ସ ତେ ଭର୍ତାଦ୍ଯ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂପତ୍ଵମ୍ ଆଗତଃ । ଯାସାଵ୍ ଅରୁନ୍ଧତୀ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସା ତ୍ଵମ୍ ଅଙ୍ଗନେ
ତୁମର ସେ ସ୍ୱାମୀ, ଏବେ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ୱିତ ହୋଇ, ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ତୁମେ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ନାମର ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଥିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କର ରାନୀ ହେଲେ।
ଇହେମୌ କୁରୁତୋ ରାଜ୍ଯଂ ତୌ ଭଵନ୍ତୌ ସୁଦମ୍ପତୀ । ଚକ୍ରଵାକାଵ୍ ଇଵ ନଵୌ ଭୁଵି ଜାତୌ ଶିଵାଵ୍ ଇଵ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଛ; ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଦମ୍ପତି, ପୃଥିବୀରେ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଟି ପରି, କିମ୍ବା ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗିନୀ ପରି।
ଏଷ ତେ କଥିତସ୍ ସର୍ଵଃ ପ୍ରାକ୍ତନସ୍ ସଂସୃତିଭ୍ରମଃ । ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରକମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵ ଜୀଵସ୍ଵରୂପଧୃତ୍
ଏଭଳି ତୁମର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଭ୍ରମଣ କଥା କହିଦେଲି; ଏହା କେବଳ ଭ୍ରମ ଥିଲା, ଆକାଶ ନିଜେ ଜୀବର ଆକୃତି ନେଇଥିଲା।
ଭ୍ରମାଦ୍ ଅସ୍ମାଚ୍ ଚିଦାଦର୍ଶେ ଭ୍ରମୋ ଽଯଂ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତଃ । ଅସତ୍ଯ ଏଵ ଚାସତ୍ଯାଦ୍ ଭଵତୋର୍ ଭଵଭଙ୍ଗଦଃ
ଏହି ଭ୍ରମରୁ, ଚେତନାର ଆଇନାରେ ଏହି ଭ୍ରମ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଉଛି; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଏହି ଅସତ୍ୟରୁ, ତୁମ ଦୁହେଁର ସଂସାର ଜୀବନର ଶେଷ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିମଯଃ କସ୍ ସ୍ଯାତ୍ କୋ ଵା ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୁଜ୍ଝିତୋ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଗୋ ନିରର୍ଗଲାନଲ୍ପବୋଧାନ୍ ନାନ୍ଯଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ତେଣୁ କିଏ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିପାରିବେ, ଆଉ କିଏ ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ? ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ଅବିରତ ଏବଂ ସୀମିତ ଜ୍ଞାନର ଫଳ; ଏଠାରେ ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନା।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଚିରଂ ଚାରୁଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନା । ଭୂତ୍ଵୋଵାଚ ଵଚୋ ଲୀଲା ଲୀଲାଲସପଦାକ୍ଷରମ୍
ଏହି କଥା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଶୁଣି, ଲୀଳାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମନୋହର ଆଖି ଉଜାଗର ହେଲା। ସେ ପରେ ହସିକି ଖେଳମିଶ୍ରିତ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ।
ଦେଵି ତ୍ଵଦ୍ଵଚନଂ ମିଥ୍ଯା କଥଂ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । କ୍ଵ ଵିପ୍ରଜୀଵସ୍ ସ୍ଵଗୃହେ କ୍ଵେମେ ଵଯମ୍ ଇହ ସ୍ଥିତାଃ
ମା, ଆପଣଙ୍କ କଥା କିପରି ଏଭଳି ଭୁଲ ସିଦ୍ଧ ହେଲା? ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କ ଘରେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଆଉ ଆମେ ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଦଢ଼ିଆ ଅଛୁ?
