ଏକନିଷ୍ଠା ସମିଚ୍ଛାକଗୋମଯେନ୍ଧନସଞ୍ଚଯେ । ମ୍ଲାନକମ୍ବଲସଂଵୀତସିରାଲକ୍ଷା ସଗାତ୍ରିକା
ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଚିନ୍ତା ହେଉଛି ଗୋବର ଓ କାଠ ଜମା କରିବା । ସେ ମଲିନ କମ୍ବଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭାର ବୋହିବାରୁ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଚିହ୍ନ ପଡ଼ିଯାଇଛି ।
ତର୍ଣକୀକର୍ଣଜାହସ୍ଥକ୍ରିମିନିଷ୍କାସତତ୍ପରା । ଗୃହଶାକଵନାସେକସତ୍ଵରା ଗୃହକର୍ମଣାଂ
କାନ, କେଶ ଓ ହାତରୁ କୀଟ ଉଖିଡ଼ିବାରେ ସେ ସବୁବେଳେ ବ୍ୟସ୍ତ । ଘର ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଶାକ ଆଣିବାକୁ ତାକୁରି ଦେଖାଯାଏ, ଘରକାମରେ ସେ ସଦା ବ୍ୟସ୍ତ ରହନ୍ତି ।
ନୀଲତୀରତରଙ୍ଗାକ୍ତତୃଣତର୍ପିତତର୍ଣକା । ପ୍ରତିକ୍ଷଣଂ ଗୃହଦ୍ଵାରକୃତଚନ୍ଦନଵର୍ଣକା
ସେ ନୀଳ ନଦୀର ତରଙ୍ଗରେ ଭିଜା ଘାସ ଦେଇ ଗାଈମାନେକୁ ଖୁଆଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତିକ୍ଷଣରେ ଘରର ଦ୍ୱାରକୁ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରନ୍ତି।
ନୀତ୍ଯର୍ଥଂ ଗୃହଭୃତ୍ଯାନାଂ ସାଦିନାଂ କୃତଵାଚ୍ଯତା । ମର୍ଯାଦାନିଯମାଦ୍ ଅବ୍ଧିଵେଲେଵାନିଶମ୍ ଅଚ୍ଯୁତା
ସେ ସଦା ଘରର ଚାକର ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ନିୟମ ଓ ସୀମାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସମୁଦ୍ରକୁ ରୋକିଥିବା କୂଳ ଭଳି ଅଚଳ ଅଟୁଟ।
ଜୀର୍ଣପର୍ଣସଵର୍ଣୈକକର୍ଣଦୋଲାଧିରୂଢଯା । କଷ୍ଟତାପଜରାଭୀତଜୀଵଭୃତ୍ଯେଵ ଚିହ୍ନିତା
ତାଙ୍କ ଏକ କାନରେ ପୁରୁଣା ପତ୍ରର ରଙ୍ଗର ଦୋଲା ଝୁଲିଛି, ଏବଂ ଦୁଃଖ ଓ ବୟସରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଚାକରଣୀ ଭଳି, ତାଙ୍କ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଓ ଭୟର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସଞ୍ଚରନ୍ତୀ ସା ଶିଖରିଗ୍ରାମକୋଟରେ । ସଞ୍ଚରନ୍ତ୍ଯାସ୍ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ସା ସ୍ଵଯମ୍
ଏଭଳି କହି ସେ ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମର ଗହ୍ବରରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ସାରସ୍ବତୀ ନିଜେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଇଯଂ ମେ ପାଟଲାଷଣ୍ଡମଣ୍ଡିତା ପୁଷ୍ପଵାଟିକା । ଇଯଂ ମେ ପୁଷ୍ପିତୋଦ୍ଯାନମଣ୍ଡପାକାରଵାଟିକା
ଏହି ମୋର ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନଟି, ଲାଲ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଏହି ମୋର ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ମଣ୍ଡପ, ଉଦ୍ୟାନ ଘେରା ଭଳି ଆକୃତି ନେଇଛି।
ଇଯଂ ପୁଷ୍କରିଣୀତୀରଦ୍ରୁମଗ୍ରଥିତତର୍ଣକା । ଇଯଂ ସା କର୍ଣିକାନାମ୍ନୀ ତର୍ଣିକା ଭୁକ୍ତପର୍ଣିକା
ଏହି ମୋର ପଦ୍ମପୁଷ୍କରୀ ତଟ, ଗଛ ଓ ହରିତ ଘାସରେ ଜଡିତ; ଏହି ହେଉଛି କର୍ଣ୍ଣିକା ନାମକ ତର୍ଣ୍ଣିକା, ଯାହାର ପତ୍ରମାନେ ଖାଇ ଦିଆଯାଇଛି।
ଇଯଂ ସା ମେଦସା କ୍ଷୀଣା ଵରାକୀ ଜଲହାରିକା । ଅଦ୍ଯାଷ୍ଟମଂ ଦିନଂ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ପରିରୋଦିତି
