ୍ଯାଦ୍ ଆଯାତି ଦିକ୍ତଟାତ୍ । ସର୍ଵତସ୍ ସଂହରନ୍ ସେନାମ୍ ଏହି ଯାମୋ ଯଥାଗତମ୍
ଏହି ଯୋଦ୍ଧା, ଯମଙ୍କ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଆସୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେନାକୁ ଏକଠା କରୁଛି, କହୁଛି: 'ଚଳ, ଯେପରି ଆସିଥିଲୁ, ସେପରି ଫେରିଯିବା।'
ସଦ୍ଯଶ୍ଛିନ୍ନଶିରଶ୍ଶ୍ଵଭ୍ରମଜ୍ଜତ୍କଙ୍କକୁଲାକୁଲାଃ । କବନ୍ଧାଃ ପଶ୍ଯ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ତାଲୋତ୍ତାଲା ରଣାଙ୍ଗନେ
ଦେଖ, ରଣଭୂମିରେ ତାଜା କଟା ମୁଣ୍ଡ ହିନ୍ନ ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ଗିଧ ଓ ଶିଆଳେ ଘେରିଛି, ସେମାନେ ହାତ ପା ନାଚାଉଥିବା ଭଳି ଉଲ୍ଲାସରେ ନାଚୁଛନ୍ତି।
ଗୀର୍ଵାଣଗଣଗୋଷ୍ଠୀଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ସଙ୍କଥା ମିଥଃ । ଵଦ ଲୋକାନ୍ତରଂ ଵୀରାଃ କଥଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି କେ କୁତଃ
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ସଭାରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲୁଛି: 'କହ, ଏହି ବୀରମାନେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବେ? କିଏ କେଉଁଠାରୁ କେଉଁଠିକୁ ଯିବେ?'
ନିଗିରନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଗତାସ୍ ସେନାସ୍ ସ୍ରଵନ୍ତୀର୍ ଇଵ ସାଗରାଃ । ସମତ୍ସ୍ଯମକରଵ୍ଯୂହା ଅହୋ ନୁ ଵିଷମା ଭଟାଃ
ଏଠାରେ ଯେତେ ସେନା ଆସିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ନଦୀଗୁଡିକୁ ଗିଳିଯାଏ, ସେଭଳି ଗିଳିଯାଉଛି। ସେନାର ମାଛ ଓ ମଗର ଭଳି ଗଠନ ଅଛି—ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
କଟେଷୁ କରିଣାଂ କୀର୍ଣା ଧାରାନାରାଚରାଶଯଃ । ପତିତା ଇଵ ସମ୍ପୂର୍ଣାଶ୍ ଶୃଙ୍ଗସଙ୍ଘେଷୁ ଵୃଷ୍ଟଯଃ
ଭୂମିରେ ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ କଠିନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଭାରି ବର୍ଷା ପଡ଼ି ଗିରିଶୃଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମିଯାଇଛି।
ହା କୁନ୍ତେନ ଶିରୋ ନୀତଂ ମମେତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଵକ୍ଷତଃ । ଶିର ଆନୀତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଖେ ଖଗେନେଵ ଵାଶିତମ୍
‘ହାଁ, କଣ୍ଟିଆ ମୋର ମୁଣ୍ଡ କାଟିନେଲା!’—ଏହିପରି କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡମାନେ ମାତ୍ର ‘ମୁଣ୍ଡ ନେଇଯାଇଛି’ ବୋଲି ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିବା ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଛି।
ଯନ୍ତ୍ରପାଷାଣଵର୍ଷେଣ ଯେନାସ୍ମାନ୍ ପରିଷିଞ୍ଚତି । ସେନାସ୍ଯାଂ ଶୃଙ୍ଖଲାଜାଲଵଲନା କ୍ରିଯତାଂ ବଲାତ୍
ଯିଏ ଆମ ଉପରେ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପାଥର ବର୍ଷା କରୁଛି, ସେହି ସେନା ଉପରେ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଜାଳ ଶକ୍ତିରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ସର୍ଵାନ୍ ସମଗ୍ରତୋ ମୂଢାନ୍ ନଯତାର୍ଧମୃତାନ୍ ନରାନ୍ । ନିଜାନ୍ ପାଦପ୍ରହାରେଣ ମୈତାନ୍ ମାରଯତାଧମାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧମୃତ ମଣିଷମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ନିଜ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ତୁମ ପାଦର ଏକ ଆଘାତରେ ମାରିଦିଅ, ହେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ।
ଧମ୍ମିଲ୍ଲଵଲନାଵ୍ଯଗ୍ରେ ଘନୋତ୍କଣ୍ଠାପ୍ସରୋଗଣେ । ଭଟୋ ଦିଵ୍ଯଶରୀରେଣ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍
ଉତ୍ସାହରେ ଚୁଟି ଚୁଟି ଚୁଲି ହଲାଉଥିବା ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଥିବା ବୀର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି—ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।
ଫୁଲ୍ଲହେମାରଵିନ୍ଦାସୁ ଚ୍ଛାଯାଶୀତଜଲାନିଲୈଃ । ସ୍ଵର୍ଗନଦ୍ଯାସ୍ ତଟୀଷ୍ଵ୍ ଏଵଂ ଦୂରାଯାତଂ ଵିଲୋକଯ
ସ୍ୱର୍ଗନଦୀର କୂଳରେ, ଫୁଲିଥିବା ସୁନା ଗୋଲାପ ମଧ୍ୟରେ, ଢାଳି ଛାୟା ଓ ଶୀତଳ ପବନ ଭିତରେ, ଦୂରରୁ ଏକ ଜଣେ ଆସୁଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।
ଵିଵିଧାଯୁଧସଙ୍ଘଟ୍ଟଖଣ୍ଡିତୋଗ୍ରାଦ୍ରିକୋଟଯଃ । ଖେ ଚରନ୍ତ୍ଯୋ ଝଣତ୍କାରୈଃ ପ୍ରମୃତାସ୍ ତାରକା ଇଵ
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରର ଧକ୍କାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରମାନେ, ଆକାଶରେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ତାରାମାନେ ପରି ଘୁରୁଛନ୍ତି।