ଯତ୍ରାସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗେହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯା ସହିତୋ ଽଭଵତ୍ । ତଂ ସର୍ଗଂ ତଂ ଗିରିଗ୍ରାମଂ ନଯ ମାଂ ସମଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ଯେଉଁଠି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଘରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବସୁଥିଲେ, ମୋତେ ସେଇ ସୃଷ୍ଟି, ସେ ପାହାଡ଼ ଗାଁକୁ ଦେଖିବାକୁ ନେଇ ଚାଲ।
ଅଚେତ୍ଯଚିଦ୍ରୂପମଯୀଂ ପରମାଂ ପାଵନୀଂ ଦୃଶମ୍ । ଅଵଲମ୍ବ୍ଯେମମ୍ ଆକାରମ୍ ଅଵମୁଚ୍ଯ ଭଵାମଲା
ଅଚେତନ ଓ ଚେତନ ଦୁହିଁ ପ୍ରକୃତିରେ ଗଠିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏହି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆକୃତିକୁ ଛାଡ଼ି, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ମଳକୁ ଛାଡ଼ିଦେ।
ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅସନ୍ଦେହଂ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମାନଂ ନଭସ୍ସ୍ଥିତମ୍ । ଭୂମିଷ୍ଠନରସଙ୍କଲ୍ପୋ ଗଗନାନ୍ତଃ ପୁରଂ ଯଥା
ତାପରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ତୁମେ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଆତ୍ମାକୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ, ଲାଭ କରିପାରିବ। ଯେପରି ଭୂମିରେ ଥିବା ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟର ଚିନ୍ତା ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସହର ଭଳି ହୁଏ।
ଏଵଂସ୍ଥିତଂ ତଂ ପଶ୍ଯାଵସ୍ ସହ ସର୍ଗମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ଏଵଂ ତଦ୍ଦର୍ଶନଦ୍ଵାରେ ଦେହୋ ହି ପରମାର୍ଗଲା
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସେଉଁଠି ସେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଏବଂ ପରେ ଆସୁଥିବା ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆମେ ଦେଖିବା। ଏହିପରି ଦୃଷ୍ଟିର ଦ୍ୱାରା, ଦେହ ଏକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବାଧା ବୋଲି ଥାଏ।
ଅମୁନା ଦେଵି ଦେହେନ ଜଗଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ । ନ ଵା କସ୍ମାଦ୍ ଅତ୍ର ଯୁକ୍ତିଂ କଥଯାନୁଗ୍ରହଗ୍ରହାତ୍
ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ମାଁ, ଅନ୍ୟ ଜଗତକୁ ମିଳିପାରିବ; କିମ୍ବା ମିଳିବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କାହିଁକି ଏହାର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯେତେବେଳେ ଏହା କେବଳ କୃପାରେ ବୁଝାଯାଏ?
ଜଗନ୍ତୀମାନ୍ଯ୍ ଅମୂର୍ତାନି ମୂର୍ତିମନ୍ତି ମୁଧାଗ୍ରହାତ୍ । ଭଵଦ୍ଭିର୍ ଅଵବୁଦ୍ଧାନି ହେମନୀଵୋର୍ମିକାଧିଯା
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିରାକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭ୍ରମରେ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆକାରବାନ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖୁଛୁ। ତୁମେ ଏହାକୁ ସୁନାର ତରଙ୍ଗ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ବୁଝିଛ।
ହେମ୍ନ୍ଯ୍ ଊର୍ମିକାରୂପଵନେ ଽପ୍ଯ୍ ଊର୍ମିକାତ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯଥା ତଥା ଜଗଦ୍ରୂପେ ଜଗତ୍ତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଚିତ୍ପଦେ
ସୁନାରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ତରଙ୍ଗର ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ। ସେପରି, ଚେତନାର ରୂପରେ ଯେଉଁ ଜଗତ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ।
ଜଗଦ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵେଦଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତା । ଦୃଶ୍ଯତେ କାଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଧୂଲିର୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ଏହି ଜଗତ କେବଳ ଆକାଶ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ କେବଳ ଏକ ଧୂଳିକଣା ଅଛି, ଯେପରି ଜଳରାଶିରେ ଧୂଳି।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପଶ୍ଯତି ବ୍ରହ୍ମ ନାବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ପଶ୍ଯତି । ସର୍ଗାଦିନାମ୍ନା ପ୍ରଥିତସ୍ ସ୍ଵଭାଵୋ ଽସ୍ଯୈଵମ୍ ଈଦୃଶଃ
ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେନି; ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖେ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହାଦି ନାମରେ ଯାହାକୁ ଡାକାଯାଏ, ସେହି ଏହାର ସ୍ୱଭାବ।
ନ ବ୍ରହ୍ମଜଗତୋର୍ ଅସ୍ତି କାର୍ଯକାରଣତୋଦଯଃ । କାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେନ ସର୍ଵେଷାଂ ସହକାରିଣାମ୍
ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଜଗତ୍ରେ କୌଣସି କାରଣ-ଫଳର ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, କାରଣ ଓ ସହାୟକ ସବୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ।
ଯାଵଦ୍ ଅଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ନ ଶାନ୍ତା ଭେଦଧୀସ୍ ତଵ । ନୂନଂ ତାଵଦ୍ ଅତଦ୍ରୂପା ନ ବ୍ରହ୍ମ ପରିପଶ୍ଯସି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ମନ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଓ ଭେଦରହିତ ହେଉନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଦେଖିପାରିବେନି।
ତତ୍ର ରୂଢିମ୍ ଉପାଯାତା ଇମେ ଯେ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ମଦାଦଯଃ । ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମସଂଵିତ୍ତେଃ ପଶ୍ଯାମସ୍ ତେ ହି ତତ୍ ପଦମ୍
ଏଠାରେ ଯେମିତି ଆମେ ଏହି ଦୃଢତାକୁ ପାଇଛୁ, ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହି ପଦକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ସଙ୍କଲ୍ପନଗରସ୍ଯେଵ ମମାକଶମଯଂ ଵପୁଃ । ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଵାତଃ ପଶ୍ଯାମି ଦେହେନାନେନ ତତ୍ ପଦମ୍
ଯେପରି କଳ୍ପନାର ଏକ ସହର ରହିଛି, ଏଭଳି ମୋ ଦେହଟି ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଗଠିତ। ଏହି ଶ୍ୱାସଟି ହିଁ ପରମବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପରମ ପଦକୁ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ଵିଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନଦେହାହଂ ଯଥୈତେ ପଦ୍ମଜାଦଯଃ । ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜଗଦାଦୀଦମ୍ ଅଙ୍ଗମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅଙ୍ଗନେ
ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଦେହ ହେଉଛି, ଯେପରି ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ। ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା, ଜଗତ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଆମ ଦେହର ଅଂଶ ଭଳି ଅଛି।
ତଵାଭ୍ଯାସଂ ଵିନା ବାଲୋ ନାକାରୋ ବ୍ରହ୍ମତାଂ ଗତଃ । ସ୍ଥିତଃ କଲନରୂପାତ୍ମା ତେନ ତନ୍ ନାନୁପଶ୍ଯସି
ତୁମର ଅଭ୍ୟାସ ଛଡ଼ି, ଶିଶୁ, ଏହି ଆକୃତି ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ; ଏହା ମନର ରୂପରେ ଅଟୁଟ ରହିଯାଇଛି, ଏହିକାରଣରୁ ତୁମେ ସେହିକୁ ଦେଖିପାରୁନାହଁ।
ଯତ୍ର ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପପୁରଂ ସ୍ଵଦେହେ ନାନୁଲଭ୍ଯତେ । ତତ୍ରାନ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପପୁରଂ ସ୍ଵଦେହେ ନାନୁଲଭ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ନିଜ କଳ୍ପନାର ସହର ନିଜ ଦେହରେ ମିଳୁନାହିଁ, ସେଠି ଅନ୍ୟର କଳ୍ପନାର ସହର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହରେ ମିଳୁନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଏନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦେହଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମରୂପିଣୀ । ତତ୍ ପଶ୍ଯସ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଏଵାଶୁ କୁରୁ କାର୍ଯଵିଦାଂ ଵରେ
ସେଥିପାଇଁ, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ଯାହା ଚେତନାର ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଇ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିପାରିବ। ଏହି କାମଟି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କର, କାର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଙ୍କଲ୍ପନଗରଂ ସତ୍ଯଂ ଯଥା ସଙ୍କଲ୍ପିନଂ ପ୍ରତି । ସଦେହଂ ଵା ଵିଦେହଂ ଵା ନେତରଂ ପ୍ରତି କିଞ୍ଚନ
କଳ୍ପନାର ନଗର କେବଳ କଳ୍ପନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ତଥ୍ୟ; ଦେହ ସହିତ ହେଉ କି ଦେହ ବିନା, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା କିଛି ନୁହେଁ।
ଆଦିସର୍ଗେ ଜଗଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଯଥେଯଂ ସ୍ଥିତିମ୍ ଆଗତା । ତଥା ତଦାପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ନିଯତିଃ ପ୍ରୌଢିମ୍ ଆଗତା
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ପ୍ରକାରର ଜଗତ୍ମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭାଗ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଛି।
ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଦେଵି ଗଚ୍ଛାଵୋ ବ୍ରାହ୍ମଣବ୍ରାହ୍ମଣୀଗୃହମ୍ । ସହେତୀଦମ୍ ଅହଂ ଵଚ୍ମି କଥଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅମ୍ବ ହେ
ତୁମେ କହିଥିଲ, ଦେବୀ, 'ଆସ, ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଯିବା।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମାଆ, କିପରି ଯିବାଉଚିତ?
ଇହ ଦେହଂ ଇମଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵାନୁପାତିନା । ଚେତସା ତତ୍ ପରଂ ଯାମି ଲୋକଂ ତ୍ଵଂ କଥଯେତି ତୁ
ଏଠାରେ ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଯାଉଛି—ତୁମେ ମୋତେ ସେଇ ବିଷୟରେ କହ।
ସଙ୍କଲ୍ପଵ୍ଯୋମଵୃକ୍ଷସ୍ ତେ ଯଥା ସନ୍ନ୍ ଅପି ଖାତ୍ମକଃ । ନ କୁଡ୍ଯାତ୍ମା ନ କୁଡ୍ଯେନ ରୋଧ୍ଯତେ ନାପି କୁଡ୍ଯହା
ଯେପରି ତୁମର ଇଚ୍ଛାରେ ଆକାଶରେ ଗଠିତ ଗଛ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବର, ଦେଵାଳ ସ୍ୱଭାବର ନୁହେଁ, ଦେଵାଳ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଏ ନାହିଁ, ନାହିଁ ଦେଵାଳକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ଶୁଦ୍ଧୈକସତ୍ତ୍ଵନିର୍ମାଣଚିତ୍ତରୂପସ୍ଯ ତତ୍ କିଲ । ପ୍ରତିଭାନମ୍ ଅତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ପରମାଦ୍ ଭିଦ୍ଯତେ ମନାକ୍
ଏହିପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ ମନର ଦେହର ସ୍ୱଭାବ ଏମିତି; ଏହାର ପ୍ରକାଶ ସର୍ବୋଚ୍ଚରୁ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଭିନ୍ନ।
ସୋ ଽଯମ୍ ଏତାଦୃଶୋ ଦେହୋ ନୈନଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅନେନୈଵ ତମ୍ ଆପ୍ନୋମି ଦେଶଂ ଗନ୍ଧମ୍ ଇଵାନିଲଃ
ଏହି ଦେହ ଏପରି ପ୍ରକୃତିର; ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ସହିତ ମୁଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯେପରି ଗନ୍ଧ ବାୟୁ ସହିତ ଯାଏ।
ଯଥା ଜଲଂ ଜଲୈର୍ ଵାଗ୍ନିର୍ ଅଗ୍ନିନା ଵାଯୁନାନିଲଃ । ମିଲତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ମନୋଦେହୋ ଦେହୈର୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ମନୋମଯୈଃ
ଯେପରି ଜଳ ଜଳ ସହିତ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନି ସହିତ, ଓ ପବନ ପବନ ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ସେପରି ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେହ ଅନ୍ୟ ମନମୟ ଦେହମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ।
ନ ହି ପାର୍ଥିଵତାଂ ସଂଵିଦ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଅପାର୍ଥିଵସଂଵିଦା । ଏକତ୍ଵଂ କଲ୍ପନାଶୈଲଶୈଲଯୋଃ କ୍ଵାହତିର୍ ମିଥଃ
ପୃଥିବୀସ୍ଥ ଜ୍ଞାନ କେବେ ଅପୃଥିବୀ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଏକତାରେ ଲୀନ ହୁଏନାହିଁ; କଳ୍ପନାର ପାହାଡ଼ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଏକତା ହୋଇପାରିବ?
ଆତିଵାହିକ ଏଵାଯଂ ତ୍ଵାଦୃଶଶ୍ ଚିତ୍ତଦେହକଃ । ଆଧିଭୌତିକବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଗୃହୀତଶ୍ ଚିରଭାଵନାତ୍
ତୁମର ଏହି ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେହଟି ଏକ ପରିବାହନ ମାନେ ଯାତ୍ରାର ଉପକରଣ ମାତ୍ର; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧାରଣା ହେବାରୁ ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ଭୂତିକ ଦେହ ବୋଲି ଧରିନେଇଛି।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଥା ଦୀର୍ଘକାଲଧ୍ଯାନେ ଯଥା ଭ୍ରମୈଃ । ଯଥା ଵ୍ଯସନିସଙ୍କଲ୍ପେ ଯଥା ଗନ୍ଧର୍ଵପତ୍ତନେ
ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନରେ, ଯେପରି ଭ୍ରମରେ, ଯେପରି ଏକ ଆସକ୍ତ ମନିଷ୍ଯର ଦୃଢ଼ ଧାରଣାରେ, ଓ ଯେପରି ଗନ୍ଧର୍ବନଗରରେ—
ଵାସନାତାନଵଂ ନୂନଂ ଯଦା ତେ ସ୍ଥିତିମ୍ ଏଷ୍ଯତି । ତଦାଧିଭୌତିକୀଭାଵଂ ପୁନର୍ ଏତି ନ ଦେହକଃ
ଯେତେବେଳେ ତୁମର ମନର ଗୁପ୍ତ ଆସକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଅଳ୍ପ ହେବ ଏବଂ ମନ ଶାନ୍ତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଦେହର ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା ପୁଣି ଫେରି ଆସିବ ନାହିଁ।
ଆତିଵାହିକଦେହତ୍ଵପ୍ରତ୍ଯଯେ ଘନତାଂ ଗତେ । ତମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଦେହୋ ଦଶାମୋହେ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଏହି ଦେହ ମଜବୁତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଆସ୍ଥା ଭ୍ରମରେ ହରାଯାଏ, ଏହି ଦେହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।