ଵହତ୍ପ୍ରଣାଲୀପଟଲଂ ପୂର୍ଣପୁଷ୍କରିଣୀଜଲମ୍ । ଦ୍ଵିଜୈଃ କୁରୁକୁଚୈଃ କୂଜତ୍ ସୁଷିରଶ୍ଵଭ୍ରକଚ୍ଛଲମ୍
ପ୍ରବାହମାନ ନଳୀ ଓ ଝରଣାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଲାପ ଝିଲିକର ଜଳ ବହାଉଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଟେଢ଼ା ଠୁଣ୍ଡ଼ ବିଶିଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରେ ଗାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଡାକରେ ଗୁହା ଓ ଖାଲି ସ୍ଥାନମାନେ ଗୁଞ୍ଜରି ଉଠେ।
ଗର୍ଜଦ୍ଗୋଵୃନ୍ଦହୁଙ୍କାରକରାଲାଖିଲକୁଞ୍ଜକମ୍ । ଗୁଞ୍ଜାଗୁଲ୍ମକଷଣ୍ଡାଢ୍ଯଂ ସଚ୍ଛାଯଘନମାରୁତମ୍
ଏଠାର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ିମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କର ଗଭୀର ଦହାଡ଼ରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠୁଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜରି ଉଠୁଛନ୍ତି, ଘନ ଝାଡ଼ି ଓ ଛାୟା ଥିବା ସ୍ଥାନ ଶୀତଳ ବାତାସରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଦୁଷ୍ପ୍ରଵେଶାର୍କକିରଣଂ ପୃଥଙ୍ ନୀହାରଧୂସରମ୍ । ଉଦଞ୍ଚନ୍ମଞ୍ଜରୀପୁଞ୍ଜଜଟାଲଵିଶିଖାନ୍ତରମ୍
ଏଠାରେ ଧୂସର କୁହୁଡ଼ି ଓ ଧୂଳିରେ ରବିକିରଣ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଘନ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଗୁଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାର ଛାୟା ଛାଇଯାଇଛି।
ଶିଲାଫଲହକସ୍ଫାରପ୍ରୋଚ୍ଛଲଚ୍ଛୁକ୍ଲନିର୍ଝରୈଃ । ସ୍ମାରିତାଚଲନିର୍ଧୂତକ୍ଷୀରୋଦଧିଜଲଶ୍ରିଯମ୍
ପାହାଡ଼ ଓ ପଥର ଉପରେ ଚଉଡ଼ା ଧଳା ଝରଣା ଝରିଉଠୁଛି, ଯାହା ଦେଖିଲେ ମନେ ପଡ଼େ ମନ୍ଦାର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ମଥାଯାଇଥିବା କ୍ଷୀରସାଗରର ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା।
ଫଲମାଲାମହାଭାରଭାସୁରୈର୍ ଅଜିରଦ୍ରୁମୈଃ । ଆନୀଯ ପୁଷ୍ପସମ୍ଭାରଂ ତିଷ୍ଠଦ୍ଭିର୍ ଇଵ ସଙ୍କୁଲମ୍
ଅଙ୍ଗନାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଫଳ ଭରା ଗଛମାନେ ଏମିତି ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଭାରି ଫଳମାଳା ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଫୁଲ ଏକଠା କରାଯାଇଛି।
ତରତ୍ତରଲଝାଙ୍କାରକାରିମାରୁତକମ୍ପିତୈଃ । କୀର୍ଣପୁଷ୍ପମହାଵୃଷ୍ଟିଂ ଦ୍ରୁମୈର୍ ଇଵ ରସାକୁଲୈଃ
ତୀବ୍ର ଓ କମ୍ପିତ ବାତାସରେ ଗଛମାନେ ହଲୁଚି, ତାହାରୁ ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ହେଉଛି, ଏହି ଗଛମାନେ ରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅନେକ ଫୁଲ ଝରି ପଡ଼ୁଛି, ମନେ ହୁଏ ଫୁଲର ବଡ଼ ବର୍ଷା ହେଉଛି।
ଅଶଙ୍କିତଶିଲାକୂଟସ୍ରଵଦବ୍ବିନ୍ଦୁଝାଙ୍କୃତୈଃ । କିଞ୍ଚିତ୍କୃତରଵଂ ଗୁପ୍ତୈର୍ ଅଶଙ୍କୈଶ୍ ଶଙ୍କିତୈଃ ଖଗୈଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଳା ଉପରୁ ଅଚାନକ ଝରି ପଡ଼ୁଥିବା ପାଣିର ଫୋଟା ଶବ୍ଦରେ କିଛି ପକ୍ଷୀ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, କିଛି ପକ୍ଷୀ ସତର୍କ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ଉତ୍ଫାଲଲହରୀପ୍ରାନ୍ତଶୀକରାସ୍ଵାଦନାକୁଲୈଃ । ନଦ୍ଯାମ୍ ଉଡ୍ଡଯନାଵର୍ତଵୃତ୍ତିଭିର୍ ଵିହଗୈର୍ ଵୃତମ୍
