ପିତାମହସ୍ମୃତିସ୍ ତତ୍ର କାରଣଂ ତସ୍ଯ ଚ ସ୍ମୃତିଃ । ପୂର୍ଵଂ ନ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ମୁକ୍ତତ୍ଵାତ୍ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନଃ
ସେଠାରେ ପିତାମହଙ୍କର ସ୍ମୃତି କାରଣ ହେଉଛି, ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ତାହା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥିଲା।
ପୂର୍ଵଂ ନ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ସ୍ମରଣୀଯା ଚିତିସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ପଦ୍ମଜାଦିତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ଚେତନସ୍ଯ ଯଥାସ୍ଥିତେଃ
ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ସ୍ମରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ନଥାଏ; ତଥାପି ଚେତନାର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣରୁ, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେବାର ଅବସ୍ଥା ଆସିଯାଏ।
ଅଭୂଵମ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାନାଥଃ ପ୍ରଜାଯତେ । କାକତାଲୀଯଵତ୍ କଶ୍ଚିଦ୍ ଭଵତି ପ୍ରତିଭାମଯଃ
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବିଥାଏ—‘ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଥିଲିନି’—ଏଭଳି ଏକ ଅନୁଭୂତିର ଚମକରେ କେହି ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଭାବେ ଦେଖାଦିଏ, ଯେପରି ଏକ ଅପୂର୍ବ ସଯୋଗରେ କାହାରୋ ଉପସ୍ଥିତି ହୁଏ ।
ଏଵମ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତେ ଲୋକେ ନ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ କଦାଚନ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତଂ ନାମ କେଵଲଂ ଚିନ୍ନଭସ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏଭଳି ଜଗତ ଉଦୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେଉଁସି ସମୟରେ କିଛି ତଥାପି ଉଦୟ ହୁଏନି; ଯାହାକୁ ‘ଉଦୟ’ ବୋଲାଯାଏ, ସେଟି କେବଳ ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଦ୍ଵିଵିଧାଯାସ୍ ସ୍ମୃତେର୍ ଅସ୍ଯାଃ କାରଣଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । କାର୍ଯକାରଣଭାଵୋ ଽସାଵ୍ ଏକମ୍ ଏଵ ଚିଦମ୍ବରମ୍
ଏହି ସ୍ମୃତିର ଦୁଇପ୍ରକାର କାରଣ ହେଉଛି ପରମ ପଦ; କାରଣ ଓ ଫଳର ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଏକ ଚେତନା ଆକାଶ ମାତ୍ର ।
କାର୍ଯକାରଣଯୋସ୍ ସତ୍ତା କାରଣୈସ୍ ସହକାରିଭିଃ । କାର୍ଯକାରଣଯୋର୍ ଐକ୍ଯଂ ତଦଭାଵାନ୍ ନ ଶାମ୍ଯତି
କାରଣ ଓ ଫଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସହଯୋଗୀ କାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ସେହି କାରଣମାନଙ୍କ ଅଭାବରେ କାରଣ ଓ ଫଳର ଏକତା ଶାନ୍ତ ହୁଏନି ।
ମହାଚିଦ୍ରୂପମ୍ ଏଵେଦଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ଵେଦନମ୍ । କାର୍ଯକାରଣଭାଵୋ ଽତ୍ର ତେନ ଶବ୍ଦୋ ନ ଵାସ୍ତଵଃ
ଏହି ଯେ ମହାଚେତନାର ଆକାର, ଏହାକୁ ମନେ ପକାଇବାରୁ ଜ୍ଞାନ ଉପଜେ। ଏଠାରେ କାରଣ ଓ ଫଳର ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ତ୍ରିଜଗଦାଦ୍ଯ୍ ଅପି । ଚିଦାକାଶଂ ଚିଦାକାଶେ କେଵଲଂ ସ୍ଵାତ୍ମନି ସ୍ଥିତମ୍
ଏଭଳି, କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଦୃଶ୍ୟ ବା ତିନି ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ନୁହେଁ; ଚେତନାର ଆକାଶ ଚେତନାରେ ନିଜେ ନିଜେ ବସିଛି।
ଅହୋ ନୁ ପରମା ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଦର୍ଶିତା ଦେଵି ମେ ତ୍ଵଯା । ରୂପଶ୍ରୀର୍ ଜାଗତୀ ପ୍ରାତଃପ୍ରଭଯେଵେକ୍ଷଣଦ୍ଯୁତେଃ
ହଁ ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋତେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଇଛ, ଜଗତର ରୂପର ଶୋଭା ଦୃଷ୍ଟିର ଆଲୋକରେ ପ୍ରଭାତର ଆଲୋକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଇଦାନୀମ୍ ଅହମ୍ ଏତସ୍ଯାଂ ଯାଵତ୍ ପରିଣତା ଦୃଶି । ନାଭ୍ଯାସେନ ଵିନା ତାଵଦ୍ ଭିନ୍ଦ୍ଧୀମଂ ଦେଵି କୌତୁକମ୍
ଏବେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ପକ୍ୱ ହୋଇଛି, ଅଭ୍ୟାସ ବିନା, ଦେବୀ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକୁ ମୋ ମନରୁ ଦୂର କର।
ଯତ୍ରାସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗେହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯା ସହିତୋ ଽଭଵତ୍ । ତଂ ସର୍ଗଂ ତଂ ଗିରିଗ୍ରାମଂ ନଯ ମାଂ ସମଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ଯେଉଁଠି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଘରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବସୁଥିଲେ, ମୋତେ ସେଇ ସୃଷ୍ଟି, ସେ ପାହାଡ଼ ଗାଁକୁ ଦେଖିବାକୁ ନେଇ ଚାଲ।
