ଅସ୍ମାକଂ ଵନଦେଵୀଭ୍ଯାଂ ପ୍ରସାଦଃ କୃତ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥ । ଶାନ୍ତଦୁଃଖେ ଗୃହଜନେ ପୁଣ୍ଯପାରପରେ ସ୍ଥିତେ
ମନେ ହେଉଛି ଆମର ଜଙ୍ଗଲ ଦେବୀମାନେ ଦୟା କରିଛନ୍ତି; ଘରର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ମଣ୍ଡପାକାଶସଂଲୀନା ଲୀଲାମ୍ ଆହ ସରସ୍ଵତୀ । ଵ୍ଯୋମରୂପା ଵ୍ଯୋମରୂପାଂ ସ୍ମଯାତ୍ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଅଵସ୍ଥିତାମ୍
ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସରସ୍ବତୀ ମଜାରେ କହିଲେ; ଆକାଶ ସଦୃଶ ଆକୃତି ଥିବା ଜଣେ ହସି ନିରବ ରହିଲେ।
ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଵପ୍ନଯୋର୍ ମୋଘକ୍ରିଯାଯାଃ କଥନଂ ମିଥଃ । ଯଥେହାର୍ଥକ୍ରିଯାଂ ଧତ୍ତେ ତଯୋସ୍ ସା ସଙ୍କଥା ତଥା
ସେମାନଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା କଳ୍ପନା ଓ ସ୍ୱପ୍ନର କାମ ଅର୍ଥହୀନ ଥିବା ବିଷୟରେ ଥିଲା; ଯେପରି ଏହି ଜଗତରେ କାମ କରାଯାଏ, ସେପରି ସେମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ।
ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିନାଡୀପ୍ରାଣାଦେର୍ ଋତେ ଽପ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତା ତଯୋଃ । ସା ସଙ୍କଥନସଂଵିତ୍ତିସ୍ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଯୋର୍ ଇଵ
ପୃଥିବୀ, ନାଡ଼ୀ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ଆଲୋଚନା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ସେଇ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ କଳ୍ପନାରେ ଯେପରି, ସେପରି ଥିଲା।
ଜ୍ଞେଯଂ ଜ୍ଞାତମ୍ ଅଶେଷେଣ ଦୃଷ୍ଟା ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯସଂଵିଦଃ । ଈଦୃଶୀଯଂ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତା କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵଦ ପୃଚ୍ଛସି
ଯେଉଁ ସବୁକିଛି ଜାଣିବାକୁ ଥିଲା, ସେସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିଯାଇଛି; ଯେଉଁ ଦେଖିବାକୁ ଥିଲା, ଦେଖିବାର ଜ୍ଞାନ ଦେଖିଛି। ଏହି ଭଳି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମର ସତ୍ୟତା—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ପଚାରୁଛ?
ମୃତସ୍ଯ ଭର୍ତୁର୍ ଜୀଵୋ ଽସୌ ଯତ୍ର ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ମେ । ତତ୍ରାହଂ କିଂ ନ ତୈର୍ ଦୃଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟାସ୍ମୀହ ସୁତେନ କିମ୍
ମୋର ମୃତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯେଉଁଠି ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି—ସେଠାରେ ସେମାନେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଏଠାରେ ମୋ ପୁଅ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖୁଛି?
ଅଭ୍ଯାସେନ ଵିନା ଵତ୍ସେ ତଦା ତେ ଦ୍ଵୈତନିଶ୍ଚଯଃ । ନୂନମ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତୋ ନାଭୂଦ୍ ଋତୁସନ୍ଧାଵ୍ ଋତୁର୍ ଯଥା
ଅଭ୍ୟାସ ଛଡ଼ା, ପ୍ରିୟା, ସେ ସମୟରେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟତା ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇନଥିଲା, ଯେପରି ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ ଏକ ଋତୁ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ।
ଅଦ୍ଵୈତଂ ଯୋ ନ ଯାତୋ ଽସୌ କଥମ୍ ଅଦ୍ଵୈତକର୍ମଭିଃ । ଯୁଜ୍ଯତେ ତାପସଂସ୍ଥସ୍ଯ ଚ୍ଛାଯାଙ୍ଗାନୁଭଵଃ କୁତଃ
ଯିଏ ଅଦ୍ୱୈତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ କିପରି ଅଦ୍ୱୈତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିପାରିବ? ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ଛାୟା କିମ୍ବା ଦେହର ଅନୁଭୂତି କିପରି ହେବ?
