ସମୁଦ୍ଯଦ୍ଯୌଵନାରମ୍ଭମ୍ ଉଦ୍ଯୋଗଶମଶୋଭିତମ୍ । ଅନୁଦ୍ଵିଗ୍ନମ୍ ଅନାଯାସଂ ପୂର୍ଣପ୍ରାଯମନୋରଥମ୍
ଯୁବତ୍ୱ ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରୟାସ ଓ ଶାନ୍ତିର ସମନ୍ୱୟରେ ଶୋଭିତ, ଅଚିଞ୍ତିତ, ଅସହଜ ନୁହେଁ, ପ୍ରାୟଃ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା।
ଵିଚାରିତଜଗଦ୍ଯାତ୍ରଂ ପଵିତ୍ରଗୁଣଗୋଚରମ୍ । ମହାସତ୍ତ୍ଵୈକଲୋଭେନ ଗୁଣୈର୍ ଇଵ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ସଂସାରର ଚଳାଚଳକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ପବିତ୍ର ଗୁଣମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଅଟୁଟ, ଗୁଣମାନେ ଯେପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥାନ୍ତି, ସେପରି ରହିଥିଲେ।
ଉଦାରସାରମ୍ ଆପୂର୍ଣମ୍ ଅନ୍ତଃକରଣକୋଟରମ୍ । ଅଵିକ୍ଷୁଭିତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଦର୍ଶଯନ୍ତମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ଉଦାର ମୂଳ ଭାବରେ ମନର ଗଭୀର ଅନ୍ତଃକୋଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅଚଞ୍ଚଳ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଏଵଂ ଗୁଣଗଣାକୀର୍ଣୋ ଦୂରାଦ୍ ଏଵ ରଘୂଦ୍ଵହଃ । ପରିମେଯସିତାଚ୍ଛାଚ୍ଛସ୍ଵହାରାମ୍ବରପଲ୍ଲଵଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦୂରରୁ ରଘୁବଂଶୀ ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଓ ଅଳଙ୍କାର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଧଳା ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା।
ପ୍ରଣନାମ ଚଲଚ୍ଚାରୁଚୂଡାମଣିମରୀଚିନା । ଶିରସା ଵସୁଧାକମ୍ପଲୋଲମାନାଚଲଶ୍ରିଯା
ସେ ନମସ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ଚଳିତ ରତ୍ନମୁକୁଟ ରେ ଆଲୋକ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା, ମୁଣ୍ଡରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ମହିମା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରେ।
ପ୍ରଥମଂ ପିତରଂ ପଶ୍ଚାନ୍ ମୁନୀନ୍ ମାନ୍ଯୈକମ୍ ଆନତଃ । ତତୋ ଵିପ୍ରାଂସ୍ ତତୋ ବନ୍ଧୂଂସ୍ ତତୋ ଽଧିକଗୁଣାନ୍ ଗୁରୂନ୍
ପ୍ରଥମେ ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ, ପରେ ଗରିମାମୟ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ, ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ, ପରେ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଧିକ ଗୁଣବାନ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ଚାତ୍ମନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନାକ୍ ସ୍ଵାଦୁଗିରା ତଥା । ରାଜଲୋକେନ ଵିହିତାଂ ସ ପ୍ରଣାମପରମ୍ପରାମ୍
ସେ ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ମଧୁର କଥା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ କରୁଥିବା ନମସ୍କାରର ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ଵିହିତାଶୀର୍ ମୁନିଭ୍ଯାଂ ତୁ ରାମସ୍ ସ ଶମମାନସଃ । ଆସସାଦ ପିତୁଃ ପୁଣ୍ଯଂ ସମୀପଂ ସୁରସୁନ୍ଦରଃ
ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ଶାନ୍ତ ମନ ନେଇ ରାମ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କର ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ, ଦେବତାମାନେ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ, ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପାଦାଭିଵନ୍ଦନରତଂ ତମ୍ ଅଥାସୌ ମହୀପତିଃ । ଶିରସ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯାଲିଲିଙ୍ଗାଶୁ ଚୁଚୁମ୍ବ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ପଦପଦେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନତ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଦଖଳାଇ ଶୀଘ୍ର ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ତଥୈଵ ପରଵୀରହା । ଆଲିଲିଙ୍ଗ ଘନସ୍ନେହଂ ରାଜହଂସୋ ଽମ୍ବୁଜଂ ଯଥା