ଏହି ଦୁଃଖିନୀ, ଶରୀରର ଚର୍ବି କମିଯାଇଛି, ପାଣି ନାହିଁ; ଆଜି ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ଦିନ, ସେ ଲୁହେଁ ଭରା ଆଖିରେ କନ୍ଦୁଛି।
ଇହ ଦେଵି ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଇହୋଷିତମ୍ ଇହ ସ୍ଥିତମ୍ । ଇହ ସୁପ୍ତମ୍ ଇହାତୀତମ୍ ଇଦଂ ଦତ୍ତମ୍ ଇହାହୃତମ୍
ଏଠି, ଦେବୀ, ମୁଁ କହିଛି, ରହିଛି, ବାସ କରିଛି; ଏଠି ଶୋଇଛି, ସମୟ କାଟିଛି, ଦେଇଛି ଓ ନେଇଛି।
ଏଷ ମେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶର୍ମାଖ୍ଯଃ ପୁତ୍ରୋ ରୋଦିତି ମନ୍ଦିରେ । ଏଷା ମେ ଜଙ୍ଗଲେ ଧେନୁର୍ ଦୋଘ୍ଦ୍ରୀ ଚରତି ଶାଦ୍ଵଲମ୍
ଏହି ମୋର ବଡ଼ ପୁଅ ଶର୍ମା ଘରେ ବସି କାନ୍ଦୁଛି; ଏହି ମୋର ଗାଈ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘାସ ଚରିବା ସହିତ ଦୁଧ ଦେଉଛି।
ଗୃହେ ଽଵସନ୍ନଂ ଦାହାଯ ରୂକ୍ଷଂ କ୍ଷାରଵିଧୂସରମ୍ । ସ୍ଵଂ ଦେହମ୍ ଇହ ପଞ୍ଚାଖ୍ଯଂ ପଶ୍ଯେମଂ ପ୍ରଘନଂ ମମ
ଘରେ ରହିଥିବା, ଜଳିବା ପାଇଁ ତିଆରି, ଶୁଷ୍କ ଏବଂ କ୍ଷାର ଧୁଳିରେ ଢାକା, ଏହି ମୋର ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଦେହଟିକୁ ଦେଖ, ଏହା ଗୁଡିକ ଭଳି ଭାରୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼।
ତୁମ୍ବୀଲତାଭିର୍ ଉଗ୍ରାଭିସ୍ ତୃଷ୍ଣାଭିର୍ ଇଵ ଵେଷ୍ଟିତମ୍ । ମହାନସସ୍ଥାନମ୍ ଇଦଂ ମମ ଦେହମ୍ ଇଵାପରମ୍
ଏହି ରସୋଇଘର, ତିବ୍ର ତୁମ୍ବୀଲତାରେ ଘେରା, ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣା ଭଳି, ମୋର; ଏହି ରସୋଇଘରର ସ୍ଥାନଟି ମୋର ଆଉ ଏକ ଦେହ ଭଳି।
ଏତେ ରୋଦନତାମ୍ରାକ୍ଷା ବନ୍ଧଵୋ ଭୁଵି ବନ୍ଧନମ୍ । ଅଙ୍ଗଦାର୍ପିତରୁଦ୍ରାକ୍ଷା ଆହରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନଲେନ୍ଧନମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଲାଲ ଆଖି ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ଜଗତରେ ବନ୍ଧନ; ଯେଉଁମାନେ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଜଳାଣା ଆଣୁଛନ୍ତି।
ଅନାରତଂ ଶିଲାକଚ୍ଛଗୁଚ୍ଛାଚ୍ଛୋଟନକାରିଭିଃ । ତରଙ୍ଗୈସ୍ ତୁଙ୍ଗିତାକାରସ୍ପୃଷ୍ଟତୀରଲତାଦଲୈଃ
ପଥର ଓ ଶଙ୍ଖର ଗୁଛିଏ ଲାଗି ନିରନ୍ତର ଆଘାତ ପାଉଥିବା, ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ତଟରେ ଥିବା ଲତାର ପତ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା,
ଶୀକରାକୀର୍ଣପର୍ଯନ୍ତଶାଦ୍ଵଲସ୍ଥଲଵେଲ୍ଲିତୈଃ । ଶିଲାଫଲହକାସ୍ଫାଲଫେନିଲୋତ୍ଫାଲଶୀକରୈଃ
ତାହାର କୂଳ ଛିଟିଏ ପାଣିର ଛିଟା, ଡୋଳୁଥିବା ଘାସର ତଳ, ଓ ପଥର, ଫଳ ଓ ଶଙ୍ଖ ଟକ୍କରରୁ ଉଠୁଥିବା ଫେନା ଓ ଛିଟାରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ତୁଷାରୀକୃତମଧ୍ଯାହ୍ନଦିଵାକରକରୋତ୍କରୈଃ । ଫୁଲ୍ଲପୁଷ୍ପୋତ୍କରାସାରପ୍ରଦାନୋତ୍କତଟଦ୍ରୁମୈଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ବରଫ ପରି ତାହାକୁ ଚମକାଉଛି, ତଟରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ଫୁଲର ଗୁଛି ଦେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ଵିଦ୍ରୁମୈର୍ ଇଵ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତଫୁଲ୍ଲକିଂଶୁକକାନ୍ତିଭିଃ । ଵ୍ଯାପ୍ତଯା ପୁଷ୍ପରାଶୀନାଂ ସମୁଲ୍ଲାସନକାରିଭିଃ
ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛର ରଙ୍ଗ କୋରାଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ତାହା ଫୁଲର ଢେରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାହା ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଟିଉଠୁଛି।
ଉହ୍ଯମାନଫଲାପୂରସୁଵ୍ଯଗ୍ରଗ୍ରାମବାଲଯା । ମହାକଲକଲାଵର୍ତସକ୍ତଯା ଗ୍ରାମ୍ଯକୁଲ୍ଯଯା
ଗାଁର ଛୁଆମାନେ ଫଳ ଟୋକିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ଗାଁର ନଦୀର ଉତ୍ତାଳ ଧାରାରେ ଏମିତି ମନ ଲଗାଇ ଭସିଯାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳର ଗର୍ଜନ ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ଘୁର୍ଣ୍ଣି ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଛି।
ଵେଷ୍ଟିତସ୍ ତରଲାସ୍ଫାଲଜଲଧୌତତଲୋପମଃ । ଘନପତ୍ତ୍ରତରୁଚ୍ଛତ୍ତ୍ରଚ୍ଛାଯାସତତଶୀତଲଃ
ଏହି ନଦୀର ତୀର ତୀବ୍ର ଧାରା ଓ ଜଳରେ ଧୋଇଯାଇଛି, ଘନ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ସଦା ଠଣ୍ଡା ଓ ସୁଖଦ।
ଅଯମ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯତେ ପୁଷ୍ପଲତାଵଲନସୁନ୍ଦରଃ । ଲଲଦ୍ଗୁଲୁଚ୍ଛକଚ୍ଛନ୍ନଗଵାକ୍ଷୋ ଗୃହମଣ୍ଡପଃ
ଏଠାରେ ଫୁଲ ଲତାରେ ଝୁଲିଥିବା, ଶାଖାପତ୍ରରେ ଢାକା ଜାଲି ଜଣେଇଥିବା ଏକ ଘରର ମଣ୍ଡପ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର।
ଅତ୍ର ମେ ସଂସ୍ଥିତୋ ଭର୍ତା ଜୀଵାକାଶଲଵାକୃତିଃ । ଚତୁସ୍ସମୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତମେଖଲାଯା ଭୁଵଃ ପତିଃ
ଏଠି ମୋର ପତି ବସିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଆକୃତି ଜୀବନ ଆକାଶର ଏକ ଅଣୁ ପରି, ଚାରି ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା ଏହି ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ନାଥ।
ଆସ୍ମୃତଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଏତେନ କିଲାସୀଦ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛିତମ୍ । ଶୀଘ୍ରଂ ସ୍ଯାମ୍ ଇଵ ରାଜେତି ତୀଵ୍ରସଂଵେଗଧର୍ମିଣା
ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସେ ବହୁତ ଆଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, 'ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ରାଜା ହେଉଁ' ବୋଲି ମନରେ ଗଭୀର ଇଚ୍ଛା ରହିଥିଲା।
ଦିନୈର୍ ଅଷ୍ଟଭିର୍ ଏଵାସୌ ତେନ ରାଜ୍ଯଂ ସମୃଦ୍ଧିମତ୍ । ଚିରକାଲପ୍ରତ୍ଯଯଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ପରମେଶ୍ଵରି
ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ସେଇ ଆଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଆଠ ଦିନରେ ସେ ଏମିତି ଏକ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ବହୁତ ଦିନ ପରେ ମିଳେ।