ଲୀଲାସ୍ମୀତି ଵିନାଭ୍ଯାସଂ ତତ୍ର ନାସ୍ତଙ୍ଗତୋ ଽଭଵତ୍ । ଯଦା ଭାଵସ୍ ତଦା ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପତ୍ଵମ୍ ଅଭୂନ୍ ନ ତେ
ଲୀଳେ, ଅଭ୍ୟାସ ଛଡ଼ା ସେଠାରେ କୌଣସି ଲୟ ହେଇନଥିଲା; ଯେତେବେଳେ ସେ ଅବସ୍ଥା ଆସିଲା, ସତ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପର ଶକ୍ତି ତୁମ ପାଖରେ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଅଦ୍ଯାପି ସତ୍ଯାନୁଭଵାସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପାସ୍ ତେନ ମାଂ ଯଯୁଃ । ସମ୍ପଶ୍ଯତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିମତଂ ଫଲିତଂ ତଵ ସୁନ୍ଦରି
ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସଙ୍କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ତୁମର 'ମୁଁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରିବି' ବୋଲି ଯେଇଥିବା ଇଚ୍ଛା, ସୁନ୍ଦରୀ, ସେହିଟି ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।
ଇଦାନୀଂ ତସ୍ଯ ଭର୍ତୁସ୍ ତ୍ଵଂ ସମୀପଂ ଯଦି ଗଚ୍ଛସି । ତତ୍ ତେନ ଵ୍ଯଵହାରସ୍ ତେ ପୂର୍ଵଵତ୍ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏବେ ତୁମେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ତେବେ ପୂର୍ବବତ୍ ତୁମର ସମ୍ପର୍କ ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିବ।
ଇହୈଵ ମନ୍ଦିରାକାଶେ ପତିର୍ ଵିପ୍ରୋ ମମାଭଵତ୍ । ଇହୈଵ ସ ମୃତୋ ଭୂତ୍ଵା ସମ୍ପନ୍ନୋ ଵସୁଧାଧିପଃ
ଏଠାରେ, ଏହି ମହଳର ଆକାଶରେ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହେଇଥିଲେ।
ଇହୈଵ ତସ୍ଯ ସଂସାରେ ତସ୍ମିନ୍ ଭୂମଣ୍ଡଲାନ୍ତରେ । ରାଜଧାନୀପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ପୁରନ୍ଧ୍ର୍ଯ୍ ଅସ୍ମି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଏଠାରେ ଏହି ସଂସାରରେ, ସେ ଭୂମିର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ, ରାଜଧାନୀ ସହରରେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ରାଣୀ ଭାବେ ବସିଛି।
ଇହୈଵାନ୍ତଃପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ସ ମୃତୋ ମମ ଭୂମିପଃ । ଇହୈଵାନ୍ତଃପୁରାକାଶେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ପୁନର୍ ନୃପଃ
ଏଠିରେ ଏହି ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ମୋର ପତି ରାଜା ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏଠିରେ ଏହି ଅନ୍ତଃପୁରର ଆକାଶରେ, ସେଠି ପୁଣିଥରେ ରାଜା ହେଲେ।
ସମ୍ପନ୍ନୋ ଵସୁଧାପୀଠେ ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରଃ । ସର୍ଵୋ ଜଵଞ୍ଜଵୀଭାଵ ଇହୈଵାଯମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ଭୂମିର ସିଂହାସନ ଅଧିକାର କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ନାୟକ ହେଲେ; ଏ ସବୁ କଥା ଏଠିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘଟିଯାଇଛି।
ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଗୃହାକାଶେ ସର୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଭୂତଯଃ । ସ୍ଥିତାସ୍ ସମୁଦ୍ଗକୋଶସ୍ଯ ଯଥାନ୍ତସ୍ ସର୍ଷପୋତ୍କରାଃ
ଏହି ଘରର ଆକାଶରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜଗତମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ବାକସର ଭିତରେ ଅନେକ ସରସପ ଦାଣା ରହିଥାଏ।