ଏହିପରି ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯେପରି ରାଜହଂସ ଅମ୍ବୁଜକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ।
ଉତ୍ସଙ୍ଗେ ଵତ୍ସ ତିଷ୍ଠେତି ଵଦତ୍ଯ୍ ଅଥ ମହୀପତୌ । ଭୂମୌ ପରିଜନାସ୍ତୀର୍ଣେ ସୋ ଽଂଶୁକେ ଽଥ ନ୍ଯଵିକ୍ଷତ
ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ, 'ବୁଆ, ମୋ ଝପରେ ବସ', କିନ୍ତୁ ସେ ଦାସମାନେ ପତିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତଵିଵେକସ୍ ତ୍ଵଂ କଲ୍ଯାଣାନାଂ ଚ ଭାଜନମ୍ । ଜନଵଜ୍ ଜୀର୍ଣଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଖେଦାଯାତ୍ମା ନ ଦୀଯତେ
ପୁଅ, ତୁମେ ବିବେକ ଲାଭ କରିଛ, ଶୁଭ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ହେଉଛ; ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରେ ପକ୍କା ମନ ରଖି, ଦୁଃଖକୁ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଉନାହଁ।
ଵୃଦ୍ଧଵିପ୍ରଗୁରୁପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵାଦୃଶେନାନୁତିଷ୍ଠତା । ପଦମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ମୋହମ୍ ଅନୁଧାଵତା
ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୁରୁମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ତୁମେ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ଶୁଭ ଦଶା ମିଳେ; ମୂଢତା ପଛେ ଦୌଡ଼ିଲେ ନୁହେଁ।
ତାଵଦ୍ ଏଵାପଦୋ ଦୂରେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପରିପେଲଵାଃ । ଯାଵଦ୍ ଏଵ ନ ମୋହସ୍ଯ ପ୍ରସରଃ ପୁତ୍ର ଦୀଯତେ
ପୁଅ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ମୂଢତାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବିପଦମାନେ ଦୂରେ ରହିଥାନ୍ତି।
ରାଜପୁତ୍ର ମହାବାହୋ ଶୂରସ୍ ତ୍ଵଂ ଵିଜିତାସ୍ ତ୍ଵଯା । ଦୁରୁଚ୍ଛେଦା ଦୁରାରମ୍ଭା ଅପ୍ଯ୍ ଅମୀ ଵିଷଯାରଯଃ
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ତୁମେ ସାହସୀ ଓ ବୀର। ତୁମେ ଏହି ଅତି କଠିନ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜୟ କରିଛ।
କିମ୍ ଅତଜ୍ଜ୍ଞ ଇଵାଜ୍ଞାନାଂ ଯୋଗ୍ଯେ ଵା ମୋହସାଗରେ । ଵିନିମଜ୍ଜସି କଲ୍ଲୋଲଗହନେ ଜାଡ୍ଯଶାଲିନି
ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନୀ ମନେ ହୋଇ, ଏହି ଭ୍ରମ ର ସାଗରରେ, ଘନ ତରଙ୍ଗ ଓ ଅଳସତାରେ କାହିଁକି ଡୁବୁଛ?
ଚଲନ୍ନୀଲୋତ୍ପଲଵ୍ଯୂହସମଲୋଚନ ଲୋଲତାମ୍ । ବ୍ରୂହି ଚେତଃକୃତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହେତୁନା କେନ ମୁହ୍ଯସି
ଚଳିତ ନୀଳ କମଳ ମାଳା ପରି ତୁମର ନୟନ, ମୋତେ କହ, ମନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କାରଣକୁ ଛାଡି, କେଉଁ ହେତୁରେ ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ?
କିଂନିଷ୍ଠାଃ କିଯତା କେନ କିଯନ୍ତଃ କାରଣେନ ତେ । ଆଧଯୋ ନୁ ଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି ମନୋ ଗେହମ୍ ଇଵାଖଵଃ
ତୁମର ଦୁଃଖ କେଉଁ ଭିତିରେ ଆଧାରିତ, କେତେ ଅଛି, କିଏ ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ସେମାନେ ତୁମର ମନକୁ ଚୋରମାନେ ଘର ଲୁଟିବା ପରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି?