ଅଚେତ୍ଯଚିଦ୍ରୂପମଯୀଂ ପରମାଂ ପାଵନୀଂ ଦୃଶମ୍ । ଅଵଲମ୍ବ୍ଯେମମ୍ ଆକାରମ୍ ଅଵମୁଚ୍ଯ ଭଵାମଲା
ଅଚେତନ ଓ ଚେତନ ଦୁହିଁ ପ୍ରକୃତିରେ ଗଠିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏହି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆକୃତିକୁ ଛାଡ଼ି, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ମଳକୁ ଛାଡ଼ିଦେ।
ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅସନ୍ଦେହଂ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମାନଂ ନଭସ୍ସ୍ଥିତମ୍ । ଭୂମିଷ୍ଠନରସଙ୍କଲ୍ପୋ ଗଗନାନ୍ତଃ ପୁରଂ ଯଥା
ତାପରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ତୁମେ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଆତ୍ମାକୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ, ଲାଭ କରିପାରିବ। ଯେପରି ଭୂମିରେ ଥିବା ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟର ଚିନ୍ତା ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସହର ଭଳି ହୁଏ।
ଏଵଂସ୍ଥିତଂ ତଂ ପଶ୍ଯାଵସ୍ ସହ ସର୍ଗମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ଏଵଂ ତଦ୍ଦର୍ଶନଦ୍ଵାରେ ଦେହୋ ହି ପରମାର୍ଗଲା
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସେଉଁଠି ସେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଏବଂ ପରେ ଆସୁଥିବା ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆମେ ଦେଖିବା। ଏହିପରି ଦୃଷ୍ଟିର ଦ୍ୱାରା, ଦେହ ଏକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବାଧା ବୋଲି ଥାଏ।
ଅମୁନା ଦେଵି ଦେହେନ ଜଗଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ । ନ ଵା କସ୍ମାଦ୍ ଅତ୍ର ଯୁକ୍ତିଂ କଥଯାନୁଗ୍ରହଗ୍ରହାତ୍
ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ମାଁ, ଅନ୍ୟ ଜଗତକୁ ମିଳିପାରିବ; କିମ୍ବା ମିଳିବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କାହିଁକି ଏହାର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯେତେବେଳେ ଏହା କେବଳ କୃପାରେ ବୁଝାଯାଏ?
ଜଗନ୍ତୀମାନ୍ଯ୍ ଅମୂର୍ତାନି ମୂର୍ତିମନ୍ତି ମୁଧାଗ୍ରହାତ୍ । ଭଵଦ୍ଭିର୍ ଅଵବୁଦ୍ଧାନି ହେମନୀଵୋର୍ମିକାଧିଯା
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିରାକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭ୍ରମରେ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆକାରବାନ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖୁଛୁ। ତୁମେ ଏହାକୁ ସୁନାର ତରଙ୍ଗ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ବୁଝିଛ।
ହେମ୍ନ୍ଯ୍ ଊର୍ମିକାରୂପଵନେ ଽପ୍ଯ୍ ଊର୍ମିକାତ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯଥା ତଥା ଜଗଦ୍ରୂପେ ଜଗତ୍ତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଚିତ୍ପଦେ
ସୁନାରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ତରଙ୍ଗର ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ। ସେପରି, ଚେତନାର ରୂପରେ ଯେଉଁ ଜଗତ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ।
ଜଗଦ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵେଦଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତା । ଦୃଶ୍ଯତେ କାଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଧୂଲିର୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ଏହି ଜଗତ କେବଳ ଆକାଶ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ କେବଳ ଏକ ଧୂଳିକଣା ଅଛି, ଯେପରି ଜଳରାଶିରେ ଧୂଳି।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପଶ୍ଯତି ବ୍ରହ୍ମ ନାବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ପଶ୍ଯତି । ସର୍ଗାଦିନାମ୍ନା ପ୍ରଥିତସ୍ ସ୍ଵଭାଵୋ ଽସ୍ଯୈଵମ୍ ଈଦୃଶଃ
ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେନି; ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖେ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହାଦି ନାମରେ ଯାହାକୁ ଡାକାଯାଏ, ସେହି ଏହାର ସ୍ୱଭାବ।
ନ ବ୍ରହ୍ମଜଗତୋର୍ ଅସ୍ତି କାର୍ଯକାରଣତୋଦଯଃ । କାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେନ ସର୍ଵେଷାଂ ସହକାରିଣାମ୍
ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଜଗତ୍ରେ କୌଣସି କାରଣ-ଫଳର ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, କାରଣ ଓ ସହାୟକ ସବୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ।
ଯାଵଦ୍ ଅଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ନ ଶାନ୍ତା ଭେଦଧୀସ୍ ତଵ । ନୂନଂ ତାଵଦ୍ ଅତଦ୍ରୂପା ନ ବ୍ରହ୍ମ ପରିପଶ୍ଯସି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ମନ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଓ ଭେଦରହିତ ହେଉନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଦେଖିପାରିବେନି।
ତତ୍ର ରୂଢିମ୍ ଉପାଯାତା ଇମେ ଯେ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ମଦାଦଯଃ । ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମସଂଵିତ୍ତେଃ ପଶ୍ଯାମସ୍ ତେ ହି ତତ୍ ପଦମ୍
ଏଠାରେ ଯେମିତି ଆମେ ଏହି ଦୃଢତାକୁ ପାଇଛୁ, ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହି ପଦକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ସଙ୍କଲ୍ପନଗରସ୍ଯେଵ ମମାକଶମଯଂ ଵପୁଃ । ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଵାତଃ ପଶ୍ଯାମି ଦେହେନାନେନ ତତ୍ ପଦମ୍
ଯେପରି କଳ୍ପନାର ଏକ ସହର ରହିଛି, ଏଭଳି ମୋ ଦେହଟି ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଗଠିତ। ଏହି ଶ୍ୱାସଟି ହିଁ ପରମବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପରମ ପଦକୁ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ଵିଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନଦେହାହଂ ଯଥୈତେ ପଦ୍ମଜାଦଯଃ । ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜଗଦାଦୀଦମ୍ ଅଙ୍ଗମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅଙ୍ଗନେ
ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଦେହ ହେଉଛି, ଯେପରି ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ। ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା, ଜଗତ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଆମ ଦେହର ଅଂଶ ଭଳି ଅଛି।
ତଵାଭ୍ଯାସଂ ଵିନା ବାଲୋ ନାକାରୋ ବ୍ରହ୍ମତାଂ ଗତଃ । ସ୍ଥିତଃ କଲନରୂପାତ୍ମା ତେନ ତନ୍ ନାନୁପଶ୍ଯସି
ତୁମର ଅଭ୍ୟାସ ଛଡ଼ି, ଶିଶୁ, ଏହି ଆକୃତି ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ; ଏହା ମନର ରୂପରେ ଅଟୁଟ ରହିଯାଇଛି, ଏହିକାରଣରୁ ତୁମେ ସେହିକୁ ଦେଖିପାରୁନାହଁ।
ଯତ୍ର ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପପୁରଂ ସ୍ଵଦେହେ ନାନୁଲଭ୍ଯତେ । ତତ୍ରାନ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପପୁରଂ ସ୍ଵଦେହେ ନାନୁଲଭ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ନିଜ କଳ୍ପନାର ସହର ନିଜ ଦେହରେ ମିଳୁନାହିଁ, ସେଠି ଅନ୍ୟର କଳ୍ପନାର ସହର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହରେ ମିଳୁନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଏନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦେହଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମରୂପିଣୀ । ତତ୍ ପଶ୍ଯସ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଏଵାଶୁ କୁରୁ କାର୍ଯଵିଦାଂ ଵରେ
ସେଥିପାଇଁ, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ଯାହା ଚେତନାର ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଇ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିପାରିବ। ଏହି କାମଟି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କର, କାର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଙ୍କଲ୍ପନଗରଂ ସତ୍ଯଂ ଯଥା ସଙ୍କଲ୍ପିନଂ ପ୍ରତି । ସଦେହଂ ଵା ଵିଦେହଂ ଵା ନେତରଂ ପ୍ରତି କିଞ୍ଚନ
କଳ୍ପନାର ନଗର କେବଳ କଳ୍ପନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ତଥ୍ୟ; ଦେହ ସହିତ ହେଉ କି ଦେହ ବିନା, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା କିଛି ନୁହେଁ।
ଆଦିସର୍ଗେ ଜଗଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଯଥେଯଂ ସ୍ଥିତିମ୍ ଆଗତା । ତଥା ତଦାପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ନିଯତିଃ ପ୍ରୌଢିମ୍ ଆଗତା
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ପ୍ରକାରର ଜଗତ୍ମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭାଗ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଛି।
ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଦେଵି ଗଚ୍ଛାଵୋ ବ୍ରାହ୍ମଣବ୍ରାହ୍ମଣୀଗୃହମ୍ । ସହେତୀଦମ୍ ଅହଂ ଵଚ୍ମି କଥଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅମ୍ବ ହେ
ତୁମେ କହିଥିଲ, ଦେବୀ, 'ଆସ, ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଯିବା।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମାଆ, କିପରି ଯିବାଉଚିତ?