ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵାନୁପତିତଂ ଚେତଃ ପ୍ରଭିନ୍ନଵାସନମ୍ । ଆତିଵାହିକତାମ୍ ଏତି ହିମଂ ତାପାଦ୍ ଇଵାପ୍ଲୁତମ୍
ଯେତେବେଳେ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଜଳ ତାପରେ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
ଆତିଵାହିକତାଂ ଯାତଂ ବୁଦ୍ଧଂ ଚିତ୍ତାନ୍ତରୈର୍ ମନଃ । ସର୍ଗଜନ୍ମାନ୍ତରଗତୈସ୍ ସିଦ୍ଧୈର୍ ମିଲତି ନେତରତ୍
ଯେଉଁ ମନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅନ୍ୟ ଜଗତ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ବସୁଥିବା ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କାହା ସହିତ ନୁହେଁ ।
ଯଦା ତେ ଽଯମ୍ ଅହମ୍ଭାଵସ୍ ସ୍ଵାଭ୍ଯାସାଚ୍ ଛାନ୍ତିମ୍ ଏଷ୍ଯତି । ତଦୋଦେଷ୍ଯତି ତେ ସ୍ଫାରା ଦୃଶ୍ଯାନ୍ତେ ବୋଧତା ସ୍ଵଯମ୍
ତୁମର ଏହି 'ମୁଁ' ବୋଧ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହେବାକୁ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ନଜର ସାମ୍ନାରେ ଜ୍ଞାନର ବିସ୍ତୃତତା ସ୍ୱତଃଫୁର୍ତ୍ତିରେ ଉଦିତ ହେବ ।
ଆତିଵାହିକତା ଜ୍ଞାତା ସ୍ଥିତିଂ ତେ ଯାତି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ଯଦା ତଦାନ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପାଲୋକାତ୍ ପ୍ରକୃତିପାଵନୀ
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିଲେ, ତୁମେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ । ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଚିନ୍ତାର ଆଲୋକରେ ତୁମ ପ୍ରକୃତି ପବିତ୍ର ହେବ ।
ଵାସନାତାନଵେ ତସ୍ମାତ୍ କୁରୁ ଯତ୍ନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତେ । ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରୌଢିମ୍ ଉପାଯାତେ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯସି
ଅପରାଧହୀନେ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଆସକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷୀଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଯେତେବେଳେ ଏହା ଭଲଭାବେ ଦୃଢ଼ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବ।
ଯାଵନ୍ ନ ପୂରିତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଷ ନିର୍ମଲୋ ବୋଧଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ତାଵଦ୍ ଦେହମ୍ ଇହ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଲୋକାନ୍ତରମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଶୁଧ୍ଧ ବୋଧର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଦିତ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଶରୀରକୁ ଏଠାରେ ରଖି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ଦେଖ।
ମାଂସଦେହୋ ମାଂସଦେହେନୈଵ ସଂଶ୍ଲେଷମ୍ ଋଚ୍ଛତି । ନ ତୁ ଚିତ୍ତଶରୀରେଣ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ କର୍ମସୁ
ମାଂସର ଶରୀର କେବଳ ଅନ୍ୟ ମାଂସର ଶରୀର ସହିତ ମିଶିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମନର ଶରୀର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବ୍ୟବହାରରେ ଏହା ହୁଏନା।
ଯଥାନୁଭଵମ୍ ଏଵୈତଦ୍ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ । ଆବାଲସିଦ୍ଧଂ ସଂସିଦ୍ଧଂ ନ ନାମ ଵରଶାପଵତ୍
ଏହି କଥାଟିଏ ଯେପରି ଅନୁଭବ କରାଯାଇଛି ଓ ଯଥାର୍ଥ ଅଛି, ସେପରି କହାଯାଇଛି। ଏହା ଛୁଆଁବେଳୁ ଆରମ୍ଭରୁ ସାଧିତ, ଏହା କୌଣସି ଦାନ କିମ୍ବା ଶାପ ପରି ନୁହେଁ।
ଅଵବୋଧଘନାଭ୍ଯାସାଦ୍ ଦେହସ୍ଯାସ୍ଯୈଵ ଜାଯତେ । ସଂସାରଵାସନାକାର୍ଶ୍ଯଂ ନୂନଂ ଚିତ୍ତଶରୀରତା
ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦେହରେ ସଂସାରୀ ଆଗ୍ରହ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ମନ ନିଜେ ଦେହ ହୋଇଯାଏ।
ଉଦେଷ୍ଯନ୍ତୀ ଚ ସୈଷାତ୍ର କେନଚିନ୍ ନୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । କେଵଲଂ ତୁ ଜନୈର୍ ଦେହୋ ମ୍ରିଯମାଣୋ ଽଵଲୋକ୍ଯତେ
ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆସିଲେ, କେହି ଏହାକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ; ଲୋକମାନେ କେବଳ ଦେହକୁ ମରୁଛି ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି।
ଦେହସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ନ ମ୍ରିଯତେ ନ ଚ ଜୀଵତି କିଞ୍ଚନ । କେ କିଲ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଭ୍ରାନ୍ତେର୍ ମରଣଜୀଵିତେ
ଏହି ଦେହ ନ ମରେ, ନ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି; ସ୍ୱପ୍ନ ଓ କଳ୍ପନାର ଭ୍ରମରେ, କିଏ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜୀବନ ଅନୁଭବ କରେ?
ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ଚୈତତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷେ ଯଥା । ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଭାତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ପୁତ୍ରି ଶରୀରକେ
ପୁତ୍ରୀ, ଏହି ଦେହରେ କଳ୍ପନା ମାନବ ପାଇଁ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମିଥ୍ୟା; ଏହା କେବଳ ଦେଖାଯାଏ, ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଉପଦିଷ୍ଟଂ ମେ ଜ୍ଞାନଂ ଦେଵି ତ୍ଵଯାମଲମ୍ । ଯସ୍ମିଞ୍ ଶ୍ରୁତିଂ ଗତେ ଶାନ୍ତିମ୍ ଏତି ଵିଶ୍ଵଵିଷୂଚିକା
ହେ ଦେବୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୁଣିଲେ, ସଂସାରର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅତ୍ରୋପକୁରୁତେ କୋ ହି କୋ ଽଭ୍ଯାସଃ କୀଦୃଶୋ ଽଥଵା । ସ କଥଂ ପୋଷମ୍ ଆଯାତି ପୁଷ୍ଟେ ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚ କିଂ ଭଵେତ୍
ଏଠାରେ କିଏ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, କିପରି ଅଭ୍ୟାସ ହୁଏ, କିପରି ଏହା ଘଟେ? ଏହା କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ଏବଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ କଣ ହୁଏ?
ଯଦ୍ ଏଵ କ୍ରିଯତେ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯେନ ଯେନ ଯଦା ଯଦା । ଵିନାଭ୍ଯାସେନ ତନ୍ ନେହ ସିଦ୍ଧିମ୍ ଏତି କଦାଚନ
ଯେଉଁ କାମ କିଏ କେବେ କିପରି କରେ, ଅଭ୍ୟାସ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳେନାହିଁ।
ତଚ୍ଚିନ୍ତନଂ ତତ୍କଥନମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରବୋଧନମ୍ । ତଦ୍ଗତପ୍ରାଣମନନଂ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାସଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା, କଥାହେବା, ପରସ୍ପରକୁ ଜାଗ୍ରୁତ କରିବା ଏବଂ ପ୍ରାଣକୁ ଏହିରେ ଲଗାଇ ଧ୍ୟାନ କରିବା—ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ୟାସ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଂ ଗତଂ ପାପଂ ଜନାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ । ତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହନିର୍ମୁକ୍ତା ଵିଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମସେଵକାଃ
ଯେମାନେ ନିଜର ପାପକୁ ସମାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସଦା ନିକମ୍ମା କର୍ମ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ନିଷ୍ଠାବାନ ସେବକ ବୋଲି ଜଣାଯାଆନ୍ତୁ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଶାସ୍ତ୍ରଚିନ୍ତାଭିର୍ ଯେଷାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ରାତ୍ରଯଃ । ଵାସନାତାନଵୋତ୍କାଭିସ୍ ତେ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାସିନସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଯେମାନଙ୍କର ରାତି ଆତ୍ମସାଧନା ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତାରେ କଟିଯାଏ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅଭିନିବେଶ ଦୂର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରର ଅଭ୍ୟାସରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ଯେ ଵିରକ୍ତା ମହାତ୍ମାନୋ ଭୋଗଭାଵନତାନଵମ୍ । ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଭଵାଯାନ୍ତର୍ ଭଵ୍ଯା ଭୁଵି ଜଯନ୍ତି ତେ
ଯେଉଁ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଭୋଗରେ ଅନାସକ୍ତ ଏବଂ ଭୋଗ ଆଶା କମିଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅଜନ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବିଜୟୀ।
ଉଦିତୌଦାର୍ଯସୌନ୍ଦର୍ଯା ଵୈରାଗ୍ଯରସରଞ୍ଜିତା । ଆନନ୍ଦସ୍ଯନ୍ଦିନୀ ଯେଷାଂ ମତିସ୍ ତେ ଽଭ୍ଯାସିନଃ ପରେ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଉଦାରତା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଉଦୟମାନ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ବିରକ୍ତିର ସ୍ୱାଦରେ ରଙ୍ଗିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଛି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଭ୍ୟାସୀ।
ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵସମ୍ପତ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଜ୍ଞେଯସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନଃ । ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଶାସ୍ତ୍ରେ ଯତନ୍ତେ ଯେ ତେ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାସିନସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଯେମାନେ ଯୁକ୍ତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମବ୍ରହ୍ମର ଅଭ୍ୟାସରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରହନ୍ତି।
ସର୍ଗାଦାଵ୍ ଏଵ ନୋତ୍ପନ୍ନଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ତତ୍ ସଦା । ଇଦଂ ଜଗଦ୍ ଅହଂ ଚେତି ବୋଧାଭ୍ଯାସଂ ଵିଦୁଃ ପରେ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କୁ ଜାଣନ୍ତି: 'ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଦୃଶ୍ୟ ବିଶ୍ୱ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲା, ଏହା କେବେ ଅଛି ନାହିଁ; ଏହି ସଂସାର ଓ "ମୁଁ" କେବଳ ଧାରଣା ମାତ୍ର।'
ଦୃଶ୍ଯାସମ୍ଭଵବୋଧେନ ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିତାନଵେ । ରତିର୍ ବଲୋଦିତା ଯାସୌ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାସ ଉଦାହୃତଃ
ଦୃଶ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ବୁଝିବା ଓ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଓ ଏହାଦିକର କ୍ଷୟ ହେବାରୁ ଯେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଇଁ ପରମବ୍ରହ୍ମର ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯାସମ୍ଭଵବୋଧେନ ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିତାନଵମ୍ । ତପ ଇତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ଦୃଶ୍ଯଦୋଷସ୍ ତୁ ଦୁଃଖକୃତ୍
ଦୃଶ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଏହାଦିକର କ୍ଷୟକୁ ଲୋକେ ତପସ୍ୟା ବୋଲି କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୃଶ୍ୟ ବିଶ୍ୱକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିବା ଦୁଃଖର କାରଣ।
ଦୃଶ୍ଯାସମ୍ଭଵବୋଧେ ହି ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯସ୍ଯ କଥ୍ଯତେ । ତଦଭ୍ଯାସେନ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯାସୋ ମହୋଦଯଃ
ଦୃଶ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ ବୋଧ ହେଲେ, ଜଣାଯିବା ଯାହାକୁ ଜଣିବାକୁ କୁହାଯାଏ; ଏହାର ଅଭ୍ୟାସ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱର।
ଭଵବହୁଲନିଶାନିତାନ୍ତନିଦ୍ରା ସତତଵିଵେକଵିବୋଧଵାରିସେକୈଃ । ପ୍ରଗଲତି ହିମଶୀତଲୈର୍ ଇଵୋଚ୍ଚୈଃ ଶରଦି ମହାମିହିକେଵ ଚେତସୀତି
ସଂସାରର ଦୀର୍ଘ ରାତି, ମୋହର ଘନ ନିଦ୍ରାରେ ଢାକି ରହିଛି, ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧିର ଅବିରତ ବିଚାରର ଝରଣା ଝରିଲେ, ଯେପରି ଶୀତଳ ହେମନ୍ତର ବର୍ଷାରେ ମହା ହିମ ଗଳିଯାଏ, ସେପରି ମନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏଭଳି ମୁନି କହିଥିବା ପରେ, ଦିନ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା; ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଆକାଶର ଅନ୍ଧାରରେ ହେଉଥିଲା।
ଇତି ସଙ୍କଥନଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାଂ ନିଶି ଵରାଙ୍ଗନେ । ସୁପ୍ତେ ପରିଜନେ ନୂନମ୍ ଅଥାନ୍ତଃପୁରମଣ୍ଡପେ
ଏପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେବା ପରେ, ସେ ରାତିରେ, ମହିଳା ମହଲର ଭିତରେ, ସମସ୍ତ ପରିଚାରିକା ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ନିଶ୍ଚୟ ମହଲର ମଝିରେ ଘଟିଲା।
ଦୃଢାଖିଲାର୍ଗଲଦ୍ଵାରଗଵାକ୍ଷେ ଦକ୍ଷଚେତସୀ । ପୁଷ୍ପପୂରଣସୁସ୍ଫୀତମାଂସଲାମୋଦମନ୍ଥରେ
ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର, ତାଳା ଓ ବାଟିକି ବଳିଏ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରାଯାଇଥିବା, ଏକ ସଚେତନ ଓ ଶାନ୍ତ ମନରେ, ଅଧିକ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ବିକିରଣ କରୁଥିଲା—
ଅମ୍ଲାନମାଲାଵସନଶଵପାର୍ଶ୍ଵାସନସ୍ଥିତେ । ସକଲାମଲପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଵଦନୋଦ୍ଦ୍ଯୋତିତାସ୍ପଦେ
ଅମରା ମାଳା ଓଡ଼ାଇଥିବା ଶଯ୍ୟା ପାଖରେ ବସି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୋଷରହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମହିଳାମାନଙ୍କର ମୁହଁର ଆଲୋକରେ ସେଠି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା—