ଏଵମ୍ ଏତଦ୍ ଅସତ୍ସର୍ଗୋ ଭର୍ତୁସ୍ ତେ ଭାତି ଭାସୁରଃ । ତଥୈଵାଯମ୍ ଇହାଭାତି ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅହଂ ସୁତେ
ଏଭଳି, ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଏହି ଅସତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗେ; ଏହିପରି, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି—ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖୁଛି, ଓ ଶିଶୁ।
ଯଥା ପତ୍ଯୁର୍ ଅମୂର୍ତୋ ଽସ୍ମାତ୍ ସର୍ଗାତ୍ ସର୍ଗୋ ଭ୍ରମାତ୍ମକଃ । ଜାତସ୍ ତଥାଯଂ ଵଦ ମେ ଜଗତ୍କୁଡ୍ଯନିଵୃତ୍ତଯେ
ଯେପରି ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ନିରାକାର ସୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଭ୍ରମରୂପ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ଏହି ସଂସାରର ଦେଵାଳ ଅପସାରଣ ପାଇଁ ମୋତେ କୁହ।
ପ୍ରାକ୍ସ୍ମୃତିର୍ ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରାତ୍ମା ସର୍ଗୋ ଽଯମ୍ ଉଦିତୋ ଯଥା । ସ୍ଵପ୍ନଭ୍ରମାତ୍ମକୋ ଭାତି ତଥେଦଂ କଥ୍ଯତେ ଶୃଣୁ
ପୂର୍ବରୁ ସ୍ମୃତି କେବଳ ଭ୍ରମର ରୂପରେ ଥିଲା, ଏଭଳି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ଭ୍ରମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହିପରି କୁହାଯାଏ—ଶୁଣ।
ଅସ୍ତି କଶ୍ଚିଚ୍ ଚିଦାକାଶେ କ୍ଵଚିତ୍ ସଂସାରମଣ୍ଡପଃ । ଆକାଶକାଚଦଲଵଚ୍ ଛାଦନାଚ୍ଛାଦନାକୃତିଃ
ଚେତନାର ଆକାଶରେ କେଉଁଠି ଏକ ସଂସାରର ମଣ୍ଡପ ଅଛି, ଯାହା ଆକାଶର ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଢାକିବା ଓ ଖୋଲିବାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛି।
ମେରୁସ୍ତମ୍ଭସ୍ଥଲୋକେଶପୁରଶ୍ରୀସାଲଭଞ୍ଜିକଃ । ଚତୁର୍ଦଶାପଵରକସ୍ ତ୍ରିଗର୍ତୋ ଭାନୁଦୀପକଃ
ସେ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଧରିଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି, ଏକ ସହରର ମାଲିକ, ଶୋଭାମୟ ଶାଳଭଞ୍ଜିକା, ଚଉଦ ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଦେଶର ରାଜା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଦୀପର ଭଳି।
କୋଣସ୍ଥଭୂତଵଲ୍ମୀକଵ୍ଯାପ୍ତପର୍ଵତଲୋଷ୍ଟକଃ । ଅନେକପୁତ୍ରଜରଢପ୍ରଜେଶବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ପଦମ୍
ସେ କୋଣାରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଗୁଟିକୁ ପିଲାପୋକା ଘରେ ଢାକି ଦେଇଛି, ଅନେକ ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରହୁଥିବା ଏକ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।
ଋକ୍ଷୌଘକୋଶକାରାଢ୍ଯଵ୍ଯୋମୋର୍ଧ୍ଵତଲକାଲିମା । ନଭୋନିଵାସିସିଦ୍ଧୌଘମଷକାହିତଘୁଙ୍ଘୁମଃ
ସେ ତାରାମାଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନଭଣ୍ଡାର, ଆକାଶର ଶୀର୍ଷଭାଗରେ ଅନ୍ଧାର, ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଏବଂ ମଶାମାନେ ମିଶି ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଥିବା ଭଳି।
ପଯୋଦଗୃହଧୂମୋଗ୍ରଜାଲାଵଲିତକୋଣକଃ । ଵାତମାର୍ଗମହାଵଂଶସ୍ଥିତଵୈମାନିକକ୍ରିମିଃ
ସେ ମେଘମାଳିକାର ଘନ ଧୂଆଁରେ ଢାକା ପାର୍ଶ୍ୱ, ବାୟୁର ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ବଡ଼ ବାଁଶ ଉପରେ ବସିଥିବା ଆକାଶୀୟ ପୋକା।
ସୁରାସୁରାଦିଦୁର୍ବାଲଲୀଲାକଲକଲାକୁଲଃ । ଲୋକାନ୍ତରପୁରଗ୍ରାମଭାଣ୍ଡୋପସ୍କରନିର୍ଭରଃ
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଶୁମାନେ ମିଶି ହସିକି ଖେଳୁଥିବା ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଜଗତ, ସହର, ଗାଁର ଭାଣ୍ଡପାତ୍ର ଓ ଉପକରଣରେ ଭରିଯାଇଛି।
ସରିତ୍ସ୍ରୋତୋଽବ୍ଧିସରସୀଜଲୋକ୍ଷିତମହୀତଲଃ । ପାତାଲଭୂତଲସ୍ଵର୍ଗାଭୋଗଭାସୁରକୋଟରଃ
ସେଠାର ଭୂମି ନଦୀର ଝରଣା, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଓ ହ୍ରଦର ଜଳରେ ଧୋଇଯାଉଛି; ଏଠାର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକ ତଳ, ଭୂମି ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଉପଭୋଗର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି।
ତତ୍ର କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଏକସ୍ମିନ୍ କୋଣାପଵରକୋଦରେ । ଶୈଲଲୋଷ୍ଟତଲେ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଏକୋ ଗିରିଗ୍ରାମକଗର୍ତକଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଏକ କୋଣର ଗଭୀର ଗୁହାରେ, ପାହାଡ଼ ପଥର ଉପରେ, ପାହାଡ଼ ଗାଁର ଏକ ଛୋଟ ଗଡ଼ିଆଁ ଅଛି।
ଅସ୍ମିନ୍ ନଦୀଶୈଲଵନୋପଗୂଢେ ସାଗ୍ନିସ୍ ସଦାରସ୍ ସୁତଵାନ୍ ଅରୋଗଃ । ଗୋକ୍ଷୀରଵାନ୍ ରାଜଭଯାଦ୍ ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵାତିଥିର୍ ଧର୍ମପରୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଽଭୂତ୍
ଏହି ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସହ ସଦା ବସୁଥିଲେ; ସେ ସୁସ୍ଥ, ଗାଈ ଓ ଦୁଧ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରୁଥିଲେ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ଵିତ୍ତଵେଶଵଯଃକର୍ମଵିଦ୍ଯାଵିଭଵଚେଷ୍ଟିତୈଃ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯେଵ ସଦୃଶୋ ନ ତୁ ଵାସିଷ୍ଠଚେତନଃ
ଧନ, ରୂପ, ବୟସ, କାମ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ କେହି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଚେତନା ତାଙ୍କରେ ନଥାଏ।
ଵସିଷ୍ଠ ଇତି ନାମ୍ନାଭୂତ୍ ତସ୍ଯାଭୂଦ୍ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୀ । ନାମ୍ନା ତ୍ଵ୍ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଭାର୍ଯା ଭୂମିଵ୍ଯୋମନ୍ଯ୍ ଅରୁନ୍ଧତୀ
ତାଙ୍କୁ ନାମରେ ବସିଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଥିଲେ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୀ, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ସେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଵିତ୍ତଵେଶଵଯଃକର୍ମଵିଦ୍ଯାଵିଭଵଚେଷ୍ଟିତୈଃ । ସମେଵ ସାପ୍ଯ୍ ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯା ନ ତୁ ଚେତନସତ୍ତଯା
ଧନ, ରୂପ, ବୟସ, କାମ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ ସେ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ପରି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚେତନାର ମୂଳ ତାଳେ ନଥିଲେ।
ଅକୃତ୍ରିମପ୍ରେମରସା ଵିଲାସାଲସଗାମିନୀ । ସାସ୍ଯ ସଂସାରସର୍ଵସ୍ଵମ୍ ଆସୀତ୍ କୁମୁଦହାସିନୀ
ଅକୃତ୍ରିମ ପ୍ରେମର ମାଧୁରୀରେ ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଥିଲା, ଶୋଭା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା; ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସଂସାର, କୁମୁଦ ଫୁଲ ଭଳି ହସୁଥିଲେ।
ସ ଵିପ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ସାନୌ ସରସଶାଦ୍ଵଲେ । କଦାଚିଦ୍ ଉପଵିଷ୍ଟସ୍ ସନ୍ ଦଦର୍ଶାଧୋ ମହୀପତିମ୍
ସେ ଋଷି ଏକଦିନ ପାହାଡ଼ର ଏକ ହରିତ ଢାଳ ଉପରେ ଏକ ହ୍ରଦ ନିକଟରେ ବସିଥିଲେ । ସେଠାରୁ ତଳେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ସମଗ୍ରପରିଵାରେଣ ଯାନ୍ତମ୍ ଆଖେଟକେଚ୍ଛଯା । ମହତା ସୈନ୍ଯଘୋଷେଣ ମେରୋର୍ ଇଵ ବିଭିତ୍ସଯା
ସେ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାର ସହିତ ଶିକାର କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଦଳ-ବଳ ଓ ଶବ୍ଦ ସହ ଯାଉଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଜିତିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ।
ଚାମରୈଃ କୀର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁ ପତାକାଭିର୍ ଲତାଵନମ୍ । କୁର୍ଵାଣଂ ଖଂ ସିତଚ୍ଛତ୍ରମଣ୍ଡଲୈ ରୌପ୍ଯକୁଟ୍ଟିମମ୍
ଚାମର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ପତାକା ଓ ଲତାମାଳା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଏମିତି ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଧଳା ଛତାର ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ରୂପାର ତଳ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଅଶ୍ଵୀଯାଗ୍ନିପୃଷତ୍ପୂରପୂର୍ଣରେଣ୍ଵଭ୍ରଵର୍ଣଵତ୍ । ହାସ୍ତିକୋତ୍ତମ୍ଭିତକରଵାଟାଟ୍ଟାଲକଗୋପିତମ୍
ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଧୂଳି ମେଘ ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ହାତୀ ଉପରେ ଉଠାଇଥିବା ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ଦ୍ୱାରମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ସହର ଲୁଚିଯାଇଥିଲା ।
ମହାକଲକଲାଵର୍ତଦ୍ରଵଦ୍ଦିଗ୍ଭୂତମଣ୍ଡଲମ୍ । କଚତ୍କାଞ୍ଚନମାଣିକ୍ଯହାରକେଯୂରକୁଣ୍ଡଲମ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରୁଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଯାହା ସୁନା ଓ ମାଣିକ୍ୟର ଝଙ୍କାରୁଥିବା ହାର, ବାହୁବଳୟ ଓ କଣବାଲା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ମହୀପାଲମ୍ ଇଦଂ ଚିନ୍ତିତଵାନ୍ ଅସୌ । ଅହୋ ନୁ ରମ୍ଯା ନୃପତା ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯଭାସିତା
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହିପରି ଭାବିଲେ: 'ହାଏ, ଏହି ରାଜସ୍ବ ଏତେ ସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ!'
ପଦାତିରଥହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵପତାକାଚ୍ଛତ୍ରଚାମରୈଃ । କଦା ସ୍ଯାଂ ଦଶଦିକ୍କୁଞ୍ଜପୂରକୋ ଽହଂ ମହୀପତିଃ
କେବେ ମୁଁ ଏମିତି ରାଜା ହେବି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପଦାତି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ଛତା ଓ ଚାମର ଦଶ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କରିଦେବେ?
କଦା ମେ ଵାଯଵଃ କୁନ୍ଦମକରନ୍ଦସୁଗନ୍ଧଯଃ । ପାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃପୁରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସୁରତଶ୍ରମଶୀକରାନ୍
କେବେ ମୋ ପାଖକୁ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିବା ପବନ, ମୋର ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ସ୍ନେହ ଖେଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଝରାଇଥିବା ଘମକୁ ଆଣିଦେବେ?
କର୍ପୂରେଣ ପୁରନ୍ଧ୍ରୀଣାଂ କୀର୍ଣେନ ଯଶସା ଦିଶାମ୍ । ଇନ୍ଦୂଦଯାଵଦାତାନି କଦା କୁର୍ଯାଂ ମୁଖାନ୍ଯ୍ ଅହମ୍
କପୂର ଛିଟାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କର ମୁହଁକୁ କେବେ ମୁଁ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିପାରିବି?
ଇତ୍ଥଂ ତତଃପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିପ୍ରସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଵାନ୍ ଅଭୂତ୍ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଯାଵଜ୍ଜୀଵମ୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ସେଇ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେ ସଦା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲଗନ ରହିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଧରି ଅଲସ୍ୟ ବିନା କାମ କଲେ।
ହିମାଶନିର୍ ଇଵାମ୍ଭୋଜଂ ଜର୍ଜରୀକର୍ତୁମ୍ ଆଦୃତା । ଜରା ହାର୍ଦାନ୍ଵିତେଵୈନଂ ଜଵାଦ୍ ଦ୍ଵିଜମ୍ ଉପାଯଯୌ
ଯେପରି ହିମ ପତ୍ର ଉତ୍ସାହରେ ପଦ୍ମକୁ କ୍ଷୟ କରିବାକୁ ଆସେ, ସେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଆବେଶିତ କରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
ଆସନ୍ନମରଣସ୍ଯାତ୍ର ଭାର୍ଯା ମ୍ଲାନିମ୍ ଉପାଯଯୌ । ତସ୍ଯ ଶାମ୍ଯତି ପୁଷ୍ପର୍ତୌ ଲତେଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମଭୀତିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୁଲାଇଗଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପରେ ଲତାର ଫୁଲ ଶୁଖିଯାଏ।
ମାମ୍ ଅଥାରାଧିତଵତୀ ସା ତତସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇଵାଙ୍ଗନା । ଅମରତ୍ଵଂ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵେମଂ ସାଵୃଣୋଦ୍ ଵରମ୍
ସେ ମୋତେ ତୁମେ ଯେପରି ଉପାସନା କରିଛ, ସେପରି ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ଅମରତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ମିଳେ ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ଏହି ଦୟା ମାଗିଥିଲେ।
ଦେଵି ସ୍ଵମଣ୍ଡପାଦ୍ ଏଵ ଜୀଵୋ ଭର୍ତୁର୍ ମୃତସ୍ଯ ମେ । ମା ଯାସୀଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅତସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ସ ଏଵାଙ୍ଗୀକୃତୋ ମଯା
ଦେବୀ ନିଜ ମଣ୍ଡପରୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଥିଲେ—ମୋର ମୃତ ପତିଙ୍କର ଆତ୍ମା ଯେଉଁଠାରୁ ଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି।