ଅଥ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ଭର୍ତାଦୌ ଚେନ୍ ମରିଷ୍ଯତି । ତତ୍ କରିଷ୍ଯେ ତଥା ଯେନ ଜୀଵୋ ଗେହାନ୍ ନ ଯାସ୍ଯତି
ଯଦି ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମୋର ଭାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଥମେ ଚାଲିଯିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଏମିତି କରିବି, ଯାହାରେ ଜୀବ ଘରୁ ବାହାରିଯିବ ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଭ୍ରମଦ୍ଭର୍ତୃଜୀଵେ ଽସ୍ମିନ୍ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତମଣ୍ଡପେ । ଭର୍ତ୍ରାଵଲୋକିତା ନିତ୍ଯଂ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯଥାସୁଖମ୍
ଯେତେବେଳେ ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଜୀବ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବିଚରିବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସଦା ରହି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେଠାରେ ବସିବି।
ଅଦ୍ଯୈଵାରଭ୍ଯୈତଦର୍ଥଂ ଦେଵୀଂ ଜ୍ଞପ୍ତିଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଜପୋପଵାସନିଯମୈର୍ ଆତୋଷଂ ପୂଜଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଆଜିଠାରୁ ଏହି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବି; ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ଜପ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରେ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସା ନାଥମ୍ ଅନୁକ୍ତ୍ଵୈଵ ଵରାଙ୍ଗନା । ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚଚାରୋଗ୍ରଂ ତପୋ ନିଯମମ୍ ଆସ୍ଥିତା
ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସେ ମହିଳା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି କହିନଥିବାବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତ୍ରିରାତ୍ରସ୍ଯ ତ୍ରିରାତ୍ରସ୍ଯ ପର୍ଯନ୍ତେ କୃତପାରଣା । ଦେଵଦ୍ଵିଜଗୁରୁପ୍ରାଜ୍ଞଵିଦ୍ଵତ୍ପୂଜାପରାଯଣା
ତିନି ରାତି ପରେ ପ୍ରତିଥର ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ, ପଣ୍ଡିତ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ସ୍ନାନଦାନତପୋଧ୍ଯାନନିତ୍ଯୋଦ୍ଯୁକ୍ତଶରୀରିକା । ସର୍ଵାସ୍ତିକ୍ଯସଦାଚାରକାରିଣୀ କ୍ଲେଶଭାରିଣୀ
ସେ ସଦା ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ସଦା ପ୍ରୟାସରେ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭଲ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବହୁତ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ।
ଯଥାକାଲଂ ଯଥୋଦ୍ଯୋଗଂ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ଭର୍ତାରମ୍ ଅପରିଜ୍ଞାତତତ୍ସ୍ଥିତିମ୍
ଯଥାଯଥିକ ସମୟରେ, ଯଥାଯଥିକ ପ୍ରୟାସ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଏବଂ ଯଥାକ୍ରମରେ ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ତାଙ୍କର ଆସଳ ସ୍ଥିତି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତ୍ରିରାତ୍ରଶତମ୍ ଏଵଂ ସା ବାଲା ନିଯମଶାଲିନୀ । ଅନାରତତପୋନିଷ୍ଠମ୍ ଅତିଷ୍ଠତ୍ କଷ୍ଟଚେଷ୍ଟଯା
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ଯୁବତୀ ଶତ ତିନି ରାତି ସମୟ ଧରି ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଅବିରତ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ କରିଲେ।
ତ୍ରିରାତ୍ରାଣାଂ ଶତେନାଥ ପୂଜିତା ପ୍ରତିମାମ୍ ଇତା । ତୁଷ୍ଟା ଭଗଵତୀ ଗୌରୀ ଵାଗୀଶୀଦମ୍ ଉଵାଚ ତାମ୍
ଏହିପରି ଶତ ତିନି ରାତି ପରେ, ପ୍ରତିମାର ପୂଜା କରିବା ପରେ, ଭଗବତୀ ଗୌରୀ, ଯିଏ ବାଣୀର ଅଧିପତି, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିରନ୍ତରେଣ ତପସା ଭର୍ତୃଭକ୍ତ୍ଯତିଶାଯିନା । ପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ତେ ଵତ୍ସେ ଗୃହାଣ ଵରମ୍ ଈପ୍ସିତମ୍
ନିରନ୍ତର ତପସ୍ୟା ଓ ପତିପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତୁମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ବରାଦାନ ଦେଉଛି, ଗ୍ରହଣ କର।
ଜଯ ଜନ୍ମଜରାଜ୍ଵାଲାଦାହଦୋଷଶଶିପ୍ରଭେ । ଜଯ ହାର୍ଦାନ୍ଧକାରୌଘନିଵାରଣରଵିପ୍ରଭେ
ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖର ଜ୍ୱାଳାକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆପଣଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଜୟ; ହୃଦୟର ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆପଣଙ୍କର ତେଜକୁ ଜୟ।
ଅମ୍ବ ମାଂ ତ୍ରିଜଗନ୍ମାତସ୍ ତ୍ରାଯସ୍ଵ କୃପଣାମ୍ ଇମାମ୍ । ଇଦଂ ଵରଦ୍ଵଯଂ ଦେହି ଯଦ୍ ଇହ ପ୍ରାର୍ଥଯେ ଶୁଭମ୍
ମାଆ, ତିନି ଜଗତର ମାଆ, ଏହି ଦୁଃଖିନୀକୁ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ଭଲ ଦାନ ଚାହୁଁଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦିଅ।
ଏକଂ ତାଵଦ୍ ଵିଦେହସ୍ଯ ଭର୍ତୁର୍ ଜୀଵୋ ମମାମ୍ବିକେ । ଅସ୍ମାଦ୍ ଏଵ ହି ମା ଯାସୀନ୍ ନିଜାନ୍ତଃପୁରମଣ୍ଡପାତ୍
ମାଆ, ପ୍ରଥମେ ଏହା ଦିଅ—ମୋର ମୃତ ପତିଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏଠାରୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହ ମଣ୍ଡପ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହିଁ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତ୍ଵାଂ ମହାଦେଵି ପ୍ରାର୍ଥଯେ ଽହଂ ଯଦା ଯଦା । ଦର୍ଶନାଯ ଵରାର୍ଥେନ ତଦା ମେ ଦେହି ଦର୍ଶନମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ, ମହାଦେବୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେତେବେଳେ ଆପଣ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଜଗନ୍ମାତା ତଥାସ୍ତ୍ଵ୍ ଏଵମ୍ ଇତି କ୍ଷଣାତ୍ । ଉକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଧାନମ୍ ଅଗମଦ୍ ଉତ୍ଥାଯୋର୍ମିର୍ ଇଵାର୍ଣଵେ
ଏହିପରି କହିବାକୁ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ମାଆ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ଏବଂ ତୁରନ୍ତ, ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଉଠିଯିବା ପରି, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ଅଥ ସା ରାଜମହିଷୀ ପରିତୁଷ୍ଟେଷ୍ଟଦେଵତା । ଶ୍ରୁତଗୀତେଵ ହରିଣୀ ବଭୂଵାନନ୍ଦଧାରିଣୀ
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ, ନିଜ ପୂଜ୍ୟ ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଶୁଣିଥିବା ଗୀତରେ ହରଷିଥିବା ହରିଣୀ ପରି, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ।
ପରାଵୃତ୍ତ୍ଯୁଗ୍ରକଟକେ ଦିନାରେ ଵର୍ଷଦଣ୍ଡକେ । କ୍ଷଣନାଭୌ ସ୍ପନ୍ଦମଯେ କାଲଚକ୍ରେ ଵହତ୍ଯ୍ ଅପି
ଦିନ, ବର୍ଷ, ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାତି ଥିବା କାଳର ଚକ୍ର ଯେପରି ଘୂରୁଛି, ସେ ଚିରକାଳ ହୃଦୟରେ ନିରନ୍ତର କମ୍ପିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛି।
ଅନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଆଜଗାମାସ୍ଯାଃ ପତ୍ଯୁସ୍ ତଚ୍ ଚେତନଂ ତନୌ । ସନ୍ଦୃଶ୍ଯମାନ ଏଵାଶୁ ଶୁଷ୍କପର୍ଣେ ରସୋ ଯଥା
ତାପରେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଚେତନା ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ ଶୁଖିଲା ପତ୍ରରେ ରସ ଦେଖାଯିବା ପରି, ସେଠାରେ ସହଜରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ରଣଖଣ୍ଡିତଦେହେ ଽସ୍ମିନ୍ ମୃତେ ଽନ୍ତଃପୁରମଣ୍ଡପେ । ନିର୍ଜଲା ନଲିନୀଵାସୌ ପରାଂ ମ୍ଲାନିମ୍ ଉପାଯଯୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ଯେଉଁଠି ସେ ବସୁଥିଲେ, ସେଠି ଜଳବିହୀନ ପଦ୍ମ ଭଳି ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲେ।
ଵିଷୋଷ୍ଣଶ୍ଵସନସ୍ତବ୍ଧସକଲାଧରପଲ୍ଲଵା । ପ୍ରାପ ସା ମରଣାଵସ୍ଥାଂ ମଲଯାଧିତ୍ଯକାମ୍ ଇଵ
ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଠୋଠ ତାପ ଓ ବିଷ ଭରା ଶ୍ୱାସରେ ଜଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମଲୟ ପାହାଡ଼ର ଶୁଷ୍କ ଢାଳ ଭଳି।
ପ୍ରାପ ସା ତମସାନ୍ଧତ୍ଵଂ ତସ୍ମିନ୍ ମରଣମ୍ ଆଗତେ । ଦୀପଜ୍ଵାଲାଲଵେ କ୍ଷୀଣେ ସଦ୍ମଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ଭୂଷିତା
ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବା ସହିତ, ସେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅନ୍ଧତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଦୀପର ଆଗୁଣ ନିଶେଷ ହେଲେ ଘରର ଶୋଭା ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଏ, ସେଭଳି।
କାର୍ଶ୍ଯମ୍ ଆପ କ୍ଷଣେନାସୌ ବାଲା ଵିରସତାଂ ଗତା । ଯଥା ସ୍ରୋତସ୍ଵିନୀ ସ୍ରୋତଃକ୍ଷଯେ କ୍ଷାମଵିଧୂସରା
କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ଯୁବତୀ ଦେହ ଅନ୍ରସ୍ପୃତ ହୋଇଗଲା; ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ଶୁଷ୍କ ଓ ଧୂସର ହୋଇଯାଏ, ସେଭଳି।
କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଆକ୍ରନ୍ଦିନୀ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମୌନାସକ୍ତା ଵିଯୋଗିନୀ । ବଭୂଵ ଚକ୍ରଵାକୀଵ ମାନିନୀ ମରଣୋନ୍ମୁଖୀ
ସେ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ କେତେବେଳେ କନ୍ଦିଲେ, କେତେବେଳେ ଗଭୀର ମୌନରେ ଲିନ ହେଲେ, ବିୟୋଗରେ ଅଭିମାନିନୀ ହୋଇ ରହିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ମାନେ ଯେମିତି ହୁଅନ୍ତି, ସେମିତି ହେଲେ।
ଅଥ ତାମ୍ ଅତିମାତ୍ରଵିହ୍ଵଲାଂ ସକୃଦ୍ ଆକାଶଭଵା ସରସ୍ଵତୀ । ଶଫରୀଂ ହ୍ରଦଶୋଷଵିହ୍ଵଲାଂ ପ୍ରଥମା ଵୃଷ୍ଟିର୍ ଇଵାନ୍ଵକମ୍ପତ
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସରସ୍ବତୀ ଦୟାରେ ବିଗଳିଗଲେ, ଯେପରି ହ୍ରଦ ଶୁଖିଯିବାରେ ମାଛ ଯେଉଁପରି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ତାହାକୁ ଦୟା କରେ।
ଶଵୀଭୂତମ୍ ଇମଂ ଵତ୍ସେ ଭର୍ତାରଂ ପୁଷ୍ପକମ୍ବଲୈଃ । ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସ୍ଥାପଯେହ ତ୍ଵଂ ପୁନର୍ ଏନମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଓ ଶିଶୁ, ଏହି ମୃତ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଫୁଲର କମ୍ବଳ ଦେଇ ଢାକି ଏଠାରେ ରଖ, ତୁମେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ପାଇବା।
ପୁଷ୍ପାଣି ମ୍ଲାନିମ୍ ଏଷ୍ଯନ୍ତି ନୋ ନ ଚୈଷ ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯତି । ଭୂଯଶ୍ ଚ ତଵ ଭର୍ତାଯମ୍ ଅଚିରେଣ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ମୁଝିଯିବ, କିନ୍ତୁ ସେ ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ପୁଣି ତୁମେ ପାଇବା।
ଏତଦୀଯଶ୍ ଚ ଜୀଵୋ ଽସାଵ୍ ଆକାଶଵିଶଦସ୍ ତଵ । ନ ନିର୍ଗମିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃପୁରମଣ୍ଡପାତ୍
ଏହି ଜୀବ ତମର ଆକାଶ ପରି ପରିଶୁଦ୍ଧ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ଗୃହର ମଧ୍ୟ ମଣ୍ଡପରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବ ନାହିଁ।
ଷଟ୍ପଦଶ୍ରେଣିନଯନା ସମାକର୍ଣ୍ଯେତି ବନ୍ଧୁଭିଃ । ସା ସମାଶ୍ଵାସିତାଗତ୍ଯ ପଯୋଭିର୍ ଇଵ ପଦ୍ମିନୀ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଧ୍ୱନି ମଧୁମକ୍ଷୀ ଶାରି ପରି ଶୁଣି, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଲେ, ଯେପରି ଜଳରେ ପଦ୍ମିନୀ ପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହୁଏ।
ପତିଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ପୁଷ୍ପପୂରପ୍ରଗୋପିତମ୍ । କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆଶ୍ଵାସିତାତିଷ୍ଠତ୍ କୃପଣେଵ ନିଧାନିନୀ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଫୁଲର ଢେର ଭିତରେ ରଖି, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ଆଶ୍ୱାସ ପାଇ ବିଚାର କରୁଥିବା ଦୁଃଖିନୀ ଜଣେ ନାରୀ ପରି ଉଭା ରହିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଦିନେ ସୈକା ତସ୍ମିଞ୍ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତମଣ୍ଡପେ । ଅର୍ଧରାତ୍ରଂ ପରିଜନେ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ନିଦ୍ରଯା ହୃତେ
ସେହି ଦିନ ଏହି ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡପରେ, ଆଧିରାତିରେ ସମସ୍ତ ପରିଚାରକ ଶୁଇଯାଇଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏକା ଥିଲେ।