ଗୃହ ଏଵ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ନଗରଂ ଭାତି ଭାସ୍ଵରମ୍ । ତଥୈତଦ୍ ଅସଦ୍ ଏଵାନ୍ତଶ୍ ଚିଦ୍ଧାତୌ ଭାତି ଭାସ୍ଵରମ୍
ଯେପରି ଘରେ ଥିବାବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନଗର ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନାର ମୂଳରେ ଏହି ଅସତ୍ୟ ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥା ମରୁଜଲେ ଽମ୍ବୁତ୍ଵଂ କଟକତ୍ଵଂ ଚ ହେମନି । ଅସତ୍ ସଦ୍ ଇଵ ଭାତୀଦଂ ତଥା ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନି
ଯେପରି ମରୁଭୂମିରେ ଜଳ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ସୁନାରେ କଙ୍କଣର ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଅସତ୍ୟ ସଂସାର ସତ୍ୟ ପରି ଲାଗେ, ଏବଂ ଦେଖିବାର ଗୁଣ ଆତ୍ମାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଏଵମ୍ ଆକଲଯନ୍ତ୍ଯୌ ତେ ଲଲନେ ଲଲନାକୃତୀ । ଗୃହାନ୍ ନିର୍ଯଯତୁର୍ ବାହ୍ଯଂ ଚାରୁଚଙ୍କ୍ରମଣକ୍ରମୈଃ
ଏଭଳି ଭାବି ଭାବି, ସେ ଦୁଇଜଣୀ ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅମାନେ ନିଜ ଘରୁ ବାହାରିଲେ, ମଧୁର ଏବଂ ମାପିଥିବା ପଦକ୍ରମରେ ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯେ ଗ୍ରାମଲୋକେନ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣେ ପୁରୋ ଗିରିମ୍ । ଚୁମ୍ବିତାକାଶକୁହରଂ ସଂସ୍ପ୍ର୍ଷ୍ଟାଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍
ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ଦେଖିପାରୁନଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଗୁହାମାନେ ଆକାଶରେ ଲଗିଥିଲା ଏବଂ ଚୂଡ଼ାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଛୁଇଁଯାଇଥିଲା।
ନାନାଵର୍ଣାଖିଲୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଚିତ୍ରଵନକମ୍ବଲମ୍ । ନାନାନିର୍ଝରନିର୍ଧୂତକୂଜଦ୍ଵନଵିହଙ୍ଗମମ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ ନାନାରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଅନେକ ଝରଣାର ଝରିବାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରମଞ୍ଜରୀପୁଞ୍ଜପିଞ୍ଜରାମ୍ବୁଦମଣ୍ଡଲମ୍ । ଅଭ୍ରକଚ୍ଛଗୁଲୁଚ୍ଛାଗ୍ରଵିଶ୍ରାନ୍ତଖଗସାରଵମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମନୋହର ମଞ୍ଜରୀ ଗୁଛ, କେତେକ ମେଘ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଅଭ୍ରପାଥରର ଶିଖରରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ସାରଵଞ୍ଜୁଲଵିସ୍ତାରଗୁପ୍ତାଖିଲସରିତ୍ତଟମ୍ । ଅସମାପ୍ତଶିଲାଶ୍ଵଭ୍ରଲତାନର୍ତନମାରୁତମ୍
ସାରବଞ୍ଜୁଳ ଗଛମାନେ ଏତେ ଚଉଡ଼ା ହୋଇ ଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ନଦୀପାରକୁ ଆଡ଼କରି ଦେଇଥିଲେ। ଅଧୂରା ପାହାଡ଼ ଓ ଗହ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ବାତାସ ଲତାମାନଙ୍କୁ ନଚାଇ ଖେଳୁଥିଲା।
ପୁଷ୍ପାଭ୍ରପିହିତାକାଶକୋଶକୁଟ୍ଟକଵାରିଦମ୍ । ପତଦ୍ଦୀର୍ଘସରିତ୍ସ୍ରୋତସ୍ସିତମୁକ୍ତାକଲାପକମ୍
