ପ୍ରାପ ସା ତମସାନ୍ଧତ୍ଵଂ ତସ୍ମିନ୍ ମରଣମ୍ ଆଗତେ । ଦୀପଜ୍ଵାଲାଲଵେ କ୍ଷୀଣେ ସଦ୍ମଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ଭୂଷିତା
ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବା ସହିତ, ସେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅନ୍ଧତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଦୀପର ଆଗୁଣ ନିଶେଷ ହେଲେ ଘରର ଶୋଭା ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଏ, ସେଭଳି।
କାର୍ଶ୍ଯମ୍ ଆପ କ୍ଷଣେନାସୌ ବାଲା ଵିରସତାଂ ଗତା । ଯଥା ସ୍ରୋତସ୍ଵିନୀ ସ୍ରୋତଃକ୍ଷଯେ କ୍ଷାମଵିଧୂସରା
କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ଯୁବତୀ ଦେହ ଅନ୍ରସ୍ପୃତ ହୋଇଗଲା; ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ଶୁଷ୍କ ଓ ଧୂସର ହୋଇଯାଏ, ସେଭଳି।
କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଆକ୍ରନ୍ଦିନୀ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମୌନାସକ୍ତା ଵିଯୋଗିନୀ । ବଭୂଵ ଚକ୍ରଵାକୀଵ ମାନିନୀ ମରଣୋନ୍ମୁଖୀ
ସେ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ କେତେବେଳେ କନ୍ଦିଲେ, କେତେବେଳେ ଗଭୀର ମୌନରେ ଲିନ ହେଲେ, ବିୟୋଗରେ ଅଭିମାନିନୀ ହୋଇ ରହିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ମାନେ ଯେମିତି ହୁଅନ୍ତି, ସେମିତି ହେଲେ।
ଅଥ ତାମ୍ ଅତିମାତ୍ରଵିହ୍ଵଲାଂ ସକୃଦ୍ ଆକାଶଭଵା ସରସ୍ଵତୀ । ଶଫରୀଂ ହ୍ରଦଶୋଷଵିହ୍ଵଲାଂ ପ୍ରଥମା ଵୃଷ୍ଟିର୍ ଇଵାନ୍ଵକମ୍ପତ
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସରସ୍ବତୀ ଦୟାରେ ବିଗଳିଗଲେ, ଯେପରି ହ୍ରଦ ଶୁଖିଯିବାରେ ମାଛ ଯେଉଁପରି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ତାହାକୁ ଦୟା କରେ।
ଶଵୀଭୂତମ୍ ଇମଂ ଵତ୍ସେ ଭର୍ତାରଂ ପୁଷ୍ପକମ୍ବଲୈଃ । ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସ୍ଥାପଯେହ ତ୍ଵଂ ପୁନର୍ ଏନମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଓ ଶିଶୁ, ଏହି ମୃତ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଫୁଲର କମ୍ବଳ ଦେଇ ଢାକି ଏଠାରେ ରଖ, ତୁମେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ପାଇବା।
ପୁଷ୍ପାଣି ମ୍ଲାନିମ୍ ଏଷ୍ଯନ୍ତି ନୋ ନ ଚୈଷ ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯତି । ଭୂଯଶ୍ ଚ ତଵ ଭର୍ତାଯମ୍ ଅଚିରେଣ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ମୁଝିଯିବ, କିନ୍ତୁ ସେ ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ପୁଣି ତୁମେ ପାଇବା।
ଏତଦୀଯଶ୍ ଚ ଜୀଵୋ ଽସାଵ୍ ଆକାଶଵିଶଦସ୍ ତଵ । ନ ନିର୍ଗମିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃପୁରମଣ୍ଡପାତ୍
ଏହି ଜୀବ ତମର ଆକାଶ ପରି ପରିଶୁଦ୍ଧ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ଗୃହର ମଧ୍ୟ ମଣ୍ଡପରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବ ନାହିଁ।
ଷଟ୍ପଦଶ୍ରେଣିନଯନା ସମାକର୍ଣ୍ଯେତି ବନ୍ଧୁଭିଃ । ସା ସମାଶ୍ଵାସିତାଗତ୍ଯ ପଯୋଭିର୍ ଇଵ ପଦ୍ମିନୀ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଧ୍ୱନି ମଧୁମକ୍ଷୀ ଶାରି ପରି ଶୁଣି, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଲେ, ଯେପରି ଜଳରେ ପଦ୍ମିନୀ ପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହୁଏ।
ପତିଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ପୁଷ୍ପପୂରପ୍ରଗୋପିତମ୍ । କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆଶ୍ଵାସିତାତିଷ୍ଠତ୍ କୃପଣେଵ ନିଧାନିନୀ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଫୁଲର ଢେର ଭିତରେ ରଖି, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ଆଶ୍ୱାସ ପାଇ ବିଚାର କରୁଥିବା ଦୁଃଖିନୀ ଜଣେ ନାରୀ ପରି ଉଭା ରହିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଦିନେ ସୈକା ତସ୍ମିଞ୍ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତମଣ୍ଡପେ । ଅର୍ଧରାତ୍ରଂ ପରିଜନେ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ନିଦ୍ରଯା ହୃତେ
ସେହି ଦିନ ଏହି ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡପରେ, ଆଧିରାତିରେ ସମସ୍ତ ପରିଚାରକ ଶୁଇଯାଇଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏକା ଥିଲେ।
ଜ୍ଞପ୍ତିଂ ଭଗଵତୀଂ ଦେଵୀଂ ଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନମହାଧିଯା । ଦୁଃଖାଦ୍ ଆହ୍ଵାଯଯାମ୍ ଆସ ସୋଵଚ ସମୁପେତ୍ଯ ତାମ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ପଡି, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଦେବୀ ଭଗବତୀ ଜ୍ଞପ୍ତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ କଥାହେଲେ ।
କିଂ ସ୍ମୃତାସ୍ମି ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସେ ଧତ୍ସେ କିମ୍ ଇତି ଶୋକିତାମ୍ । ସଂସାରେ ଭ୍ରାନ୍ତଯୋ ଭାନ୍ତି ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଵନ୍ ମୁଧା
ମୁଁ କଣ ତୋର ମନରେ ଆସିଛି କି, ମୁଁ କାହିଁକି ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅଛିସ? ଏହି ସଂସାରରେ ଭ୍ରମ ମୃଗମରୀଚିକା ପରି ଅନେକ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେସବୁ ଅସାର ।
କ୍ଵ ମମାମ୍ବ ସ୍ଥିତୋ ଭର୍ତା କିଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଥ କୀଦୃଶଃ । ସମୀପଂ ନଯ ମାଂ ତସ୍ଯ ନୈକା ଶକ୍ନୋମି ଜୀଵିତୁମ୍
ମା, ମୋ ଭର୍ତ୍ତା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ସେ କଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ମୋତେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯା, ମୁଁ ଏକା ରହିପାରିବି ନାହିଁ ।
ଚିତ୍ତାକାଶଂ ଚିଦାକାଶମ୍ ଆକାଶଂ ଚ ତୃତୀଯକମ୍ । ତେଭ୍ଯଶ୍ ଶୂନ୍ଯତମଂ ଵିଦ୍ଧି ଚିଦାକାଶଂ ଵରାନନେ
ଚିତ୍ତର ଆକାଶ, ଚେତନାର ଆକାଶ ଏବଂ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଆକାଶ — ଏହି ତିନୋଟି ଅଛି । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚେତନାର ଆକାଶ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ।
ଶୂନ୍ଯମ୍ ଏଵେଦମ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗତ୍ ତତ୍ର ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅହଂ ତ୍ଵମ୍ ଇତି ଦୃଶ୍ଯାତ୍ମ ନାନାନାନୈଵ ନିର୍ଵପୁଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଖାଲି ଅଛି, ଏଠି 'ମୁଁ' ଓ 'ତୁମେ' ବେଦଭାବ ମାତ୍ର ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ଦେଖିବାର ମନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଅଟେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ କିଛି ନୁହେଁ।
ଅଭିତ୍ତିମଯମ୍ ଏଵେଦଂ କଲ୍ପନାରୂପିତଂ ଜଗତ୍ । ଜ୍ଞପ୍ତିଭାମାତ୍ରକଂ ଦେଶତୁଲାପୂରଣଵର୍ଜିତମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆକୃତି ରୂପରେ ଅଛି, ଏହା ଜଣା ମନର ପ୍ରକାଶ ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ, ଏଠି କୌଣସି ସ୍ଥାନ ବା ବସ୍ତୁର ଆସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ତଚ୍ ଚିଦାକାଶକୋଶାତ୍ମା ଚିଦାକାଶୈକ୍ଯଭାଵନାତ୍ । ଅଵିଦ୍ଯମାନମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽଥାନୁଭୂଯତେ
ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଚେତନାର ଆକାଶ, ଏହି ଚେତନା ଆକାଶର ଏକତାକୁ ଭାବିଲେ, ସେଠାରେ କିଛି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଯାଏ ଓ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଦେଶାଦ୍ ଦେଶାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତୌ ସଂଵିଦୋ ମଧ୍ଯମ୍ ଏଵ ଯତ୍ । ନିମେଷେଣ ଚିଦାକାଶଂ ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ଵରଵର୍ଣିନି
ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ଚେତନାର ଆକାଶ ବୋଲି ଜାଣ।
ତସ୍ମିନ୍ ନିରସ୍ତନିଶ୍ଶେଷସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଥିତିମ୍ ଏଷି ଚେତ୍ । ସର୍ଵାତ୍ମକପଦଂ ତତ୍ ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ନୋଷ୍ଯ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭାବନା ଓ ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତର ମୂଳ ଓ ସାର ଯେଉଁ ପରମ ପଦ, ତାହାକୁ ଦେଖିବ ଓ ଅନୁଭବ କରିବ।
ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ଜଗତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ଆପ୍ଯତେ । ନାନ୍ଯଥା ମଦ୍ଵରେଣାଶୁ ତ୍ଵଂ ତୁ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ସୁନ୍ଦରି
ଏହି ଅବସ୍ଥା କେବଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶୂନ୍ୟତାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୋର କୃପାରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଅନୁଭବ କରିପାରିବ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ଯଯୌ ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଆସ୍ପଦମ୍ । ଲୀଲା ତୁ ଲୀଲଯୈଵାସୀନ୍ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧିଭାକ୍
ଏପରି କହି, ସେ ଦେବୀ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଲୀଳା ତୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିରେ, ଚିନ୍ତା ଓ ପ୍ରୟାସ ଛାଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସି ରହିଲେ।
ତତ୍ ତତ୍ଯାଜ ନିମେଷେଣ ସାନ୍ତଃକରଣପଞ୍ଜରମ୍ । ସ୍ଵଦେହଂ ଖମ୍ ଇଵୋଡ୍ଡୀନା ନିଜନୀଡଂ ଵିହଙ୍ଗମୀ
ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ଦେହ ଓ ମନର ଆବରଣକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଦଦର୍ଶ ଚ ସ୍ଵଭର୍ତାରଂ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵାଲଯାମ୍ବରେ । ସଂସ୍ଥିତଂ ପୃଥିଵୀପାଲମ୍ ଆସ୍ଥାନେ ବହୁରାଜକେ
ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ, ମାନେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ, ସେଇ ରାଜସଭାରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଆ ଦେଖିଲେ।
ସିଂହାସନସମାରୂଢଂ ଜଯ ଜୀଵେତି ସଂସ୍ତୁତମ୍ । ପ୍ରସ୍ତୁତଂ ମଣ୍ଡଲାନେକକାର୍ଯମ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଆଦୃତମ୍
ସେ ରାଜା ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, 'ଜୟ ହେଉ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ତୁତି ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ସଭାର କାମକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଦେଖୁଥିଲେ।
ପତାକାମଞ୍ଜରୀକୀର୍ଣରାଜଧାନୀଗୃହସ୍ଥିତମ୍ । ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରସ୍ଥିତାସଙ୍ଖ୍ଯମୁନିଵିପ୍ରର୍ଷିମଣ୍ଡଲମ୍
ପତାକାର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ ରାଜଧାନୀର ଗୃହରେ ସେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଅଗଣନୀୟ ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଋଷିମାନେ ଭିଡ଼ ଲଗାଇଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରଗାସଙ୍ଖ୍ଯଲଲନାଲୋକମଣ୍ଡଲମ୍ । ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରଗାସଙ୍ଖ୍ଯରାଜରାଜେଶମଣ୍ଡଲମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଅନେକ ରାଜା ଓ ମହାରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଉତ୍ତରଦ୍ଵାରଗାସଙ୍ଖ୍ଯରଥହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵସଙ୍କୁଲମ୍ । ଏକଭୃତ୍ଯଵିନିର୍ଣୀତଦକ୍ଷିଣାପଥଵିଗ୍ରହମ୍
ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଭୀଡ଼ ଲାଗିଥିଲା; ଦକ୍ଷିଣ ପଥକୁ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ବିଶ୍ୱାସୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଚାଳନା କରାଯାଉଥିଲା।
କର୍ଣାଟନାଥରଚିତପୂର୍ଵଦେଶକ୍ରିଯାକ୍ରମମ୍ । ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାଧିପନିର୍ଣୀତସର୍ଵମ୍ଲେଚ୍ଛୋତ୍ତରାପଥମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କର୍ଣ୍ଣାଟ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଚାଳିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ସୀମା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଦେଶୀମାନେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ।
ମାଲଵେଶସମାକ୍ରାନ୍ତସର୍ଵପାଶ୍ଚାତ୍ଯତଙ୍ଗଣମ୍ । ଦକ୍ଷିଣାବ୍ଧିତଟାଯାତଲଙ୍କାଦୂତଵିନୋଦିତମ୍
ମାଳବ ରାଜା ସମସ୍ତ ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଲଙ୍କାର ଦୂତମାନେ ଆସି ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଵାବ୍ଧିତଟମାହେନ୍ଦ୍ରସିଦ୍ଧୋକ୍ତଗଗନାପଗମ୍ । ଉତ୍ତରାବ୍ଧିତଟାଯାତଦୂତଵର୍ଣିତଗୁହ୍ଯକମ୍
ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ଋଷି ଆକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଗୁପ୍ତତାକୁ ଦୂତମାନେ ଏକେକ୍ଷେପରି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।