ଅତ୍ରାସୌ ଭର୍ତୃଜୀଵୋ ମେ ଗୃହେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସ୍ଥିତୋ ନୃପଃ । ଅଦୃଶ୍ଯଃ ଖେ ଯଥା ଵାଯୁର୍ ଆମୋଦୋ ଵା ଯଥାନିଲେ
ଏଠାରେ ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଘରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ରହିଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବାତାସ ବା ହାବାରେ ସୁଗନ୍ଧ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହେ।
ଇହୈଵାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରାନ୍ତେ ତଦ୍ ଵ୍ଯୋମ୍ନୀଵ ପଦଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ମଦ୍ଭର୍ତୃରାଜ୍ଯଂ ମମ ତୁ ଗତଂ ଯୋଜନକୋଟିତାମ୍
ଏଠି ଅଙ୍ଗୁଠିର ମାତ୍ରା ପରି ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେଇ ରାଜ୍ୟ ଆକାଶରେ ଥିବା ପରି ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଦଶ କୋଟି ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଆଵାଂ ଖମ୍ ଏଵ ତତ୍ ଖଂ ଚ ଭର୍ତୃରାଜ୍ଯଂ ମମେଶ୍ଵରି । ପୂର୍ଣଂ ସହସ୍ରୈଶ୍ ଶୈଲାନାମ୍ ଅହୋ ମାଯେଯମ୍ ଆତତା
ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଏହି ଆକାଶ ହେଉଛୁ, ଏବଂ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସେ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଅଛି, ମୋ ରାଣୀ। ତଥାପି, ଏହା ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଉଛି—ହାଁ, ଏହି ମାୟା କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!
ତଦ୍ ଦେଵି ଭର୍ତୁର୍ ନିକଟଂ ପୁନର୍ ଗନ୍ତୁଂ ମମେପ୍ସିତମ୍ । ତଦ୍ ଏହି ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାଵଃ କିଂ ଦୂରଂ ଵ୍ଯଵସାଯିନାମ୍
ମା, ଏବେ ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଚଳ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବା—ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ କେଉଁଠି ଦୂରୀ ରହିବ?
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣତା ଦେଵୀଂ ସା ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶୁ ମଣ୍ଡପମ୍ । ଵିହଙ୍ଗୀଵ ତଯା ସାର୍ଧଂ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଽସିନିଭଂ ନଭଃ
ଏଭଳି କହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ, ସେ ଏକ ପକ୍ଷୀ ପରି ତୀବ୍ର କଳା ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯପ୍ରଖ୍ଯଂ ସୌମ୍ଯୈକାର୍ଣଵସୁନ୍ଦରମ୍ । ନାରାଯଣାଙ୍ଗସଦୃଶଂ ଭୃଙ୍ଗପୃଷ୍ଠାମଲଛଵିମ୍
ଆକାଶ ତାମ୍ବୁଳ ରଙ୍ଗର ମେଘରେ ଭାଗିଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶାନ୍ତ ଏକ ମହାସାଗରର ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଭରିଥିଲା, ନାରାୟଣଙ୍କ ଦେହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ପିଠିର ନିର୍ମଳ ଚମକ ଥିଲା।