ପୁଷ୍ପମେଘମାନେ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲେ, ଗଡ଼ିକୁ ଜଳ ଜମିଥିଲା, ଓ ଦୀର୍ଘ ନଦୀମାନେ ଜଳରେ ଚମକୁଥିବା ମୁକ୍ତାମାଳା ବହି ନେଉଥିଲେ।
ଚଲଦ୍ଵୃକ୍ଷଵନଵ୍ଯୂହଵାତଘଟ୍ଟିତଦିକ୍ତଟମ୍ । ନାନାଵନାକୁଲୋପାନ୍ତଚ୍ଛାଯାସତତଶୀତଲମ୍
ଚଳିଥିବା ବନସ୍ପତି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ବାତାସ ଝଂପ ଦେଉଥିଲା, ଦିଗବଳୟର କୂଳକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲା। ନାନା ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲର ଛାୟା ଉପକୂଳକୁ ସବୁବେଳେ ଶିତଳ କରୁଥିଲା।
ଅଥ ତେ ଲଲନେ ତତ୍ର ତଦା ଦଦୃଶତୁସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ତଂ ଗିରିଗ୍ରାମକଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନସ୍ ସ୍ଵର୍ଗଖଣ୍ଡମ୍ ଇଵ ଚ୍ଯୁତମ୍
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣୀ ଝିଅ ଏଠିରେ ନିଜେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମ ଯେଉଁଟି ମନେ ହେଉଥିଲା ଆକାଶରୁ ଖସି ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ୱର୍ଗର ଏକ ଖଣ୍ଡ।
ଵହତ୍ପ୍ରଣାଲୀପଟଲଂ ପୂର୍ଣପୁଷ୍କରିଣୀଜଲମ୍ । ଦ୍ଵିଜୈଃ କୁରୁକୁଚୈଃ କୂଜତ୍ ସୁଷିରଶ୍ଵଭ୍ରକଚ୍ଛଲମ୍
ପ୍ରବାହମାନ ନଳୀ ଓ ଝରଣାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଲାପ ଝିଲିକର ଜଳ ବହାଉଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଟେଢ଼ା ଠୁଣ୍ଡ଼ ବିଶିଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରେ ଗାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଡାକରେ ଗୁହା ଓ ଖାଲି ସ୍ଥାନମାନେ ଗୁଞ୍ଜରି ଉଠେ।
ଗର୍ଜଦ୍ଗୋଵୃନ୍ଦହୁଙ୍କାରକରାଲାଖିଲକୁଞ୍ଜକମ୍ । ଗୁଞ୍ଜାଗୁଲ୍ମକଷଣ୍ଡାଢ୍ଯଂ ସଚ୍ଛାଯଘନମାରୁତମ୍
ଏଠାର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ିମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କର ଗଭୀର ଦହାଡ଼ରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠୁଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜରି ଉଠୁଛନ୍ତି, ଘନ ଝାଡ଼ି ଓ ଛାୟା ଥିବା ସ୍ଥାନ ଶୀତଳ ବାତାସରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଦୁଷ୍ପ୍ରଵେଶାର୍କକିରଣଂ ପୃଥଙ୍ ନୀହାରଧୂସରମ୍ । ଉଦଞ୍ଚନ୍ମଞ୍ଜରୀପୁଞ୍ଜଜଟାଲଵିଶିଖାନ୍ତରମ୍
ଏଠାରେ ଧୂସର କୁହୁଡ଼ି ଓ ଧୂଳିରେ ରବିକିରଣ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଘନ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଗୁଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାର ଛାୟା ଛାଇଯାଇଛି।
ଶିଲାଫଲହକସ୍ଫାରପ୍ରୋଚ୍ଛଲଚ୍ଛୁକ୍ଲନିର୍ଝରୈଃ । ସ୍ମାରିତାଚଲନିର୍ଧୂତକ୍ଷୀରୋଦଧିଜଲଶ୍ରିଯମ୍
ପାହାଡ଼ ଓ ପଥର ଉପରେ ଚଉଡ଼ା ଧଳା ଝରଣା ଝରିଉଠୁଛି, ଯାହା ଦେଖିଲେ ମନେ ପଡ଼େ ମନ୍ଦାର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ମଥାଯାଇଥିବା କ୍ଷୀରସାଗରର ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା।
ଫଲମାଲାମହାଭାରଭାସୁରୈର୍ ଅଜିରଦ୍ରୁମୈଃ । ଆନୀଯ ପୁଷ୍ପସମ୍ଭାରଂ ତିଷ୍ଠଦ୍ଭିର୍ ଇଵ ସଙ୍କୁଲମ୍
ଅଙ୍ଗନାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଫଳ ଭରା ଗଛମାନେ ଏମିତି ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଭାରି ଫଳମାଳା ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଫୁଲ ଏକଠା କରାଯାଇଛି।
ତରତ୍ତରଲଝାଙ୍କାରକାରିମାରୁତକମ୍ପିତୈଃ । କୀର୍ଣପୁଷ୍ପମହାଵୃଷ୍ଟିଂ ଦ୍ରୁମୈର୍ ଇଵ ରସାକୁଲୈଃ
ତୀବ୍ର ଓ କମ୍ପିତ ବାତାସରେ ଗଛମାନେ ହଲୁଚି, ତାହାରୁ ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ହେଉଛି, ଏହି ଗଛମାନେ ରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅନେକ ଫୁଲ ଝରି ପଡ଼ୁଛି, ମନେ ହୁଏ ଫୁଲର ବଡ଼ ବର୍ଷା ହେଉଛି।
ଅଶଙ୍କିତଶିଲାକୂଟସ୍ରଵଦବ୍ବିନ୍ଦୁଝାଙ୍କୃତୈଃ । କିଞ୍ଚିତ୍କୃତରଵଂ ଗୁପ୍ତୈର୍ ଅଶଙ୍କୈଶ୍ ଶଙ୍କିତୈଃ ଖଗୈଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଳା ଉପରୁ ଅଚାନକ ଝରି ପଡ଼ୁଥିବା ପାଣିର ଫୋଟା ଶବ୍ଦରେ କିଛି ପକ୍ଷୀ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, କିଛି ପକ୍ଷୀ ସତର୍କ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ଉତ୍ଫାଲଲହରୀପ୍ରାନ୍ତଶୀକରାସ୍ଵାଦନାକୁଲୈଃ । ନଦ୍ଯାମ୍ ଉଡ୍ଡଯନାଵର୍ତଵୃତ୍ତିଭିର୍ ଵିହଗୈର୍ ଵୃତମ୍
ନଦୀରେ ଉଫାଳ ତରଙ୍ଗର କୂଳରେ ଝରୁଥିବା ପାଣିର ଛିଟା ଚାଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଘୁର୍ଣ୍ଣି ଧାରାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏହିପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ନଦୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତାଲତାଲଵିଶ୍ରାନ୍ତକାକାଲୋକନଶଙ୍କିତୈଃ । ବାଲୈଃ ପ୍ରଗୋପିତାମିକ୍ଷାଖଣ୍ଡଂ ଜୀର୍ଣସ୍ଵଭୂପ୍ତକୈଃ
ଉଚ୍ଚ ତାଳ ଗଛରେ ବସିଥିବା କାଉଁଡ଼ାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ଶିଶୁମାନେ, ଗାଁର ବୃଦ୍ଧମାନେ ଚିବାଇ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଇଖୁର ଟୁକୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଏଉଁପରି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପଶେଖରସମ୍ଭାରଵସନଗ୍ରାମବାଲକମ୍ । କଦମ୍ବନିମ୍ବଜମ୍ବୀରଗହନୋପାନ୍ତଶୀତଲମ୍
ପୁଷ୍ପମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଗାଁର ଛୁଆମାନେ, ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ତିଆରି, କଦମ୍ବ, ନିମ୍ବ ଓ ଜାମୁନ ଗଛର ଘନ ଛାୟା ତଳେ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
କ୍ଷୌମାନୁତସ୍ତାସ୍ଵରଯା ମଞ୍ଜରୀପୂର୍ଣକର୍ଣଯା । କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାନ୍ତଯା ଭ୍ରାନ୍ତରଥ୍ଯଂ ଗ୍ରାମଖେଟକକାନ୍ତଯା
ମକରନା ଗୁଞ୍ଜନର ଶବ୍ଦ କାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶିତଳ ମସ୍ଲିନ ପିନ୍ଧିଥିବା ଗାଁର ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଗାଁର ଗଲି ଗଲିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ସରିତ୍ତରଙ୍ଗସଙ୍ଘଟ୍ଟସଂରାଵାଶ୍ରୁତସଙ୍କଥମ୍ । କର୍ଣଜାଡ୍ଯଘନତ୍ରାସଵାଞ୍ଛିତୈକାନ୍ତସଂସ୍ଥିତିମ୍