ତାଦୃଗ୍ ଲୋକାନ୍ତରଂ ସା ଭୂସ୍ ତେ ଶୈଲାସ୍ ତା ଦିଶୋ ଦଶ । କଥଂ ମାନ୍ତି ଗୃହସ୍ଯାନ୍ତର୍ ମଦ୍ଭର୍ତା ଯେଷ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ଲୋକ, ସେ ଭୂମି, ସେ ପାହାଡ଼, ସେ ଦଶ ଦିଗ—ଏସବୁ କିପରି ମୋ ଘରର ଭିତରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ମୋର ସ୍ୱାମୀ ବସିଛନ୍ତି?
ମତ୍ତ ଐରାଵଣୋ ବଦ୍ଧସ୍ ସିଦ୍ଧାର୍ଥକଣକୋଦରେ । ମଷକେନ କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସିଂହୌଘୈର୍ ଅଣୁକୋଟରେ
ମତ୍ତ ଏଇରାବତକୁ ଏକ ଶିଆଳ ଦାଣା ଭିତରେ ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗେ; ଏକ ମଶା ଏକ ଅଣୁ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା ସିଂହମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି ବୋଲି ଲାଗେ।
ପଦ୍ମାକ୍ଷେ ସ୍ଥାପିତୋ ମେରୁର୍ ନିଗୀର୍ଣୋ ମଧୁପାଯିନା । ସ୍ଵପ୍ନାଭ୍ରଗର୍ଜିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିତ୍ରେ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଵର୍ହିଣଃ
ଏକ ପଦ୍ମ ଆଖି ଭିତରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ରଖାଯାଇଛି, ଏକ ମଧୁପାନୀ ତାକୁ ଗିଳିଯାଇଛି; ସ୍ୱପ୍ନ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ମୟୂରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଅସମଞ୍ଜସମ୍ ଏଵୈତଦ୍ ଯଥା ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରି । ତଥା ଗୃହାନ୍ତଃ ପୃଥିଵୀ ଶୈଲାଶ୍ ଚେତ୍ଯ୍ ଅସମଞ୍ଜସମ୍
ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେଶ୍ୱରୀ; ଏଭଳି ଭାବରେ ଘର ଭିତରେ ପୃଥିବୀ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ଥିବା ମଧ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ।
ଯଥାଵଦ୍ ଏତଦ୍ ଦେଵେଶି କଥଯାମଲଯା ଧିଯା । ପ୍ରସାଦସୁଗୃହୀତେ ହି ନୋଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ମହୌଜସଃ
ଦେବୀ, ଦୟାକରି ଏହି କଥାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର; କାରଣ, ଦୟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭଲଭାବେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାହଂ ମିଥ୍ଯା ଵଦାମୀଦଂ ଯଥାଵଚ୍ ଛୃଣୁ ସୁନ୍ଦରି । ଭେଦନଂ ନିଯତୀନାଂ ହି କ୍ରିଯତେ ନାସ୍ମଦାଦିଭିଃ
ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହେନି, ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ଭାଗ୍ୟର ବିଭାଜନ କେବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ମୋ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ଦ୍ୱାରା ହୁଏନି।
ଵିଭିଦ୍ଯମାନାମ୍ ଅନ୍ଯେନ ସ୍ଥାପଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଏଵ ଯାମ୍ । ମର୍ଯାଦାଂ ତାଂ ମଯା ଭିନ୍ନାଂ କୋ ଽପରଃ ପାଲଯିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ କେହି ଏହାକୁ ବାଣ୍ଟିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ। ଯଦି ମୁଁ ଏହି ସୀମାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି, ତେବେ ଏହାକୁ କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କେହି ରକ୍ଷା କରିପାରିବ?
ସଗ୍ରାମଂ ଦ୍ଵିଜଜୀଵାତ୍ମା ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ସ୍ଵସଦ୍ମନି । ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଏଵେଦଂ ମହୀରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମୈଵ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଆତ୍ମା ନିଜ ଘର ଓ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ସହିତ ଅଛି, ସେ ଏହି ଭୂମି ଓ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆକାଶରେ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖେ, ସେ ଏହାକୁ ଆକାଶର ଅଂଶ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।
ପ୍ରାକ୍ତନୀ ସା ସ୍ମୃତିର୍ ଲୁପ୍ତା ଯୁଵଯୋର୍ ଉଦିତାନ୍ଯଥା । ସ୍ଵପ୍ନେ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ମୃତିର୍ ଯଦ୍ଵଦ୍ ଏତନ୍ମରଣମ୍ ଅଙ୍ଗନେ
ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସେଇ ସ୍ମୃତି ହରାଇଯାଏ, ତୁମେ ଦୁହେଁ ପାଇଁ ନୂଆ ସ୍ମୃତି ଉଦିତ ହୁଏ; ଯେପରି ସ୍ବପ୍ନରେ ଜାଗ୍ରତ ସ୍ମୃତି ଭିନ୍ନ ଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଟୁଟ ରହେ, ମହିଳା।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ ତ୍ରିଜଗଦ୍ ଯଥା । ଯଥା କଥାର୍ଥସଙ୍ଗ୍ରାମୋ ମରୁଭୂମୌ ଯଥା ଜଲଂ
ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ମନର କଳ୍ପନାରୁ ତିନୋଟି ଜଗତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଏହି ତିନୋଟି ଜଗତ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ଯେପରି କାହାଣୀର ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ କଥାରେ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଯେପରି ମରୁଭୂମିରେ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପାଣି ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣଗେହସ୍ଯ ସଶୈଲଵନପତ୍ତନା । ଇଯମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥିତା ଭୂମିସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପାଦର୍ଶଯୋର୍ ଇଵ
ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହାରେ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସହର ଅଛି, ଏହା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଭିତରେ ଅଛି, ଯେପରି କଳ୍ପନାର ଦର୍ପଣ ଭିତରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଅସତ୍ଯୈଵେଯମ୍ ଆଭାତି ସତ୍ଯେଵ ଘନସର୍ଗତା । ତସ୍ଯାସତ୍ଯାଵଭାସସ୍ଯ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ କୋଶକୋଟରେ
ଏହା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏତେ ଘନ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେବାରୁ ସତ୍ୟ ଲାଗେ; ଏହି ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଯିବା ଚେତନାର ଆକାଶର ଖାଲି ଗହ୍ୱର ଭିତରେ ଅଛି।
ଅସତ୍ଯାଦ୍ ଯତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ସ୍ମୃତ୍ଯା ନାମ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ । ମୃଗତୃଷ୍ଣାତରଙ୍ଗିଣ୍ଯାସ୍ ତରଙ୍ଗୋ ଽପି ନ ସତ୍ଯତଃ
ଅସତ୍ୟରୁ ଯାହା ଉପଜେ, ସେଥିରେ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ନାମ ଦିଆଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ; ଯେପରି ମୃଗମରୀଚିକାର ଝରଣାରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠି ସତ୍ୟରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଇଦଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ସଦନଂ ତଦ୍ଗେହାକାଶକୋଶଗମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ସର୍ଵଂ ଵା ତଚ୍ ଚ ଵ୍ଯୋମୈଵ କେଵଲମ୍
ଏହି ତୁମର ଘର ଓ ଘର ଭିତରର ଖାଲି ସ୍ଥାନ—ମୁଁ, ତୁମେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ—ସବୁ କିଛି ଏକମାତ୍ର ଖାଲି ଆକାଶ ବୋଲି ଜାଣ।
ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍ଗମସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଵାନୁଭୂତିପରମ୍ପରାଃ । ପ୍ରମାଣାନ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ମୁଖ୍ଯାନି ସମ୍ବୋଧାଯ ପ୍ରଦୀପଵତ୍
ସ୍ୱପ୍ନ, ମିଶଣ, ଇଚ୍ଛା ଓ ନିଜର ଅନୁଭବ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଉପାୟ, ଯେପରିକି ଆଲୋକ ଦେଇବା ପାଇଁ ଦୀପ ଭଳି।
ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଗେହେ ଽନ୍ତର୍ ଦ୍ଵିଜଜୀଵସ୍ ତଦନ୍ତରେ । ସସମୁଦ୍ରଵନା ପୃଥ୍ଵୀ ସ୍ଥିତାବ୍ଜ ଇଵ ଷଟ୍ପଦୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଭିତରେ ଦ୍ୱିଜୀବ ରହିଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ବନ ସହିତ ପୃଥିବୀ ରହିଛି, ଯେପରି ଏକ ମକୁଡ଼ି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ରହେ।
ତସ୍ଯାଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଏକସ୍ମିନ୍ ପେଲଵେ କୋଟରୋଦରେ । ଇଦଂ ପତ୍ତନମ୍ ଆଭାତି କେଶୋଣ୍ଡୁକ ଇଵାମ୍ବରେ
ସେହି ପୃଥିବୀର ଏକ ଛୋଟ ଗୁହା ଭିତରେ, ଏହି ସହର ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କେଶର ଟିପ୍ ପରି।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ପୁରେ ତନ୍ଵି ତଵେଦଂ ସଦନଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ କିମ୍ ଅଣୁମାତ୍ରେ ଽନ୍ତର୍ ଗଜଵୃନ୍ଦମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସହରରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମର ଘର ଅଛି; ଏପରି ଛୋଟ ଜାଗାରେ କିପରି ଏତେ ହାତୀମାନେ ରହିପାରିବେ?
ପରମାଣୌ ପରମାଣୌ ସନ୍ତି ଵତ୍ସେ ଚିଦାତ୍ମନି । ଅନ୍ତର୍ ଅନ୍ତର୍ ଜଗନ୍ତୀତି କେନୈତନ୍ ନାମ ସଙ୍ଖ୍ଯତେ
ହେ ପ୍ରିୟା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁରେ ଚେତନା ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁ ଭିତରେ ବିଶ୍ୱ ଅଛି—ଏହାକୁ କିଏ ଗଣନା କରିପାରିବ?
ଅଷ୍ଟମଂ ଦିଵସଂ ଵିପ୍ରସ୍ ସ ମୃତଃ ପରମେଶ୍ଵରି । ଗତୋ ଵର୍ଷଗଣୋ ଽସ୍ମାକମ୍ ଅତଃ କଥମ୍ ଇଦଂ ଭଵେତ୍
ଅଷ୍ଟମ ଦିନରେ, ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଆମ ପାଇଁ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ କଟିଗଲା—ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଦେଶଦୈର୍ଘ୍ଯଂ ଯଥା ନାସ୍ତି କାଲଦୈର୍ଘ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ । ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵେତି ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶୃଣୁ
ଯେପରି ଦିଗର ଦୌର୍ଘ୍ୟ ନାହିଁ, ସେପରି ସମୟର ଦୌର୍ଘ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହି କଥାକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ମୁଁ ବୁଝାଉଛି, ଶୁଣ।
ଯଥୈତତ୍ ପ୍ରତିଭାମାତ୍ରଂ ଜଗତ୍ସର୍ଗାଵଭାସନମ୍ । ତଥୈତତ୍ ପ୍ରତିଭାମାତ୍ରଂ କ୍ଷଣକଲ୍ପାଵଭାସନଂ
ଯେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ଚେତନାର ଭାସ୍ମାତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେପରି ସମୟର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ଦୀର୍ଘ କାଳ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଚେତନାର ଭାସ୍ମାତ୍ର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
କ୍ଷଣକଲ୍ପଜଗତ୍ସର୍ଗତ୍ଵତ୍ତାମତ୍ତାତ୍ମଜନ୍ମନାମ୍ । ଯଥାଵତ୍ ପ୍ରତିଭାସସ୍ଯ ଵତ୍ସେ କ୍ରମମ୍ ଇମଂ ଶୃଣୁ
ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ସମୟର ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦୀର୍ଘ କାଳ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ସବୁ ଚେତନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଭାସ୍ମାତ୍ରର ନିଜସ୍ୱ କ୍ରମ କେମିତି ଅଛି, ସେଥିରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ।