ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ଯଯୌ ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଆସ୍ପଦମ୍ । ଲୀଲା ତୁ ଲୀଲଯୈଵାସୀନ୍ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧିଭାକ୍
ଏପରି କହି, ସେ ଦେବୀ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଲୀଳା ତୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିରେ, ଚିନ୍ତା ଓ ପ୍ରୟାସ ଛାଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସି ରହିଲେ।
ତତ୍ ତତ୍ଯାଜ ନିମେଷେଣ ସାନ୍ତଃକରଣପଞ୍ଜରମ୍ । ସ୍ଵଦେହଂ ଖମ୍ ଇଵୋଡ୍ଡୀନା ନିଜନୀଡଂ ଵିହଙ୍ଗମୀ
ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ଦେହ ଓ ମନର ଆବରଣକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଦଦର୍ଶ ଚ ସ୍ଵଭର୍ତାରଂ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵାଲଯାମ୍ବରେ । ସଂସ୍ଥିତଂ ପୃଥିଵୀପାଲମ୍ ଆସ୍ଥାନେ ବହୁରାଜକେ
ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ, ମାନେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ, ସେଇ ରାଜସଭାରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଆ ଦେଖିଲେ।
ସିଂହାସନସମାରୂଢଂ ଜଯ ଜୀଵେତି ସଂସ୍ତୁତମ୍ । ପ୍ରସ୍ତୁତଂ ମଣ୍ଡଲାନେକକାର୍ଯମ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଆଦୃତମ୍
ସେ ରାଜା ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, 'ଜୟ ହେଉ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ତୁତି ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ସଭାର କାମକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଦେଖୁଥିଲେ।
ପତାକାମଞ୍ଜରୀକୀର୍ଣରାଜଧାନୀଗୃହସ୍ଥିତମ୍ । ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରସ୍ଥିତାସଙ୍ଖ୍ଯମୁନିଵିପ୍ରର୍ଷିମଣ୍ଡଲମ୍
ପତାକାର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ ରାଜଧାନୀର ଗୃହରେ ସେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଅଗଣନୀୟ ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଋଷିମାନେ ଭିଡ଼ ଲଗାଇଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରଗାସଙ୍ଖ୍ଯଲଲନାଲୋକମଣ୍ଡଲମ୍ । ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରଗାସଙ୍ଖ୍ଯରାଜରାଜେଶମଣ୍ଡଲମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଅନେକ ରାଜା ଓ ମହାରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଉତ୍ତରଦ୍ଵାରଗାସଙ୍ଖ୍ଯରଥହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵସଙ୍କୁଲମ୍ । ଏକଭୃତ୍ଯଵିନିର୍ଣୀତଦକ୍ଷିଣାପଥଵିଗ୍ରହମ୍
ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଭୀଡ଼ ଲାଗିଥିଲା; ଦକ୍ଷିଣ ପଥକୁ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ବିଶ୍ୱାସୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଚାଳନା କରାଯାଉଥିଲା।
କର୍ଣାଟନାଥରଚିତପୂର୍ଵଦେଶକ୍ରିଯାକ୍ରମମ୍ । ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାଧିପନିର୍ଣୀତସର୍ଵମ୍ଲେଚ୍ଛୋତ୍ତରାପଥମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କର୍ଣ୍ଣାଟ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଚାଳିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ସୀମା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଦେଶୀମାନେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ।
ମାଲଵେଶସମାକ୍ରାନ୍ତସର୍ଵପାଶ୍ଚାତ୍ଯତଙ୍ଗଣମ୍ । ଦକ୍ଷିଣାବ୍ଧିତଟାଯାତଲଙ୍କାଦୂତଵିନୋଦିତମ୍
ମାଳବ ରାଜା ସମସ୍ତ ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଲଙ୍କାର ଦୂତମାନେ ଆସି ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଵାବ୍ଧିତଟମାହେନ୍ଦ୍ରସିଦ୍ଧୋକ୍ତଗଗନାପଗମ୍ । ଉତ୍ତରାବ୍ଧିତଟାଯାତଦୂତଵର୍ଣିତଗୁହ୍ଯକମ୍
ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ଋଷି ଆକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଗୁପ୍ତତାକୁ ଦୂତମାନେ ଏକେକ୍ଷେପରି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।
ପଶ୍ଚିମାବ୍ଧିତଟୀଲୋକଵର୍ଣିତାସ୍ତମଯକ୍ରମମ୍ । ଅସଙ୍ଖ୍ଯବଦ୍ଧଭୂପାଲକରାକୀର୍ଣାଖିଲାଜିରମ୍
ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ ରାଜମହଳ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଅସଂଖ୍ୟ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞଵାଟପଠଦ୍ଵିପ୍ରଜିତତୂର୍ଯୋଗ୍ରନିସ୍ସ୍ଵନମ୍ । ଵନ୍ଦିକୋଲାହଲୋଲ୍ଲାସପ୍ରତିଶ୍ରୁଦ୍ଘନକନ୍ଦରମ୍
ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଦିଗକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାରେ ବିଜୟ ରଣଭେରୀ ଓ ତୁରୀ ଆଦି ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜି ଉଠୁଥିଲା, ଏବଂ ଗାୟକ ଓ ବନ୍ଦୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଗାଉଥିବା କୋଳାହଳ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା।
ଗେଯଵାଦ୍ଯୋଦ୍ଯତଧ୍ଵାନପ୍ରଧ୍ଵନଦ୍ଗଗନାନ୍ତରମ୍ । ହଯହସ୍ତିରଥାଵାରିରଜୋମେଘଘନାମ୍ବରମ୍
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଆକାଶକୁ ପୂରି ଦେଇଥିଲା, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥ ଚଳିବାରେ ଉଠୁଥିବା ଧୂଳି ଘନ ମେଘ ଭଳି ଆକାଶରେ ଛାଇଯାଇଥିଲା।
ପୁଷ୍ପକର୍ପୂରଧୂମୋତ୍ଥଗନ୍ଧାମୋଦିତପର୍ଵତମ୍ । ସର୍ଵମଣ୍ଡଲସମ୍ଭାରରଚିତାନେକଶାସନମ୍
ପୁଷ୍ପ, କର୍ପୂର ଓ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ମନୋରମ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଶାନ୍ତି ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଆଦେଶ ଏବଂ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା।
ଯଶଃକର୍ପୂରଜଲଧିସୁଶୁକ୍ଲାମ୍ବରପର୍ଷଦମ୍ । ରୋଦସୀସ୍ତମ୍ଭଭୂତୈକସ୍ଵପ୍ରଭାଵଜିତାର୍କକମ୍
ସଭାଟିରେ ଉପସ୍ଥିତମାନେ କର୍ପୂର ଓ ସମୁଦ୍ର ଫେଣା ପରି ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେହି ସଭାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା।
ଆରମ୍ଭମନ୍ଥରୋଦାରକାର୍ଯସଂଵ୍ଯଗ୍ରଭୂମିପମ୍ । ନାନାନଗରନିର୍ମାଣସୋଦ୍ଯୋଗସ୍ଥପତୀଶ୍ଵରମ୍
ରାଜା ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ନଗର ତିଆରି କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ପପାତାଥ ମହାରମ୍ଭାଂ ସା ତାଂ ନରପତେସ୍ ସଭାମ୍ । ଵ୍ଯୋମାତ୍ମିକା ଵ୍ଯୋମମଯୀଂ ମିହିକେଵାମ୍ବରାଟଵୀମ୍
ତାପରେ, ସେଇ ମହାନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସଭା, ଯାହା ଆକାଶରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଏକ ମିଷ୍ଟିମୟ ଆକାଶୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ପରି ତଳକୁ ଅବତରିଲା।
ଭ୍ରମନ୍ତୀଂ ତତ୍ର ତାମ୍ ଅଗ୍ରେ ଦଦୃଶୁସ୍ ତେ ନ କେଚନ । ଅନ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପରଚିତାଂ ପୁରୁଷାଃ କାମିନୀମ୍ ଇଵ
ସେଠାରେ ସଭାଟି ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, କେହି ମଧ୍ୟ ତାକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଣେ ନାରୀ ପରି।
ତଥା ତେ ତାଂ ନ ଦଦୃଶୁସ୍ ସଞ୍ଚରନ୍ତୀଂ ପୁରୋଗତାମ୍ । ଅନ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପରଚିତାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଵନଗରୀଂ ଯଥା
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ। ଯେପରିକି ନିଜ ସହର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସହରକୁ ଦେଖିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ସେହିପରି।
ପ୍ରାକ୍ତନାନ୍ ଏଵ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସା ଦଦର୍ଶ ପୁରୋଗତାନ୍ । ଭୂଭୃତୈଵ ସମଂ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ନଗରାନ୍ ନଗରାନ୍ତରମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆଗକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେପରିକି ଏକ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଏକ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେଠାରେ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ତଦ୍ଵେଶାଂସ୍ ତନ୍ମଯାଚାରାଂସ୍ ତଥା ତାନ୍ ଏଵ ବାଲକାନ୍ । ତା ଏଵ ବାଲଵନିତାସ୍ ତାଂସ୍ ତାନ୍ ଏଵ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ସେ ସେହି ଦେଖିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ ସେମାନେ, ସେହି ଦେଖଣା ଓ ଆଚରଣର ଛୁଆମାନେ, ସେହି ଯୁବତୀମାନେ, ସେହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ।
ତାନ୍ ଏଵ ଭୁଵି ଭୂପାଲାଂସ୍ ତାଂସ୍ ତାନ୍ ଏଵ ଚ ପଣ୍ଡିତାନ୍ । ତାନ୍ ଏଵ ନର୍ମସଚିଵାନ୍ ଭୃତ୍ଯାଂସ୍ ତାନ୍ ଏଵ ତାଦୃଶାନ୍
ସେ ସେହି ଭୂପତିମାନେ, ସେହି ପଣ୍ଡିତମାନେ, ସେହି ହସିଖୁସି ସାଙ୍ଗମାନେ, ସେହି ଦାସମାନେ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯାନ୍ ଅନ୍ଯପୂର୍ଵାଂଶ୍ ଚ ପଣ୍ଡିତାନ୍ ସୁହୃଦସ୍ ତଥା । ଵ୍ଯଵହାରାଂସ୍ ତଥା ଚାନ୍ଯାନ୍ ପୌରାନ୍ ଅନ୍ଯାଂସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ତାପରେ ସେ ନୂଆ ପାଠପଢ଼ୁଥିବା ପଣ୍ଡିତମାନେ, ବନ୍ଧୁମାନେ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଗରବାସୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନକାଲଂ ଦିଵସଂ ଘନଘର୍ମାକୁଲା ଦିଶଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ସଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଂ ସାମ୍ଭୋଦପଵନଧ୍ଵନି
ସେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ, ଦିନ, ତୀବ୍ର ତାପରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଆକାଶ, ମେଘ, ପାଣି ଓ ପବନର ଶବ୍ଦ ଦେଖିଲେ।
ମହୀଂ ହ୍ରଦନଦୀଶୈଲପୁରପତ୍ତନମଣ୍ଡିତାମ୍ । ନାନାନଗରଵିନ୍ଯାସଜଙ୍ଗଲଗ୍ରାମସଙ୍କୁଲାମ୍
ସେ ଭୂମିକୁ ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ସହର ଓ ପଟ୍ଟଣରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲେ; ବିଭିନ୍ନ ସହର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗ୍ରାମରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ଦ୍ଵିର୍ ଅଷ୍ଟଵର୍ଷଂ ଭୂପାଲଂ ପ୍ରାକ୍ତନ୍ଯା ଜରସୋଜ୍ଝିତମ୍ । ପ୍ରାକ୍ତନୀଂ ଜନତାଂ ସର୍ଵାଂ ସମସ୍ତାନ୍ ଗ୍ରାମଵାସିନଃ
ସେ ପୂର୍ବରୁ ବୟସ୍କତା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଏଠରେ ଶୋଳ ବର୍ଷର ରାଜା, ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଲୋକମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେକୁ ପୁନି ଦେଖିଲେ।
ସା ତାନ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଲଲନା ଚିନ୍ତାପରଵଶାଭଵତ୍ । ତେ ଽସ୍ମିନ୍ ନଗରଵାସ୍ତଵ୍ଯାଃ କଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ମୃତା ଇତି
ସେ ଜଣେ ଜଣେ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଲେ।
ପୁନଃପ୍ରଜ୍ଞପ୍ତିବୋଧେନ ପ୍ରାକ୍ତନାନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରମ୍ । ଆଜଗାମ ଦଦର୍ଶାତ୍ର ସାର୍ଧରାତ୍ରଂ ତଥୈଵ ତତ୍
ପୁନି ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ପୂର୍ବବତ୍ ଦେଖିଲେ।
ଶଵରୂପଂ ସ୍ଵଭର୍ତାରଂ ପୁଷ୍ପସମ୍ଭାରଗୋପିତମ୍ । ନିଦ୍ରାକୁଲଂ ପରିଜନସନ୍ନିଵେଶଂ ତଥୈଵ ତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ମୃତଦେହ ଭାବରେ, ଫୁଲରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପରିଚାରିକାମାନେ ଘୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଅଥ ସୋତ୍ଥାପଯାମ୍ ଆସ ନିଦ୍ରାକ୍ରାନ୍ତଂ ସଖୀଜନମ୍ । ଆହ ଚାତୀଵ ମେ ଦୁଃଖମ୍ ଆସ୍ଥାନଂ ଦୀଯତାମ୍ ଇତି
ତାପରେ ସେ ଘୁମରେ ଥିବା ସହେଳୀମାନେକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୋତେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହେଉଛି, ମୋତେ ରାଜଦରବାରକୁ ନେଉ।'