ନଦୀରେ ଉଫାଳ ତରଙ୍ଗର କୂଳରେ ଝରୁଥିବା ପାଣିର ଛିଟା ଚାଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଘୁର୍ଣ୍ଣି ଧାରାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏହିପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ନଦୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତାଲତାଲଵିଶ୍ରାନ୍ତକାକାଲୋକନଶଙ୍କିତୈଃ । ବାଲୈଃ ପ୍ରଗୋପିତାମିକ୍ଷାଖଣ୍ଡଂ ଜୀର୍ଣସ୍ଵଭୂପ୍ତକୈଃ
ଉଚ୍ଚ ତାଳ ଗଛରେ ବସିଥିବା କାଉଁଡ଼ାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ଶିଶୁମାନେ, ଗାଁର ବୃଦ୍ଧମାନେ ଚିବାଇ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଇଖୁର ଟୁକୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଏଉଁପରି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପଶେଖରସମ୍ଭାରଵସନଗ୍ରାମବାଲକମ୍ । କଦମ୍ବନିମ୍ବଜମ୍ବୀରଗହନୋପାନ୍ତଶୀତଲମ୍
ପୁଷ୍ପମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଗାଁର ଛୁଆମାନେ, ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ତିଆରି, କଦମ୍ବ, ନିମ୍ବ ଓ ଜାମୁନ ଗଛର ଘନ ଛାୟା ତଳେ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
କ୍ଷୌମାନୁତସ୍ତାସ୍ଵରଯା ମଞ୍ଜରୀପୂର୍ଣକର୍ଣଯା । କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାନ୍ତଯା ଭ୍ରାନ୍ତରଥ୍ଯଂ ଗ୍ରାମଖେଟକକାନ୍ତଯା
ମକରନା ଗୁଞ୍ଜନର ଶବ୍ଦ କାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶିତଳ ମସ୍ଲିନ ପିନ୍ଧିଥିବା ଗାଁର ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଗାଁର ଗଲି ଗଲିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ସରିତ୍ତରଙ୍ଗସଙ୍ଘଟ୍ଟସଂରାଵାଶ୍ରୁତସଙ୍କଥମ୍ । କର୍ଣଜାଡ୍ଯଘନତ୍ରାସଵାଞ୍ଛିତୈକାନ୍ତସଂସ୍ଥିତିମ୍
ନଦୀର ତରଙ୍ଗର ଧ୍ୱନି ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ କାନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସହ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଏକାନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଦଧିଲିପ୍ତାସ୍ଯହସ୍ତାଂସୈର୍ ବଦ୍ଧପୁଷ୍ପଲତାଧରୈଃ । ନଗ୍ନୈର୍ ଗୋମଯପଙ୍କାଙ୍କୈର୍ ବାଲୈର୍ ଆକୁଲଚତ୍ଵରମ୍
ଦହି ଲାଗିଥିବା ମୁହଁ ଓ ହାତ, ଫୁଲର ମାଳା ଲାଗିଥିବା ଠୋଉଁ, ନିର୍ବସନ ଓ ଗୋମୟ ମାଟିରେ ଲପେଟା ଲାଗିଥିବା ପିଲାମାନେ, ଚଉକରେ ହଲାହଲି କରୁଥିଲେ।
ତୀରଶାଦ୍ଵଲଵଲ୍ଲୀନାଂ ଦୋଲାନ୍ଦୋଲନହାରିଭିଃ । ତରଙ୍ଗୈର୍ ଵାହ୍ଯମାନାମ୍ବୁଲେଖିକାଙ୍କିତସୈକତମ୍
ନଦୀ କୂଳର ହରିତ ଘାସ ଓ ଲତା ଉପରେ ତରଙ୍ଗ ଡୋଲି ଯାଉଥିଲା, ଜଳରେ ଆଙ୍କା ରେଖା ଥିବା ବାଲୁକା ଚର, ତରଙ୍ଗ ଆଣି ନେଉଥିଲା।
ଦଧିକ୍ଷୀରଘନାମୋଦମତ୍ତମନ୍ଥରମକ୍ଷିକମ୍ । କାଲ୍ଯଭକ୍ତାର୍ଥନୋଦ୍ବାଷ୍ପଜର୍ଜରାମ୍ବରବାଲକମ୍
ଦହି ଓ ଖୀରର ଗାଢ଼ ଗନ୍ଧରେ ମତ ଓ ଧୀର ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ, ସକାଳ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଗ୍ରାମ ପିଲାମାନେ।
