ମହାକଲକଲାଵର୍ତଦ୍ରଵଦ୍ଦିଗ୍ଭୂତମଣ୍ଡଲମ୍ । କଚତ୍କାଞ୍ଚନମାଣିକ୍ଯହାରକେଯୂରକୁଣ୍ଡଲମ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରୁଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଯାହା ସୁନା ଓ ମାଣିକ୍ୟର ଝଙ୍କାରୁଥିବା ହାର, ବାହୁବଳୟ ଓ କଣବାଲା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ମହୀପାଲମ୍ ଇଦଂ ଚିନ୍ତିତଵାନ୍ ଅସୌ । ଅହୋ ନୁ ରମ୍ଯା ନୃପତା ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯଭାସିତା
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହିପରି ଭାବିଲେ: 'ହାଏ, ଏହି ରାଜସ୍ବ ଏତେ ସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ!'
ପଦାତିରଥହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵପତାକାଚ୍ଛତ୍ରଚାମରୈଃ । କଦା ସ୍ଯାଂ ଦଶଦିକ୍କୁଞ୍ଜପୂରକୋ ଽହଂ ମହୀପତିଃ
କେବେ ମୁଁ ଏମିତି ରାଜା ହେବି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପଦାତି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ଛତା ଓ ଚାମର ଦଶ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କରିଦେବେ?
କଦା ମେ ଵାଯଵଃ କୁନ୍ଦମକରନ୍ଦସୁଗନ୍ଧଯଃ । ପାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃପୁରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସୁରତଶ୍ରମଶୀକରାନ୍
କେବେ ମୋ ପାଖକୁ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିବା ପବନ, ମୋର ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ସ୍ନେହ ଖେଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଝରାଇଥିବା ଘମକୁ ଆଣିଦେବେ?
କର୍ପୂରେଣ ପୁରନ୍ଧ୍ରୀଣାଂ କୀର୍ଣେନ ଯଶସା ଦିଶାମ୍ । ଇନ୍ଦୂଦଯାଵଦାତାନି କଦା କୁର୍ଯାଂ ମୁଖାନ୍ଯ୍ ଅହମ୍
କପୂର ଛିଟାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କର ମୁହଁକୁ କେବେ ମୁଁ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିପାରିବି?
ଇତ୍ଥଂ ତତଃପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିପ୍ରସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଵାନ୍ ଅଭୂତ୍ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଯାଵଜ୍ଜୀଵମ୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ସେଇ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେ ସଦା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲଗନ ରହିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଧରି ଅଲସ୍ୟ ବିନା କାମ କଲେ।
ହିମାଶନିର୍ ଇଵାମ୍ଭୋଜଂ ଜର୍ଜରୀକର୍ତୁମ୍ ଆଦୃତା । ଜରା ହାର୍ଦାନ୍ଵିତେଵୈନଂ ଜଵାଦ୍ ଦ୍ଵିଜମ୍ ଉପାଯଯୌ
ଯେପରି ହିମ ପତ୍ର ଉତ୍ସାହରେ ପଦ୍ମକୁ କ୍ଷୟ କରିବାକୁ ଆସେ, ସେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଆବେଶିତ କରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
ଆସନ୍ନମରଣସ୍ଯାତ୍ର ଭାର୍ଯା ମ୍ଲାନିମ୍ ଉପାଯଯୌ । ତସ୍ଯ ଶାମ୍ଯତି ପୁଷ୍ପର୍ତୌ ଲତେଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମଭୀତିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୁଲାଇଗଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପରେ ଲତାର ଫୁଲ ଶୁଖିଯାଏ।
ମାମ୍ ଅଥାରାଧିତଵତୀ ସା ତତସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇଵାଙ୍ଗନା । ଅମରତ୍ଵଂ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵେମଂ ସାଵୃଣୋଦ୍ ଵରମ୍
ସେ ମୋତେ ତୁମେ ଯେପରି ଉପାସନା କରିଛ, ସେପରି ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ଅମରତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ମିଳେ ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ଏହି ଦୟା ମାଗିଥିଲେ।
ଦେଵି ସ୍ଵମଣ୍ଡପାଦ୍ ଏଵ ଜୀଵୋ ଭର୍ତୁର୍ ମୃତସ୍ଯ ମେ । ମା ଯାସୀଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅତସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ସ ଏଵାଙ୍ଗୀକୃତୋ ମଯା
ଦେବୀ ନିଜ ମଣ୍ଡପରୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଥିଲେ—ମୋର ମୃତ ପତିଙ୍କର ଆତ୍ମା ଯେଉଁଠାରୁ ଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି।
ଅଥ କାଲଵଶାଦ୍ ଵିପ୍ରସ୍ ସ ପଞ୍ଚତ୍ଵମ୍ ଉପାଯଯୌ । ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଗୃହାକାଶେ ଜୀଵାକାଶତଯା ସ୍ଥିତଃ
ପରେ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠି ଘରର ଆକାଶରେ ଆତ୍ମାର ଆକାଶ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
ସମ୍ପନ୍ନଃ ପ୍ରାକ୍ତନାନଲ୍ପସଙ୍କଲ୍ପଵଶତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ଆକାଶଵପୁର୍ ଏଵୋର୍ଵୀପତିଃ ପରମଶକ୍ତିମାନ୍
ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅନେକ ଇଚ୍ଛାର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ପୃଥିବୀର ନାଥ ନିଜେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଆକାଶ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।
ପ୍ରଭାଵାଜ୍ ଜିତଭୂପୀଠଃ ପ୍ରତାପାକ୍ରାନ୍ତଵିଷ୍ଟପଃ । କୃପାପାଲିତପାତାଲସ୍ ତ୍ରିଲୋକଵିଜଯୀ ନୃପଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ରାଜସିଂହାସନ ଜିତିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲା, ସେ କ୍ରୁପାରେ ପାତାଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ରାଜା ଭାବରେ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲେ।
କାଲାଗ୍ନିର୍ ଅରିପକ୍ଷାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମକରକେତନଃ । ମେରୁର୍ ଵିଷଯଵାଯୂନାଂ ସାଧ୍ଵବ୍ଜାନାଂ ଦିଵାକରଃ
ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାଳାଗ୍ନି, ଜନାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନମଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମ୍ପର୍କୀୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ପାଇଁ ମେରୁ ପର୍ବତ ଏବଂ ସଦ୍ବିଧବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଥିଲେ।
ଆଦର୍ଶସ୍ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାମ୍ ଅର୍ଥିନାଂ କଲ୍ପପାଦପଃ । ପାଦପୀଠଂ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଣାଂ ରାକା ଧର୍ମାମୃତତ୍ଵିଷଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ଆଇନା, ଆଶାକୁରାମାନେ ପାଇଁ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପାଦପୀଠ ଏବଂ ଧର୍ମର ଅମୃତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଥିଲେ।
ସ୍ଵଗୃହାଭ୍ଯନ୍ତରାକାଶେ ଚିତ୍ତାକାଶମଯାତ୍ମନି । ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵିଜେ ଶଵୀଭୂତେ ଭୂତାକାଶଶରୀରିଣି
ନିଜ ଘରର ଭିତର ଆକାଶରେ, ମନର ଆକାଶରେ ଗଠିତ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ମୃତଦେହ ହୋଇ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱର ଆକାଶ ଦେହ ଧାରଣ କରି ରହିଥିଲେ।
ସା ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭାର୍ଯା ଶୋକେଣାତ୍ଯନ୍ତକର୍ଷିତା । ଶୁଷ୍କେଵ ମାଷଶିମିକା ହୃଦଯେନ ଦ୍ଵିଧାଗମତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଏତେକି ଶୋକାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଶୁଖିଗଲା ମାଟିର ଫଳି ଭଳି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଇଟି ଭାଗକୁ ଭାଗିଯାଇଥିଲା।
ଭର୍ତ୍ରା ସହ ଶଵୀଭୂତା ଦେହମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ । ଆତିଵାହିକଦେହେନ ଭର୍ତାରଂ ସମୁପାଯଯୌ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଦେହକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ନେଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନଦୀ ନିଖାତମ୍ ଇଵ ତଂ ଭର୍ତାରମ୍ ଅନୁସୃତ୍ଯ ସା । ଆଜଗାମ ଵିଶୋକତ୍ଵଂ ସଵସନ୍ତେଵ ମଞ୍ଜରୀ
ସେ ନଦୀ ତାଳ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ପରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏବଂ ପବନେ ଫୁଲ ମଞ୍ଜରୀ ଭଳି ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସୁତା ଗୃହାଣି ଭୂସ୍ଥାଵରାଦୀନି ଘନାନି ସନ୍ତି । ଅଦ୍ଯାଷ୍ଟମଂ ଵାସରମ୍ ଆପ୍ତମୃତ୍ଯୋର୍ ଜୀଵୋ ଗିରିଗ୍ରାମକମନ୍ଦିରସ୍ଥଃ
ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଝିଅ ଘର, ଜମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧନ-ସମ୍ପତି ରଖିଛନ୍ତି; ଆଜି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର ଏଠରେ ଅଷ୍ଟମ ଦିନ ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ପାହାଡ଼ ଗାଁର ଘରେ ଅଛି।
ସ ତେ ଭର୍ତାଦ୍ଯ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂପତ୍ଵମ୍ ଆଗତଃ । ଯାସାଵ୍ ଅରୁନ୍ଧତୀ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସା ତ୍ଵମ୍ ଅଙ୍ଗନେ