ତଦ୍ ଅଦୂରମ୍ ଅହଂ ମନ୍ଯେ ତଦ୍ ଭର୍ତୁର୍ ମମ ମଣ୍ଡଲମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତମ୍ ଇହ ଯଥା ପଶ୍ଯାମି ତତ୍ କୁରୁ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେଠା ଦୂର ନୁହେଁ; ସେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ। କେବେ କେବେ ଏଠି ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ପରି ଦେଖେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି କର।
ଭୂତଲାରୁନ୍ଧତିସୁତେ ଭର୍ତାରସ୍ ତଵ ସମ୍ପ୍ରତି । ତ୍ରଯୋ ନାମାଥଵାଭୂଵନ୍ ବହଵଶ୍ ଶତସମ୍ମିତାଃ
ହେ ଭୂମିର ଅରୁଣ୍ଧତୀ କନ୍ୟା, ଏବେ ତୁମର ତିନି ଜଣ ସ୍ୱାମୀ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନେକ, ଶତାଧିକ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ନେଦୀଯସାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ତୁ ଦ୍ଵିଜସ୍ ତେ ଭସ୍ମସାଦ୍ଗତଃ । ରାଜା ମାଲ୍ଯାମ୍ବରଵୃତସ୍ ସଂସ୍ଥିତୋ ଽନ୍ତଃପୁରେ ଶଵଃ
ସେ ତିନି ଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଏଠାରେ ନିକଟରେ ଥିବା ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଗୁଣରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ; ରାଜା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ମୃତଦେହ ଭାବେ ପଡ଼ିଆଛନ୍ତି।
ସଂସାରମଣ୍ଡପେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତୃତୀଯୋ ଵସୁଧାଧିପଃ । ମହାସଂସାରଜଲଧୌ ପତିତୋ ଭ୍ରମମ୍ ଆଗତଃ
ଏହି ସଂସାର ମଞ୍ଚରେ ତୃତୀୟ ଜଣ, ଏକ ଭୂମିପତି, ବଡ଼ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଭୋଗକଲ୍ଲୋଲଵଲନାଵିକଲାକୁଲଚେତନଃ । ଜାଡ୍ଯଜର୍ଜରଚିଦ୍ଵୃତ୍ତିସ୍ ସଂସାରାମ୍ଭୋଧିକଚ୍ଛପଃ
ଭୋଗର ତରଙ୍ଗ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ; ଆଳସ୍ୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଅନ୍ଧାର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେ ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଏକ କଛପ ପରି ଅଟକି ରହିଛନ୍ତି।
ଚିତ୍ରାଣି ରାଜକାର୍ଯାଣି କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅତ୍ଯାକୁଲାନ୍ଯ୍ ଅପି । ସୁପ୍ତଃ ତେଜସ୍ସ୍ଥିତତଯା ନ ଜାଗର୍ତି ଭଵଭ୍ରମେ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ବହୁତ ଅସୁବିଧାଜନକ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ତେଜରେ ବିନ୍ଧି ଶୁଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସଂସାର ମାୟାରୁ ଜାଗି ପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଈଶ୍ଵରୋ ଽହମ୍ ଅହଂ ଭୋଗୀ ସିଦ୍ଧୋ ଽହଂ ବଲଵାନ୍ ସୁଖୀ । ଇତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତମହାରଜ୍ଜ୍ଵା ଵଲିତୋ ଵଶତାଂ ଗତଃ
ମୁଁ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଭୋଗୀ, ମୁଁ ସଫଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁଖୀ—ଏହିଭଳି ଭାବି, ସେ ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରସିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାର ଅଧୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ତତ୍ କସ୍ଯ ଵଦ ଭର୍ତୁସ୍ ତ୍ଵାଂ ସମୀପେ ଵରଵର୍ଣିନି । ଵାତ୍ଯା ଵନାନ୍ତରଂ ଗନ୍ଧଲେଖାମ୍ ଇଵ ଵନାନ୍ ନଯେ
ଏହିପରି, ମୋତେ କହ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କେଉଁ ସ୍ୱାମୀ ତୁମକୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଛନ୍ତି, ଯେପରି ବାତାସ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରୁ ସୁଗନ୍ଧ ରେଖାକୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯାଏ?
ଅନ୍ଯ ଏଵ ସ ସଂସାରସ୍ ସେଵ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡପଃ । ଅନ୍ଯା ଏଵ ଚ ତା ଵତ୍ସେ ଵ୍ଯଵହାରପରମ୍ପରାଃ
ଏହି ସଂସାର, ପୁଆ, ଏକ ଅଲଗା ଜଗତ—ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହଲ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ବ୍ୟବହାର ଚଳିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା।
ସଂସାରମଣ୍ଡଲାନୀହ ତାନି ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତାନ୍ଯ୍ ଅପି । ନୂନଂ ଯୋଜନକୋଟୀନାଂ କୋଟଯସ୍ ତେଷ୍ଵ୍ ଇହାନ୍ତରମ୍
ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସଂସାରର ଏହି ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ଦେଖିବାକୁ ନିକଟରେ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରକୃତରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଅଛି।
ଆକାଶମାତ୍ରମ୍ ଏତେଷାମ୍ ଇଦଂ ପଶ୍ଯ ଵପୁଃ ପୁରଃ । ମେରୁମନ୍ଦରକୋଟୀନାଂ କୋଟଯସ୍ ତେଷ୍ଵ୍ ଇହ ସ୍ଥିତାଃ
ଦେଖ, ତୋର ସାମ୍ନାରେ ଯେଉଁ ଆକୃତି ଦେଖୁଛୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ ଅଟେ। ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି।
ପରମାଣୌ ପରମାଣୌ ସର୍ଗଵର୍ଗା ନିରର୍ଗଲମ୍ । ମହାଚିତସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତା ରୁଚୀଵ ତ୍ରସରେଣଵଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରମାଣୁ ଭିତରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଅନେକ ଦଳ ଅବାଧ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବଡ଼ ଚେତନାର ସୀମାନ୍ତରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋକର ଧୂଳିକଣା ପରି ଝଲମଲ କରେ।
ମହାରମ୍ଭଗୁରୂଣ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅପି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକାନି ଚ । ତୁଲାଯାଂ ଧାନକାମାତ୍ରମ୍ ଅପି ତାନି ଭଵନ୍ତି ନୋ
ଏହି ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନେ ଆରମ୍ଭରେ ଯେତେ ମହାନ ହେଉନାହିଁ, ତଥାପି ତୁଳାରେ ରଖିଲେ ସେମାନେ ତିଳ ଦାଣାର ଓଜନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନାନାରତ୍ନାଚଲୋଦ୍ଦ୍ଯୋତୋ ଵନଵଦ୍ ଭାତି ଖେ ଯଥା । ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିଭୂତରହିତା ଜଗଦ୍ଵଦ୍ ଭାତି ଚିତ୍ ତଥା
ଯେପରି ଆକାଶ ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଳା ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟର ଚମକ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଛଡ଼ା ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱର ରୂପରେ ଚମକେ।