ଗୋମଯାସିକ୍ତଵଲଯକରଵାରୀକୃତକ୍ରୁଧମ୍ । ଧମ୍ମିଲ୍ଲଵଲନାଵ୍ଯଗ୍ରଭୂତସ୍ତ୍ରୀଵିହସଜ୍ଜନମ୍
ଗୋମୟ ଜଳରେ ଭିଜି ହାତରେ ବଳୟ ତିଆରି କରି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପିଲାମାନେ, ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଚୁଲି ଖୁଲିଯାଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ହସୁଥିଲେ।
ଦାନ୍ତପୁଚ୍ଛଚ୍ଛଟଚ୍ଛନ୍ନପତତ୍କକୁଦଵାଯସମ୍ । ଗୃହରଥ୍ଯାଙ୍ଗନଦ୍ଵାରକୀର୍ଣକୁନ୍ଦକରଣ୍ଡକମ୍
ଘର ଓ ରାସ୍ତାର ଦ୍ୱାରମାନେ, ମୟୂର ପଙ୍ଖ, କାଉଁ ଡେଣ୍ଡା, ଗାଈ ପୁଛ ଓ ଚମେଳି ଫୁଲର ଟୋକରିରେ ଭରି ଛିଟାଯାଇଛି, ଯାହା ଦେଖିଲେ ଅନ୍ତରାଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗନା ମଧ୍ୟ ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ଗୃହପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତଶ୍ଵଭ୍ରଜାତୈଃ କୁସୁମିତଦ୍ରୁମୈଃ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପ୍ରାତର୍ ଆଗୁଲ୍ଫମ୍ ଆକୀର୍ଣକୁସୁମାଜିରମ୍
ଘର ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଝଡି ମାଟିକୁ ଗୋଡ଼ ଗିଲାଯିବ ଯେପରି ଫୁଲର ଚାଦର ପିଛାଇଦେଇଛି।
ସରଚ୍ଚାମରସାରଙ୍ଗଚଲଜଙ୍ଗଲଷଣ୍ଡକମ୍ । ଗୁଞ୍ଜାନିକୁଞ୍ଜସଞ୍ଜାତଶଷ୍ପସୁପ୍ତମୃଗାର୍ଭକମ୍
ଝିଅଁ ଓ ହରିଣ ଥିବା ପୋଖରୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଗୁଞ୍ଜା ଲତା ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଗୁଞ୍ଜୁରୁକୁରି କରୁଛି, ଓ ଜାଉ ଘାସ ଉପରେ ଛୋଟ ହରିଣ ଶୁଇଁଛି।
ଏକାନ୍ତରାସ୍ତଵତ୍ସୈକକର୍ଣସ୍ପନ୍ଦାସ୍ତମକ୍ଷିକମ୍ । ଗୋପୋଚ୍ଛିଷ୍ଟୀକୃତଦଧିସମ୍ପର୍କାସ୍ପନ୍ଦମକ୍ଷିକମ୍
ଏଠା ଓ ସେଠା ଛୁଆଁ ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କର ଏକ କାନ ହଲାଇ ରହିଛନ୍ତି, ଗୋପାଳମାନେ ଖାଇ ଥିବା ଦହିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଚାଉଁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ହଲୁକ ଗୁଞ୍ଜନ କରି ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ସମସ୍ତସଦ୍ମସୁ କ୍ଷୀଣମାକ୍ଷିକାକ୍ଷିପ୍ତମକ୍ଷିକମ୍ । ଫୁଲ୍ଲାଶୋକଦ୍ରୁମୋଦ୍ଦ୍ଯୋତକୃତଲାକ୍ଷିକମନ୍ଦିରମ୍
ସମସ୍ତ ଘରରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଅତିକମ୍ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଦୂରେଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛରେ ଘରମାନେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ରୂପରେ ଚମକୁଛି।
ଶୀକରାସାରମରୁତା ନିତ୍ଯାର୍ଦ୍ରଵିକଚଦ୍ଦ୍ରୁମମ୍ । କଦମ୍ବମୁକୁଲପ୍ରୋତସପ୍ତଚ୍ଛଦଚ୍ଛଦୋତ୍କରମ୍
ଶିତଳ ତୁଷାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବନରେ ଗଛମାନେ ସବୁବେଳେ ଆର୍ଦ୍ର ଓ ତରଳ ରହିଛି; କଦମ୍ବ ମୁଞ୍ଚି ଓ ସପ୍ତଚ୍ଛଦ ଗଛର ଗଛପତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ ଘନ ଭାବେ ଏକଠା ହୋଇଛି।
ଵୃତିଵ୍ରାତଲତାଫୁଲ୍ଲକେତକୋତ୍କରମାଲିନମ୍ । ବୃହତ୍ପ୍ରଣାଲୀପଟଲୀରଣଦ୍ରୁଟରୁଟାରଵମ୍
