ଯୋଗଵାସିଷ୍ଠଃ

ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଥିତିଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃତ୍ଵା ରାଘଵମ୍ ଆଦିତଃ । କ୍ରମାତ୍ କଥଯ ମେ ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁଖୀ ଯଥା

ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଆରମ୍ଭରୁ ଯେପରି ରାଘବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ପଦକ୍ରମେ ମୋତେ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ସୁଖୀ ହେଇପାରିବି।

ଭ୍ରମସ୍ଯ ଜାଗତସ୍ଯାସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯାକାଶଵର୍ଣଵତ୍ । ଅପୁନସ୍ସ୍ମରଣଂ ମନ୍ଯେ ସାଧୋ ଵିସ୍ମରଣଂ ଵରମ୍

ହେ ସାଧୁ, ଏହି ଜଗତର ଭ୍ରମ ଯେଉଁଟି ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ପରି ନିର୍ବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ପୁନିଥରେ ସ୍ମରଣ କରିବାଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା ଉତ୍ତମ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।

ଦୃଶ୍ଯାତ୍ଯନ୍ତାଭାଵବୋଧଂ ଵିନା ତନ୍ ନାନୁଭୂଯତେ । କଦାଚିତ୍ କେନଚିନ୍ ନାମ ସ ବୋଧୋ ଽନ୍ଵିଷ୍ଯତାମ୍ ଅତଃ

ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରପଞ୍ଚର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବର ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ି, ସେଠିକି ଏହାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଥିବା ଅନୁଭବ କରାଯାଏନାହିଁ; ତେଣୁ କେହି ନା କେହି ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।

ସ ଚେହ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ତଦର୍ଥମ୍ ଇଦମ୍ ଆତତମ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଆକର୍ଣଯସି ଚେତ୍ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ନାନ୍ଯଥା

ଯଦି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏଠାରେ ସମ୍ଭବ, ତେବେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରଚିତ; ତୁମେ ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପାଇପାରିବ, ନହେଲେ ନୁହେଁ।

ଜଗଦ୍ଭ୍ରମୋ ଽଯଂ ଦୃଶ୍ଯୋ ଽପି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵେତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ । ଵର୍ଣୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନ ଇଵାଖେଦାଦ୍ ଵିଚାରେଣାମୁନାନଘ

ଏହି ଜଗତ ଭ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନାହିଁ ବୋଲି ଅନୁଭବ ହୁଏ; ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

ଦୃଶ୍ଯଂ ନାସ୍ତୀତି ବୋଧେନ ମନସୋ ଦୃଶ୍ଯମାର୍ଜନମ୍ । ସମ୍ପନ୍ନଂ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ପରା ନିର୍ଵାଣନିର୍ଵୃତିଃ

ଦୃଶ୍ୟ ଅଛିନାହିଁ ବୋଲି ଜଣାଇବା ସହିତ, ମନରେ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଥାଏ, ସେଠାରୁ ମନ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ବାଣ ସୁଖ ଉପଜେ।

ଅନ୍ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରଗର୍ତେଷୁ ଲୁଠତାଂ ଭଵତାମ୍ ଇହ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅକୃତ୍ରିମଜ୍ଞାନା କଲ୍ପୈର୍ ଅପି ନ ନିର୍ଵୃତିଃ

ଯଦି ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ନ ମିଳେ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ ବିତିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ପାଇନାହାନ୍ତି।

ପରିତ୍ଯାଗୋ ଵାସନାଯା ଉତ୍ତମୋ ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ ଏଷ ଵିମଲକ୍ରମୋ ଜ୍ଞାନପ୍ରକାଶକଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାବନାଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଏହିଠାରେ ପବିତ୍ର ପଥ ଅଛି, ଯାହା ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

କ୍ଷୀଣାଯାଂ ଵାସନାଯାଂ ତୁ ମନୋ ଗଲତି ସତ୍ଵରମ୍ । କ୍ଷୀଣାଯାଂ ଶୀତସନ୍ତତ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ହିମକଣୋ ଯଥା

ଯେତେବେଳେ ଭାବନାଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ମନ ତୁରନ୍ତ ଲୟ ହୋଇଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରି ଶୀତ ଧାରା ଶେଷ ହେଲେ ହିମକଣି ମିଶିଯାଏ, ସେପରି।

ଅଯଂ ଵାସନଯା ଦେହୋ ଧ୍ରିଯତେ ଭୂତପଞ୍ଜରଃ । ତନୁନାନ୍ତର୍ନିଵିଷ୍ଟେନ ମୁକ୍ତୌଘସ୍ ତନ୍ତୁନା ଯଥା

ଏହି ଦେହ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଖଞ୍ଜରା, ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ହୁଏ; ଯେପରି ତନୁ ଭିତରେ ଥିବା ଏକ ତନୁ ରେଶା ଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏ ଗଠା ରହିଥାଏ, ସେପରି।

ଵାସନା ଦ୍ଵିଵିଧା ପ୍ରୋକ୍ତା ଶୁଦ୍ଧା ଚ ମଲିନା ତଥା । ମଲିନା ଜନ୍ମନୋ ହେତୁଶ୍ ଶୁଦ୍ଧା ଜନ୍ମଵିନାଶିନୀ

ଭାବନା ଦୁଇ ପ୍ରକାରର କୁହାଯାଏ — ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ମଳିନ। ମଳିନ ଭାବନା ଜନ୍ମର କାରଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନା ଜନ୍ମକୁ ଶେଷ କରେ।

ଅଜ୍ଞାନସୁଘନାକାରା ଘନାହଙ୍କାରଶାଲିନୀ । ପୁନର୍ଜନ୍ମକରୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ମଲିନା ଵାସନା ବୁଧୈଃ

ଅଜ୍ଞାନରେ ଘନ ଓ ଆତ୍ମତ୍ୱରେ ଦୃଢ଼, ଯେଉଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବନା ଅଛି, ପୁଣି ଜନ୍ମର କାରଣ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ପୁନର୍ଜନ୍ମାଙ୍କୁରତ୍ଯକ୍ତା ସ୍ଥିତା ସମ୍ଭୃଷ୍ଟବୀଜଵତ୍ । ଦେହାନ୍ତଂ ଧ୍ରିଯତେ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯା ଶୁଦ୍ଧେତି ସୋଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନା ପୁଣି ଜନ୍ମର ମୂଳକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେ ଭାବନା ଭଜା ବୀଜ ଭଳି ଦେହ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ଜଣା-ଅଜଣା ଏକାତ୍ମତା ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ଶୁଦ୍ଧ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅପୁନର୍ଜନ୍ମକରଣୀ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତେଷୁ ଦେହିଷୁ । ଵାସନା ଵିଦ୍ଯତେ ଶୁଦ୍ଧା ଦେହେ ଚକ୍ର ଇଵ ଭ୍ରମଃ

ଯେଉଁ ଦେହୀମାନେ ଜୀବନ କାଳରେ ମୁକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏମିତି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନା ଅଛି, ଯାହା ପୁଣି ଜନ୍ମ ଦେଉନାହିଁ, ଏହା ଦେହରେ ଚକ୍ର ଘୂରାଣି ଭଳି ଚାଲିଥାଏ।

ଯେ ଶୁଦ୍ଧଵାସନା ଭୂଯୋ ନ ଜନ୍ମାନର୍ଥଭାଜନମ୍ । ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯାସ୍ ତ ଉଚ୍ଯନ୍ତେ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ମହାଧିଯଃ

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଭାବନା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୁଣି ଜନ୍ମ ଓ ଦୁଃଖର କାରଣ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଜଣା-ଅଜଣାର ଏକତା ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ 'ଜୀବନମୁକ୍ତ' ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଥା ରାମୋ ମହାମତିଃ । ତତ୍ ତେ ଽହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜରାମରଣଶାନ୍ତଯେ

ଯେପରି ମହାମତି ରାମ ଜୀବନମୁକ୍ତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହା ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ।

ଭରଦ୍ଵାଜ ମହାବୁଦ୍ଧେ ରାମକ୍ରମମ୍ ଇମଂ ଶୁଭମ୍ । ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେନୈଵ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ସର୍ଵଥା

ହେ ବରଦ୍ୱାଜ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାମଙ୍କର ଏହି ଶୁଭ୍ର ପଥକୁ ମୁଁ କହିବି, ତୁମେ ଶୁଣ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ।

ଵିଦ୍ଯାଗୃହାଦ୍ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଦିଵସାନ୍ଯ୍ ଅନଯଦ୍ ଗେହେ ଲୀଲାଭିର୍ ଅକୁତୋଭଯଃ

ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ଶିକ୍ଷା ଗୃହରୁ ବାହାରି ଆସି, ଘରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଖେଳ କରି କରି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ କଟାଉଥିଲେ।

ଅଥ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ଽତ୍ର ପାଲଯତ୍ଯ୍ ଅଵନିଂ ନୃପେ । ପ୍ରଜାସୁ ଵୀତଶୋକାସୁ ସ୍ଥିତାସୁ ଵିଗତଜ୍ଵରମ୍

ସମୟ ବିତିବା ସହ, ରାଜା ଭୂମିରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରହିତ ଏବଂ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ସ୍ଥିରତାରେ ବସୁଥିଲେ।

ତୀର୍ଥମୁନ୍ଯାଶ୍ରମଶ୍ରେଣୀଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠିତଂ ମନଃ । ରାମସ୍ଯାଭୂଦ୍ ଭୃଶଂ ତତ୍ର କଦାଚିଦ୍ ଗୁଣଶାଲିନଃ

ସେ ସମୟରେ ଗୁଣମୟ ରାମଙ୍କ ମନରେ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଭାରି ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମିଲା।

ରାଘଵଶ୍ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵୈଵମ୍ ଉପେତ୍ଯ ଚରଣୌ ପିତୁଃ । ହଂସଃ ପଦ୍ମାଵ୍ ଇଵ ନଵୌ ଜଗ୍ରାହ ନଖକେସରୌ

ଏପରି ଭାବି ରାଘବ ଜାଇ ନିଜ ବାପାଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ, ଯେପରି ହଂସ ପଦ୍ମର ନୂତନ କେଶରକୁ ଧରେ।

ତୀର୍ଥାନି ଦେଵସଦ୍ମାନି ଵନାନ୍ଯ୍ ଆଯତନାନି ଚ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠିତଂ ତାତ ମମେଦଂ ହି ଭୃଶଂ ମନଃ

ବାପା, ମୋର ମନ ତୀର୍ଥ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହ, ଅରଣ୍ୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଆଗ୍ରହୀ।

ତଦ୍ ଏତାମ୍ ଅର୍ଥନାଂ ପୂର୍ଵାଂ ସଫଲୀକର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି । ନ ସୋ ଽସ୍ତି ଭୁଵନେ ତାତ ତ୍ଵଯା ଯୋ ଽର୍ଥୀ ଵିମାନିତଃ

ତେଣୁ, ଏହି ଆଗରୁ କହିଥିବା ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦିଅ। ବାପା, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଯାହାଠାରୁ କିଛି ଚାହିଲେ, ସେ କେବେ ନିରାଶ ହୋଇନାହାନ୍ତି।

ଇତି ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ରାଜା ଵସିଷ୍ଠେନ ସମଂ ତଦା । ଵିଚାର୍ଯାମୁଞ୍ଚଦ୍ ଏଵୈନଂ ରାମଂ ପ୍ରଥମମ୍ ଅର୍ଥିନମ୍

ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ କଥା ହୋଇ, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଆଦି ପ୍ରଥମ ଅନୁରୋଧକ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।

ଶୁଭେ ନକ୍ଷତ୍ରଦିଵସେ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହ ରାଘଵଃ । ମଙ୍ଗଲାଲଙ୍କୃତଵପୁଃ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ଦ୍ଵିଜୈଃ

ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଦୁଇଭାଇଁ ସହିତ, ମଙ୍ଗଳ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଯାତ୍ରାକୁ ବେରିଲେ।

ଵସିଷ୍ଠପ୍ରହିତୈର୍ ଵିପ୍ରୈଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରତଜ୍ଜ୍ଞୈସ୍ ସମନ୍ଵିତଃ । ସ୍ନିଗ୍ଧୈଃ କତିପଯୈର୍ ଏଵ ରାଜପୁତ୍ରଵରୈସ୍ ସହ

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ କେତେକ ସ୍ନେହଶୀଳ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ସେ ଯାତ୍ରା କଲେ।

ଅମ୍ବାଭିର୍ ଵିହିତାଶୀର୍ଭିର୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଭୂଷିତଃ । ନିରଗାତ୍ ସ ଗୃହାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ

ମାଆମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛାରେ ସଜାଇ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ଘରୁ ବାହାରିଲେ।

ନିର୍ଗତସ୍ ସ୍ଵପୁରାତ୍ ପୌରୈସ୍ ତୂର୍ଯଘୋଷେଣ ଵର୍ଧିତଃ । ପୀଯମାନଃ ପୁରନ୍ଧ୍ରୀଣାଂ ନେତ୍ରୈର୍ ଭୃଙ୍ଗୌଘଭଙ୍ଗୁରୈଃ

ସେ ନିଜ ସହରୁ ବାହାରିଲେ, ସହରବାସୀମାନେ ବାଜା ମାରି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ, ସହରର ଜନନୀମାନେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।

ଗ୍ରାମୀଣଲଲନାଲୋକହସ୍ତପଦ୍ମାପଵର୍ଜିତୈଃ । ଲାଜଵର୍ଷୈର୍ ଵିକୀର୍ଣାତ୍ମା ହିମୈର୍ ଇଵ ହିମାଚଲଃ

ଗ୍ରାମର ଝିଅମାନେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ହାତ ଦେଇ ଚାଉଳ ଛିଟିଲେ, ତାଙ୍କ ପଥ ହିମପର୍ବତ ଉପରେ ହିମପାତ ପରି ଚାଉଳରେ ଢାକିଯାଇଲା।