ତୁମର ସେ ସ୍ୱାମୀ, ଏବେ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ୱିତ ହୋଇ, ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ତୁମେ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ନାମର ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଥିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କର ରାନୀ ହେଲେ।
ଇହେମୌ କୁରୁତୋ ରାଜ୍ଯଂ ତୌ ଭଵନ୍ତୌ ସୁଦମ୍ପତୀ । ଚକ୍ରଵାକାଵ୍ ଇଵ ନଵୌ ଭୁଵି ଜାତୌ ଶିଵାଵ୍ ଇଵ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଛ; ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଦମ୍ପତି, ପୃଥିବୀରେ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଟି ପରି, କିମ୍ବା ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗିନୀ ପରି।
ଏଷ ତେ କଥିତସ୍ ସର୍ଵଃ ପ୍ରାକ୍ତନସ୍ ସଂସୃତିଭ୍ରମଃ । ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରକମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵ ଜୀଵସ୍ଵରୂପଧୃତ୍
ଏଭଳି ତୁମର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଭ୍ରମଣ କଥା କହିଦେଲି; ଏହା କେବଳ ଭ୍ରମ ଥିଲା, ଆକାଶ ନିଜେ ଜୀବର ଆକୃତି ନେଇଥିଲା।
ଭ୍ରମାଦ୍ ଅସ୍ମାଚ୍ ଚିଦାଦର୍ଶେ ଭ୍ରମୋ ଽଯଂ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତଃ । ଅସତ୍ଯ ଏଵ ଚାସତ୍ଯାଦ୍ ଭଵତୋର୍ ଭଵଭଙ୍ଗଦଃ
ଏହି ଭ୍ରମରୁ, ଚେତନାର ଆଇନାରେ ଏହି ଭ୍ରମ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଉଛି; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଏହି ଅସତ୍ୟରୁ, ତୁମ ଦୁହେଁର ସଂସାର ଜୀବନର ଶେଷ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିମଯଃ କସ୍ ସ୍ଯାତ୍ କୋ ଵା ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୁଜ୍ଝିତୋ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଗୋ ନିରର୍ଗଲାନଲ୍ପବୋଧାନ୍ ନାନ୍ଯଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ତେଣୁ କିଏ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିପାରିବେ, ଆଉ କିଏ ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ? ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ଅବିରତ ଏବଂ ସୀମିତ ଜ୍ଞାନର ଫଳ; ଏଠାରେ ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନା।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଚିରଂ ଚାରୁଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନା । ଭୂତ୍ଵୋଵାଚ ଵଚୋ ଲୀଲା ଲୀଲାଲସପଦାକ୍ଷରମ୍
ଏହି କଥା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଶୁଣି, ଲୀଳାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମନୋହର ଆଖି ଉଜାଗର ହେଲା। ସେ ପରେ ହସିକି ଖେଳମିଶ୍ରିତ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ।
ଦେଵି ତ୍ଵଦ୍ଵଚନଂ ମିଥ୍ଯା କଥଂ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । କ୍ଵ ଵିପ୍ରଜୀଵସ୍ ସ୍ଵଗୃହେ କ୍ଵେମେ ଵଯମ୍ ଇହ ସ୍ଥିତାଃ
ମା, ଆପଣଙ୍କ କଥା କିପରି ଏଭଳି ଭୁଲ ସିଦ୍ଧ ହେଲା? ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କ ଘରେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଆଉ ଆମେ ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଦଢ଼ିଆ ଅଛୁ?
ତାଦୃଗ୍ ଲୋକାନ୍ତରଂ ସା ଭୂସ୍ ତେ ଶୈଲାସ୍ ତା ଦିଶୋ ଦଶ । କଥଂ ମାନ୍ତି ଗୃହସ୍ଯାନ୍ତର୍ ମଦ୍ଭର୍ତା ଯେଷ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ଲୋକ, ସେ ଭୂମି, ସେ ପାହାଡ଼, ସେ ଦଶ ଦିଗ—ଏସବୁ କିପରି ମୋ ଘରର ଭିତରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ମୋର ସ୍ୱାମୀ ବସିଛନ୍ତି?
ମତ୍ତ ଐରାଵଣୋ ବଦ୍ଧସ୍ ସିଦ୍ଧାର୍ଥକଣକୋଦରେ । ମଷକେନ କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସିଂହୌଘୈର୍ ଅଣୁକୋଟରେ
ମତ୍ତ ଏଇରାବତକୁ ଏକ ଶିଆଳ ଦାଣା ଭିତରେ ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗେ; ଏକ ମଶା ଏକ ଅଣୁ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା ସିଂହମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି ବୋଲି ଲାଗେ।
ପଦ୍ମାକ୍ଷେ ସ୍ଥାପିତୋ ମେରୁର୍ ନିଗୀର୍ଣୋ ମଧୁପାଯିନା । ସ୍ଵପ୍ନାଭ୍ରଗର୍ଜିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିତ୍ରେ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଵର୍ହିଣଃ
ଏକ ପଦ୍ମ ଆଖି ଭିତରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ରଖାଯାଇଛି, ଏକ ମଧୁପାନୀ ତାକୁ ଗିଳିଯାଇଛି; ସ୍ୱପ୍ନ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ମୟୂରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।