ଫୁଲିଥିବା କେତକୀ ଫୁଲ ଲତାମାଳା ସହିତ ଗଠିତ ହୋଇଛି, ଓ ଚଉଡ଼ା ପତ୍ରର ଛାୟା ଭିତରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଵାତାଯନଗୁହାନିର୍ଯତ୍ସୌଧଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାରିଦମ୍ । ପୂର୍ଣପୁଷ୍କରିଣୀପଙ୍କ୍ତିପୂତରାଜପଥାନ୍ତରମ୍
ଜନେଲା ଓ ଘରର ଭିତରୁ ଶିତଳ ପବନ ବାହାରୁଛି; ରାଜପଥ ଚାରିପାଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଶାରି ଶାରି ଥିବାରୁ ସେଠା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ନୀରନ୍ଧ୍ରଵିଟପଚ୍ଛାଯାଶୀତଲାମଲଶାଦ୍ଵଲମ୍ । ସର୍ଵପୁଷ୍ପାସ୍ରଵଦ୍ବିନ୍ଦୁପ୍ରତିବିମ୍ବିତତାରକମ୍
ଘନ ଗଛମାନଙ୍କର ଅଭିଚ୍ଛିନ୍ନ ଛାୟାରେ ଢାକା, ଶୀତଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର କୋମଳ ଘାସରେ ଭରିଥିବା, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲରୁ ପଡୁଥିବା ତରଳ ତିଆରା ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ତାରାମାନଙ୍କର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।
ଅନାରତପତତ୍ପୁଷ୍ପହିମଵର୍ଷସିତାଲଯମ୍ । ଵିଚିତ୍ରମଞ୍ଜରୀପୁଷ୍ପପତ୍ତ୍ରପଲ୍ଵଲପାଦପମ୍
ଯେଉଁଠି ସଦା ଫୁଲ ଓ ହିମ ପଡ଼ି ଥିବାରୁ ଶୀତଳତା ରହେ, ଅଦ୍ଭୁତ ମଞ୍ଜରୀ, ଫୁଲ, ପତ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଗଛର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ।
ଗୃହକକ୍ଷ୍ଯାନ୍ତରାଲୀନମେଘଗୁପ୍ତଚିରଣ୍ଟିକମ୍ । ସୌଧସ୍ଥମେଘଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିର୍ ଅନାଦେଯପ୍ରଦୀପକମ୍
ଘରର ଭିତର କୋଠା ଓ ଦଳାନ ଭଳି ଅନ୍ତରାଳ ଥିବା, ପ୍ରାଚୀନ କୋଣାଗୁଡ଼ିକ ମେଘରେ ଲୁଚିଥିବା, ଉପରେ ମେଘର ବିଜୁଳି ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୀପର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
କନ୍ଦରାନିଲଝାଙ୍କାରଘନଘୁଙ୍ଘୁମମଣ୍ଡପମ୍ । ଚରଚ୍ଚକୋରହାରୀତହରିଣୀହାରିମନ୍ଦିରମ୍
ଗୁହାରେ ବାୟୁର ଗୁଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜାମାନ୍ୟ ମଣ୍ଡପ, ଚଳିତ ଚକୋର, ହରିତାଳିକା ଓ ହରିଣୀମାନଙ୍କର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ମନ୍ଦିର।
ଉନ୍ନିଦ୍ରକନ୍ଦଲୋଦ୍ଵାନ୍ତମାଂସଲାମୋଦମନ୍ଥରୈଃ । ମରୁଦ୍ଭିର୍ ମନ୍ଦମ୍ ଆଦାତୁମ୍ ଆରବ୍ଧୈର୍ ଲୋଲପଲ୍ଲଵମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ତରଳ କଳିକା ଓ ଭିଜା ମାଟିର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ପବନ ହଳୁହଳୁ ହେବାରେ ହସେଇ ଥିବା ଓ ଗଡ଼ିଗଡ଼ି ହେଉଥିବା ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଡୋଳାଇ ଆରମ୍ଭ କରେ।
ଲାଵକାଲାପଲୀଲାଯାମ୍ ଆଲୀନଲଲନାକୁଲମ୍ । କୋକକୋକିଲକାକୋଲକୋଲାହଲସମାକୁଲମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଲାଭା ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ମିଶି ଖେଳୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି, ଏବଂ କୋଇଲି ଓ କୋକିଳ ମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରିତ ମଧୁର ଡାକରେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଗଞ୍ଜାମାନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।