ନଦୀର ତରଙ୍ଗର ଧ୍ୱନି ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ କାନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସହ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଏକାନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଦଧିଲିପ୍ତାସ୍ଯହସ୍ତାଂସୈର୍ ବଦ୍ଧପୁଷ୍ପଲତାଧରୈଃ । ନଗ୍ନୈର୍ ଗୋମଯପଙ୍କାଙ୍କୈର୍ ବାଲୈର୍ ଆକୁଲଚତ୍ଵରମ୍
ଦହି ଲାଗିଥିବା ମୁହଁ ଓ ହାତ, ଫୁଲର ମାଳା ଲାଗିଥିବା ଠୋଉଁ, ନିର୍ବସନ ଓ ଗୋମୟ ମାଟିରେ ଲପେଟା ଲାଗିଥିବା ପିଲାମାନେ, ଚଉକରେ ହଲାହଲି କରୁଥିଲେ।
ତୀରଶାଦ୍ଵଲଵଲ୍ଲୀନାଂ ଦୋଲାନ୍ଦୋଲନହାରିଭିଃ । ତରଙ୍ଗୈର୍ ଵାହ୍ଯମାନାମ୍ବୁଲେଖିକାଙ୍କିତସୈକତମ୍
ନଦୀ କୂଳର ହରିତ ଘାସ ଓ ଲତା ଉପରେ ତରଙ୍ଗ ଡୋଲି ଯାଉଥିଲା, ଜଳରେ ଆଙ୍କା ରେଖା ଥିବା ବାଲୁକା ଚର, ତରଙ୍ଗ ଆଣି ନେଉଥିଲା।
ଦଧିକ୍ଷୀରଘନାମୋଦମତ୍ତମନ୍ଥରମକ୍ଷିକମ୍ । କାଲ୍ଯଭକ୍ତାର୍ଥନୋଦ୍ବାଷ୍ପଜର୍ଜରାମ୍ବରବାଲକମ୍
ଦହି ଓ ଖୀରର ଗାଢ଼ ଗନ୍ଧରେ ମତ ଓ ଧୀର ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ, ସକାଳ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଗ୍ରାମ ପିଲାମାନେ।
ଗୋମଯାସିକ୍ତଵଲଯକରଵାରୀକୃତକ୍ରୁଧମ୍ । ଧମ୍ମିଲ୍ଲଵଲନାଵ୍ଯଗ୍ରଭୂତସ୍ତ୍ରୀଵିହସଜ୍ଜନମ୍
ଗୋମୟ ଜଳରେ ଭିଜି ହାତରେ ବଳୟ ତିଆରି କରି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପିଲାମାନେ, ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଚୁଲି ଖୁଲିଯାଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ହସୁଥିଲେ।
ଦାନ୍ତପୁଚ୍ଛଚ୍ଛଟଚ୍ଛନ୍ନପତତ୍କକୁଦଵାଯସମ୍ । ଗୃହରଥ୍ଯାଙ୍ଗନଦ୍ଵାରକୀର୍ଣକୁନ୍ଦକରଣ୍ଡକମ୍
ଘର ଓ ରାସ୍ତାର ଦ୍ୱାରମାନେ, ମୟୂର ପଙ୍ଖ, କାଉଁ ଡେଣ୍ଡା, ଗାଈ ପୁଛ ଓ ଚମେଳି ଫୁଲର ଟୋକରିରେ ଭରି ଛିଟାଯାଇଛି, ଯାହା ଦେଖିଲେ ଅନ୍ତରାଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗନା ମଧ୍ୟ ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ଗୃହପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତଶ୍ଵଭ୍ରଜାତୈଃ କୁସୁମିତଦ୍ରୁମୈଃ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପ୍ରାତର୍ ଆଗୁଲ୍ଫମ୍ ଆକୀର୍ଣକୁସୁମାଜିରମ୍
ଘର ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଝଡି ମାଟିକୁ ଗୋଡ଼ ଗିଲାଯିବ ଯେପରି ଫୁଲର ଚାଦର ପିଛାଇଦେଇଛି।
ସରଚ୍ଚାମରସାରଙ୍ଗଚଲଜଙ୍ଗଲଷଣ୍ଡକମ୍ । ଗୁଞ୍ଜାନିକୁଞ୍ଜସଞ୍ଜାତଶଷ୍ପସୁପ୍ତମୃଗାର୍ଭକମ୍
ଝିଅଁ ଓ ହରିଣ ଥିବା ପୋଖରୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଗୁଞ୍ଜା ଲତା ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଗୁଞ୍ଜୁରୁକୁରି କରୁଛି, ଓ ଜାଉ ଘାସ ଉପରେ ଛୋଟ ହରିଣ ଶୁଇଁଛି।
ଏକାନ୍ତରାସ୍ତଵତ୍ସୈକକର୍ଣସ୍ପନ୍ଦାସ୍ତମକ୍ଷିକମ୍ । ଗୋପୋଚ୍ଛିଷ୍ଟୀକୃତଦଧିସମ୍ପର୍କାସ୍ପନ୍ଦମକ୍ଷିକମ୍
ଏଠା ଓ ସେଠା ଛୁଆଁ ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କର ଏକ କାନ ହଲାଇ ରହିଛନ୍ତି, ଗୋପାଳମାନେ ଖାଇ ଥିବା ଦହିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଚାଉଁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ହଲୁକ ଗୁଞ୍ଜନ କରି ଘୁରୁଛନ୍ତି।