ସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ରିଣେଵ ଜଗତା ତୁଲାଦେଶୌ ନ କୌଚନ । ପୂରିତୌ କଲନୋନ୍ମୁକ୍ତା ଦୃଶ୍ଯଶ୍ରୀର୍ ଵ୍ଯୋମ କେଵଲମ୍
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ କୌଣସି ମାପ କିମ୍ବା ତୁଳା ନାହିଁ; ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଆକୃତି ମାନେ କେବଳ ଆକାଶ, ଏହା କଳ୍ପନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ସାର ନାହିଁ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵାଜ୍ଞଵିଜ୍ଞାତଜଗଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥଭାଵନମ୍ । ଜଗଦ୍ବ୍ରହ୍ମଖଶବ୍ଦାନାମ୍ ଅର୍ଥେ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭିନ୍ନତା
ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ 'ବିଶ୍ୱ', 'ବ୍ରହ୍ମ', ଓ 'ଆକାଶ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଭାବିବା ଛଡ଼ା, ଏହି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଅର୍ଥରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ଇଦଂ ତ୍ଵ୍ ଅଚେତ୍ଯଚିନ୍ମାତ୍ରଭାନୋର୍ ଭାନଂ ନଭଃ ପ୍ରତି । ତଥା ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଯଥା ମେଘଂ ପ୍ରତି ସଙ୍କଲ୍ପଵାରିଦଃ
ଏହି ଚେତନା ଓ ଅଚେତନାର ମାତ୍ର ଚମକ, ଆକାଶ ସହ ଏପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଜଡିତ, ଯେପରି ଏକ କଳ୍ପନାର ମେଘ ଏକ ପ୍ରକୃତି ମେଘ ସହ ଜଡିତ ଅଟେ।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଜାଗ୍ରତ୍ପୁରଵରଂ ପ୍ରତି । ତଥା ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ସଙ୍କଲ୍ପିତଜଗତ୍ ପ୍ରତି
ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ଜାଗ୍ରତ ସହର ଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ଏପରି ଏହି ବିଶ୍ୱ କଳ୍ପିତ ବିଶ୍ୱ ଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଚେତ୍ଯଚିଦ୍ରୂପଂ ଜଗଦ୍ ଵ୍ଯୋମୈଵ କେଵଲମ୍ । ଶୂନ୍ଯୌ ଵ୍ଯୋମଜଗଚ୍ଛବ୍ଦୌ ପର୍ଯାଯୌ ଵିଦ୍ଧି ଚିନ୍ମଯୌ
ଏହି ଜଗତ ଯେଉଁଥିରେ ଜଡ ଓ ଚେତନା ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ଆସଲରେ କେବଳ ଶୁନ୍ୟ ଅଟୁଟ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଚେତନାର ଆକାଶ । 'ଶୁନ୍ୟ' ଓ 'ଆକାଶ-ଜଗତ' ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ଏକାଉଟି ଅର୍ଥରେ, ଦୁଇଁଟି ଉଭୟ ଚେତନାର ଗୁଣରେ ।
ତସ୍ମାନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଜଗଦାଦୀହ ଦୃଶ୍ଯକମ୍ । ଅନାଖ୍ଯମ୍ ଅନଭିଵ୍ଯକ୍ତଂ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ—ନ ଜଗତ, ନ ତାହାର ଆରମ୍ଭ, ନ କିଛି ଦେଖାଯାଏ; ସେ ଅନାମା, ଅପ୍ରକାଶିତ ଭାବରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଅଛି ।
ଜଗଦ୍ ଏଵ ମହାକାଶଂ ଚିଦାକାଶମ୍ ଅଭିତ୍ତିମତ୍ । ତଦ୍ ଦେଶସ୍ଯାଣୁମାତ୍ରସ୍ଯ ତୁଲାଯାଶ୍ ଚାପ୍ରପୂରକମ୍
ଏହି ଜଗତ ନିଜେ ଏକ ବଡ଼ ଆକାଶ, ଚେତନାର ଆକାଶ, ଯାହାରେ କୌଣସି ଭାଗ ନାହିଁ; ଏହା ଏକ ଅଣୁ ଦେଶ କିମ୍ବା ଏକ ତରାଜି ଯେଉଁଠି କେବେ ଭରିପାରିବ ନାହିଁ ।
ଆକାଶରୂପମ୍ ଏଵାଚ୍ଛଂ ପିଣ୍ଡଗ୍ରହଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵ୍ଯୋମମଯଂ ଚିତ୍ରଂ ସଙ୍କଲ୍ପପୁରଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ଆକାଶର ଗୁଣରେ, ଶୁଦ୍ଧ, ଆକାର ଧରିବାରୁ ମୁକ୍ତ; ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରେ ଗଠିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଭାବନାର ଏକ ସହର ପରି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଛି ।
ଅତ୍ରେଦଂ ମଣ୍ଡପାଖ୍ଯାନଂ ଶୃଣୁ ଶ୍ରଵଣଭୂଷଣମ୍ । ନିସ୍ସନ୍ଦେହୋ ଯଥୈଷୋ ଽର୍ଥଶ୍ ଚିତ୍ତେ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏତି ତେ
ଏଠାରେ, ମଣ୍ଡପ ଗଳ୍ପଟିକୁ ଶୁଣ, ଏହା କାନର ଶୋଭା। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଏହି ଅର୍ଥ ତୁମ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେବ।
ସଦ୍ବୋଧଵୃଦ୍ଧଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସମାସେନ ଵଦାଶୁ ମେ । ମଣ୍ଡପାଖ୍ଯାନମ୍ ଅଖିଲଂ ଯେନ ବୋଧୋ ଵିଵର୍ଧତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ମଣ୍ଡପ ଗଳ୍ପଟିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ବଢିଯାଏ।
ଅଭୂଦ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ମହୀପୀଠେ କୁଲପଦ୍ମୋ ଵିକାସଵାନ୍ । ପଦ୍ମୋ ନାମ ନୃପଶ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବହୁପୁତ୍ରୋ ଽତିକୋଶଵାନ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ପଦ୍ମ, ଶ୍ରୀମୟ, ଅନେକ ପୁଅ ଓ ଅଧିକ ଧନ ଥିଲା।
ମର୍ଯାଦାପାଲନେ ଽମ୍ଭୋଧିର୍ ଦ୍ଵିଷତ୍ତିମିରଭାସ୍କରଃ । କାନ୍ତାକୁମୁଦିନୀଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦୋଷତୃଣହୁତାଶନଃ
ସୀମା ରକ୍ଷାରେ ସେ ସାଗର ଭଳି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ପାଇଁ ରାତିର କୁମୁଦିନୀ ଫୁଲର ଚନ୍ଦ୍ର, ଦୋଷ ପାଇଁ ଘାସ ଖାଇ ଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନି।
ମେରୁର୍ ଵିବୁଧଵୃନ୍ଦାନାଂ ଯଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଦ୍ଭଵାର୍ଣଵଃ । ସରସ୍ ସଦ୍ଗୁଣହଂସାନାଂ କଲାକମଲଭାସ୍କରଃ
ସେ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି, ଯଶସ୍ୱୀ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସାଗର ପରି, ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ହଂସମାନେ ଯେଉଁ ହ୍ରଦରେ ଘୁରୁଥିବେ ସେହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ ପରି, ଏବଂ କଳାର କମଳ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଥିଲେ।
ଶାତ୍ରଵାମ୍ଭୋଦପଵନୋ ମାନମାତଙ୍ଗକେସରୀ । ସମସ୍ତଵିଦ୍ଯାଦଯିତସ୍ ସର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଗୁଣାକରଃ
ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସାଗରକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଇଥିବା ପବନ ପରି, ଅହଂକାରୀ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣର ଖଜାନା ଥିଲେ।
ଶୂରାରିସାଗରକ୍ଷୋଭଵିଲସନ୍ମନ୍ଦରାଚଲଃ । ଵିଲାସପୁଷ୍ପୌଘମଧୁସ୍ ସୌଭାଗ୍ଯକୁସୁମାଯୁଧଃ
ସେ ଶୂରବିରୋଧୀ ସାଗରକୁ ମଥାଇଥିବା ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି, ଶୌଭାଗ୍ୟ ଫୁଲର ମଧୁ ପରି, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ଫୁଲ ଧରିଥିବା କାମଦେବ ପରି ଥିଲେ।
ଲୀଲାଲତାଲାସ୍ଯମରୁତ୍ ସାହସୋତ୍ସଵକେଶଵଃ । ସୌଜନ୍ଯକୈରଵଶଶୀ ଦୁର୍ଲୀଲାଲତିକାନଲଃ
ସେ ଖେଳା କୁଦଳିର ଲୀଳାରେ ବାୟୁ ପରି, ସାହସର ଉତ୍ସବରେ ବୀର ପରି, ଉତ୍ତମତାର କୈରବ ଫୁଲ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ଲୀଳାଲତା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସୀତ୍ ସୁଭଗା ଭାର୍ଯା ଲୀଲା ନାମ ଵିଲାସିନୀ । ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯଵଲିତା କମଲେଵୋଦିତାଵନୌ
ତାଙ୍କର ଏକ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଜଣେ ଜଣା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଲୀଳା । ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଭରିପୁରି, ମନମୋହନୀ ଓ ମୃଦୁ ହସରେ ଭରିଥିଲେ । ନୂତନ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି ଭୂମିରେ ଦେଖାଦେଲେ ।
ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ତିଲଲିତା ଲୀଲାମଧୁରଭାଷିଣୀ । ସାନନ୍ଦମନ୍ଦଵଲିତା ଦ୍ଵିତୀଯେନ୍ଦୂଦଯସ୍ମିତା
ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦରେ ଭରିପୁରି, ଲୀଳାରେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଅନନ୍ଦ ଝଲକିଥିଲା, ତାଙ୍କର ହସ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଅଲକାଲିମନୋହାରିଵଦନାମ୍ଭୋଜଶାଲିନୀ । ଶୀତାଙ୍ଗୀ କର୍ଣିକାଗୌରୀ ଜଙ୍ଗମେଵ ସରୋଜିନୀ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମ ପରି ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ଦେହ ଶୀତଳ ଓ ମନ ମଧୁର ଥିଲା, ତାଙ୍କ ମନ ଏକ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗ ପରି ପବିତ୍ର ଥିଲା, ସେ ଚଳିତ ପଦ୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଲତାଵିଲାସକୁନ୍ଦୌଘହାସିନୀ ରସଶାଲିନୀ । ପ୍ରଵାଲହସ୍ତା ପୁଷ୍ପାଢ୍ଯା ମଧୁଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ଦେହିନୀ
ଲତା ମାଳା ମଧ୍ୟରେ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ହସ ପରି ତାଙ୍କର ହସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନମୋହନ ଥିଲା । ସେ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ହାତ ପ୍ରବାଳ ପରି କୋମଳ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ । ସେ ମଧୁ ଶ୍ରୀ ପରି ମାନବ ଦେହରେ ଦେବୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଅଵଦାତତନୁଃ ପୁଣ୍ଯା ଜନତାହ୍ଲାଦଦାଯିନୀ । ଗଙ୍ଗେଵ ଗାଂ ଗତା ଦେଵନଦୀ ହଂସଵିଲାସିନୀ
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପବିତ୍ର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଶୁଭ ଓ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସେ, ହଂସମାନେ ଖେଳୁଥିବା ଦେବୀ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ପରି, ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଭୂତଲପୁଷ୍ପେଷୋସ୍ ସକଲାହ୍ଲାଦଦାଯିନଃ । ପରିଚର୍ଯାଂ ଚିରଂ କର୍ତୁମ୍ ଅନ୍ଯା ରତିର୍ ଇଵୋଦିତା
ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ଫୁଲମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ସେବା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଆନନ୍ଦ, ଜଣେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ପାଇଁଥିବା ମତେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନେ ପ୍ରୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ମୁଦିତା ମୁଦିତେ ସମାକୁଲାକୁଲିତେ । ପ୍ରତିବିମ୍ବସମା କାନ୍ତା ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧେ କେଵଲଂ ଭୀତା
ସେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଉଥିଲେ; ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ; ସେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ। ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି, ପ୍ରିୟା କେବଳ ସେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ।
ଭୂତଲାପ୍ସରସା ସାର୍ଧମ୍ ଅନନ୍ଯଵନିତାପତିଃ । ଅକୃତ୍ରିମପ୍ରେମରସଂ ସ ରେମେ କାନ୍ତଯା ତଯା
ପୃଥିବୀର ଅପ୍ସରା ସହିତ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ନଥିଲେ, ସେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭଳି ସତ୍ୟ ପ୍ରେମର ସ୍ୱାଦ ନେଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଉଦ୍ଯାନଵନଗୁଲ୍ମେଷୁ ତମାଲଗହନେଷୁ ଚ । ପୁଷ୍ପମଣ୍ଡପତଲ୍ପେଷୁ ଲତାଵଲଯସଦ୍ମସୁ
ଉଦ୍ୟାନ, ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ି, ଗାଢ଼ ତମାଳ ଗଛର ଛାୟା, ଫୁଲର ଛତା ତଳେ ଶୟନ, ଲତା ଘେରିଥିବା ଘରବାଡ଼ିରେ,
ପୁଷ୍ପାନ୍ତଃପୁରଶଯ୍ଯାସୁ ପୁଷ୍ପସମ୍ଭାରଵୀଥିଷୁ । ଵସନ୍ତୋଦ୍ଯାନଦୋଲାସୁ କ୍ରୀଡାପୁଷ୍କରିଣୀଷୁ ଚ
ଫୁଲରେ ଛାଇଥିବା ରାଜମହଳର ଶୟନାଗାର, ଫୁଲର ଶୋଭା ପଥରେ, ବସନ୍ତ ଉଦ୍ୟାନର ଝୁଲାରେ, ଖେଳ ହେଉଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରୀଣୀରେ,
ଚନ୍ଦନଦ୍ରୁମଷଣ୍ଡେଷୁ ସନ୍ତାନକତଲେଷୁ ଚ । କଦମ୍ବନିମ୍ବଗେହେଷୁ ପାରିଭଦ୍ରୋଦରେଷୁ ଚ
ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଝୁପଡ଼ି, ସନ୍ତାନକ ଗଛର ଛାୟା, କଦମ୍ବ ଓ ନିମ୍ବ ଗଛର ଘର, ପାରିଭଦ୍ର ଗଛର ଗୁହାଭିତରେ,
ଶୈଲକନ୍ଦରକଚ୍ଛେଷୁ ଵାତାଯନପୁରେଷୁ ଚ । ସରିତ୍ତଟକଟପ୍ରେଷୁ ଵାରଣୋପରିସଦ୍ମସୁ
ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ ତଳାଘାଟି, ବାଟିକା ଘରରେ, ନଦୀ କୂଳର ଚଉକିରେ, ହାତୀ ଉପରେ ଥିବା ମହଳରେ,
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ତୁଷାରହର୍ମ୍ଯେଷୁ ଲତାମଣ୍ଡପକେଷୁ ଚ । ହେମମନ୍ଦିରଵୃକ୍ଷେଷୁ ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯଭିତ୍ତିଷୁ
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ, ରୁକୁ ରୁକୁ ଠଣ୍ଡା ଘରରେ, ଲତା ଘେରା ମଣ୍ଡପରେ, ସୁନା ରହିଥିବା ଦେଉଳ ଓ ଗଛ, ମୁକ୍ତା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଲଗା ଦିଵାଲରେ,
ଵିକସତ୍କୁନ୍ଦମନ୍ଦାରମକରନ୍ଦସୁଗନ୍ଧିଷୁ । ଵସନ୍ତଵନଜାଲେଷୁ କୂଜତ୍କୋକିଲମାଲିଷୁ
ଫୁଲିଥିବା ଚମ୍ପା ଓ ପାରିଜାତ ଗଛରେ, ତାହାର ମାନ୍ଦ ଗନ୍ଧରେ, ବସନ୍ତ ଉଦ୍ୟାନରେ, ମଧୁର କୁହୁ କୁହୁ କହୁଥିବା କୋଇଲ ଦଳରେ,