ମନ୍ଯେ ନାନୁଚିତାନାଂ ତ୍ଵମ୍ ଆଧୀନାଂ ପଦମ୍ ଉତ୍ତମଃ । ଆପତ୍ସୁ ଚାପ୍ତୋ ଯୋ ଧୀରୋ ନିର୍ଜିତାସ୍ ତେନ ଚାଧଯଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ। କାରଣ, ଯେଉଁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଆପଦରେ ମିଳେ, ସେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖମାନେ ଜୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଥାଭିମତମ୍ ଆଶୁ ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଚାନଘମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ପୁନର୍ ଯେନ ତଵ ଭେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନାଧଯଃ
ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଶୀଘ୍ର କହ, ହେ ପାପରହିତ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାହା ପାଇବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ପୁନି ଭଙ୍ଗ ହେବ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉତ୍ତମସ୍ଯ ସ ମୁନେ ରଘୁଵଂଶକେତୁର୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵାକ୍ଯମ୍ ଉଚିତାର୍ଥଵିଲାସଗର୍ଭମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ଖେଦମ୍ ଅଭିଗର୍ଜତି ଵାରିଵାହେ ବର୍ହୀ ଯଥାଭ୍ଯନୁମିତାଭିମତାର୍ଥସିଦ୍ଧିଃ
ଏଭଳି ଉଚିତ ଅର୍ଥ ଓ ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯେପରି ମୟୂର ବର୍ଷା ଆସୁଥିବା ବେଳେ ଆନନ୍ଦରେ ଡାକେ, ଏମିତି ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେବାର ନିଶ୍ଚିତି ପାଇ ଖୁସି ହେଲେ।
ଇତି ପୃଷ୍ଟୋ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରେଣ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ରାଘଵଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଚାରୁ ଧୀରପୂର୍ଣାର୍ଥମନ୍ଥରମ୍
ଏଭଳି ମହାମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯିବା ପରେ ଓ ଆଶ୍ୱାସନ ମିଳିବା ପରେ, ରାଘବ ଧୀର ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ଭଵତା ପୃଷ୍ଟୋ ଯଥାଵଦ୍ ଅଧୁନା କିଲ । କଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅଜ୍ଞୋ ଽପି କୋ ଲଙ୍ଘଯତି ସଦ୍ଵଚଃ
ଭଗବନ୍ତ, ଆପଣ ଯେପରି ପଚାରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏବେ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ କହିବି; ଯଦିଓ ମୁଁ ଅଜ୍ଞ, କିନ୍ତୁ କିଏ ଭଲ ଲୋକଙ୍କର କଥାକୁ ଅନଦେଖା କରିପାରିବ?
ଅହଂ ତାଵଦ୍ ଅଯଂ ଜାତୋ ନିଜେ ଽସ୍ମିନ୍ ପିତୃସଦ୍ମନି । କ୍ରମେଣ ଵୃଦ୍ଧିଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତଵିଦ୍ଯଶ୍ ଚ ସଂସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ଏଠି ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଦେଖାଦେଖି ବଢିଛି ଓ ଶିକ୍ଷା ଅଧିଗମନ କରି ଏବେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି।
ତତସ୍ ସଦାଚାରପରୋ ଭୂତ୍ଵାହଂ ମୁନିନାଯକ । ଵିହୃତସ୍ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର୍ଥମ୍ ଉର୍ଵୀମ୍ ଅମ୍ବୁଧିମେଖଲାମ୍
ତାପରେ, ମୁଁ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଲାଗି ରହି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିଛି।
ଏତାଵତାଥ କାଲେନ ସଂସାରାସ୍ଥାମ୍ ଇମାଂ ମମ । ସ୍ଵଵିଵେକୋ ଜହାରାନ୍ତର୍ ଓଘସ୍ ତଟଲତାମ୍ ଇଵ
ଏପରି ଏକ ସମୟ ପରେ, ମୋର ନିଜ ବିବେକ ମୋ ସଂସାର ଆସକ୍ତିକୁ ଏମିତି ଭାବେ ଭାସିନେଲା, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାଣିର ଝରଣା ନଦୀର ପାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ।
ଵିଵେକେନ ପରୀତାତ୍ମା ତେନାହଂ ତଦନୁ ସ୍ଵଯମ୍ । ଭୋଗନୀରସଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରଵିଚାରିତଵାନ୍ ଇଦମ୍
ବିବେକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋର ମନ, ଏହି ଭୋଗରେ ରୁଚି ହରାଇଥିବା ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିଲି।
କିଂ ନାମେଦଂ ଵତ ସୁଖଂ ଯୋ ଽଯଂ ସଂସାରସଂସୃତିଃ । ଜାଯତେ ମୃତଯେ ଲୋକୋ ମ୍ରିଯତେ ଜନନାଯ ଚ
ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ କହିବାକୁ ଥିବା ସେଇ ସୁଖ କ’ଣ? ଲୋକେ ଜନ୍ମ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଅନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ସ୍ଵସ୍ଥିତାସ୍ ସର୍ଵ ଏଵେମେ ସଚରାଚରଚେଷ୍ଟିତାଃ । ଆପଦାଂ ପତଯଃ ପାପା ଭାଵା ଵିଭଵଭୂମଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥିତିରେ ଅଛି; ଦୁଃଖର ଅଧିପତି, ଅପବିତ୍ର ଚିନ୍ତା ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଉତ୍ସ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଅଯଶ୍ଶଲାକାସଦୃଶାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ଅସଙ୍ଗିନଃ । ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତେ କେଵଲଂ ଭାଵା ମନଃକଲ୍ପନଯା ସ୍ଵଯା
ଅପମାନର କାଠିପାଇଁ ଯେମିତି ଏକାଏକି ଅଛି, ଏହି ଭାବଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଅଲଗା ଅଛନ୍ତି; କେବଳ ମନର କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି।