ସ୍ଵଯଂ ଵିଲକ୍ଷଣସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଚିଦ୍ଵାଯୁର୍ ଅଜଡାତ୍ମକଃ । ସ୍ଵଯଂ ଵିଚିତ୍ରଵଲନଂ ଚିଦ୍ଵାରି ନ ନିଖାତଗମ୍
ସ୍ୱୟଂ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ପନ୍ଦନ ଭାବରେ ଚେତନାର ବାୟୁ ଜଡତା ନଥିବା ନିଜ ଗୁଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସ୍ୱୟଂ ବିଭିନ୍ନ ଚଳନା ଭାବରେ ଚେତନାର ଜଳ କୌଣସି ନଳୀରେ ବନ୍ଧା ନ ଥାଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିଚିତ୍ରଧାତୂଚ୍ଚୈଶ୍ ଚିଚ୍ଛୃଙ୍ଗମ୍ ଅପନିର୍ମିତମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଚିତ୍ରରସୋଲ୍ଲାସା ଚିଜ୍ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ସତତୋଦିତା
ସ୍ୱୟଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଚେତନାର ଶିଖର ଉଚ୍ଚତାରେ ଅନିର୍ମିତ ଭାବେ ଉଠିଯାଏ; ସ୍ୱୟଂ ଚମତ୍କାର ରସର ଉଲ୍ଲାସରେ ଚେତନାର ଜ୍ୟୋତି ଏବଂ ଆଲୋକ ସଦା ଉଦିତ ରହେ।
ସ୍ଵଯଂ ସଦୈଵ ପ୍ରକଟଶ୍ ଚିଦାଲୋକୋ ଽମଲାତ୍ମକଃ । ସ୍ଵଯମ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତେଵାଜ୍ଞେ ଜ୍ଞେ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଉଦିତା ଚିତିଃ
ଚେତନାର ଆଲୋକ ସଦା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ରୂପରେ ରହେ। ଏହି ଆଲୋକ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଲେ ମନେ ହୁଏ ଯେ ଏହା ଅସ୍ତମିତ ହେଉଛି।
ସ୍ଵଯଂ ଜଡେଷୁ ଜାଡ୍ଯେନ ପଦଂ ସୌଷୁପ୍ତମ୍ ଆଗତା । ସ୍ଵଯଂ ସ୍ପନ୍ଦି ତଥାସ୍ପନ୍ଦି ଚିତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚିତିମହାନଭଃ
ଏହି ଚେତନା ନିଜ ଅଚେତନତାରେ ଅଚେତନ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଚେତନା ନିଜ ଉତ୍ସାହ କିମ୍ବା ନିର୍ବିକାରତା ଦ୍ୱାରା, ବିଶାଳ ଆକାଶ ଭଳି ଚିତ୍ତ ହୁଏ କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ରହିଯାଏ।
ଚିତ୍ପ୍ରକାଶପ୍ରକାଶୋ ହି ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଚ ନାସ୍ତି ଚ । ଚିଦାକାଶୈକଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଚ ନାସ୍ତି ଚ
ଚେତନାର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଅଛି ବୋଲି ମନେ ହୁଏ, ଏବଂ ନଥିବା ଭଳି ମଧ୍ୟ ଲାଗେ। ଚେତନାର ଆକାଶ ଏକମାତ୍ର ଶୂନ୍ୟତା ହେଉଥିବାରୁ, ସଂସାର ଅଛି ଏବଂ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ।
ଚିଦାଲୋକମହାରୂପଂ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଚ ନାସ୍ତି ଚ । ଚିନ୍ମାରୁତଘନସ୍ପନ୍ଦୋ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଚାସ୍ତି ଚ
ଚେତନାର ଆଲୋକର ବିଶାଳ ରୂପ ଭାବରେ ସଂସାର ଅଛି ଏବଂ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ। ଚେତନାର ଘନ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସାହ ଭାବରେ, ସଂସାର ଅଛି ଏବଂ ନଥିବା ଭଳି ମଧ୍ୟ ଲାଗେ।
ଚିଦ୍ଘନଧ୍ଵାନ୍ତକୃଷ୍ଣତ୍ଵଂ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଚ ନାସ୍ତି ଚ । ଚିଦର୍କାଲୋକଦିଵସୋ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଚାସ୍ତି ଚ
ଚେତନାର ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧାରର କଳା ଭାବରେ ଏହି ଜଗତ୍ ଅଛି ଓ ନାହିଁ; ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକର ଦିନରେ ଏହି ଜଗତ୍ ଅଛି ଓ ନାହିଁ।
ଚିତ୍କଜ୍ଜଲରଜଶ୍ଶୈଲପରମାଣୁର୍ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ । ଚିଦଗ୍ନ୍ଯୌଷ୍ଣ୍ଯଂ ଜଗଲ୍ଲେଖା ଜଗଚ୍ ଚିଚ୍ଛଙ୍ଖଶୁକ୍ଲତା
ଚେତନାର ଧୂଳି ହେଉଛି ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ପରମାଣୁ ଭଳି ଜଗତର ଭ୍ରମ; ଚେତନା ଅଗ୍ନିର ତାପ ହେଉଛି ଜଗତର ଚମକ; ଚେତନା ଶଙ୍ଖର ଧଳା ଭାବ ହେଉଛି ଜଗତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।
ଜଗଚ୍ ଚିଚ୍ଛୈଲଜଠରଂ ଚିଜ୍ଜଲଦ୍ରଵତା ଜଗତ୍ । ଜଗଚ୍ ଚିଦିକ୍ଷୁମାଧୁର୍ଯଂ ଚିତ୍କ୍ଷୀରସ୍ନିଗ୍ଧତା ଜଗତ୍
ଚେତନା ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଭାଗ ହେଉଛି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଜଳର ତରଳତା ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଇକ୍ଷୁର ମିଠାସ ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଦୁଧର ମୃଦୁତା ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍।
ଜଗଚ୍ ଚିଦ୍ଧିମଶୀତତ୍ଵଂ ଚିଜ୍ଜ୍ଵାଲାଜ୍ଵଲନଂ ଜଗତ୍ । ଜଗଚ୍ ଚିତ୍ସର୍ପିଷି ସ୍ନେହୋ ଵୀଚିଶ୍ ଚିତ୍ସରିତୋ ଜଗତ୍
ଚେତନା ହିମର ଶୀତଳତା ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଘିଅର ତେଲିଆ ଭାବ ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍।
ଜଗଚ୍ ଚିତ୍କ୍ଷୌଦ୍ରମାଧୁର୍ଯଂ ଜଗଚ୍ ଚିତ୍କନକାଙ୍ଗଦମ୍ । ଜଗଚ୍ ଚିତ୍ପୁଷ୍ପସୌଗନ୍ଧ୍ଯଂ ଚିଲ୍ଲତାଗ୍ରଫଲଂ ଜଗତ୍
ଏହି ଜଗତ ଚେତନାର ମଧୁରତାର ମଧୁ, ଏହି ଜଗତ ଚେତନାର ସୁନାର ଗହଣା, ଏହି ଜଗତ ଚେତନାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, ଏହି ଜଗତ ଚେତନାର ଲତାର ଫଳ।
ଚିତ୍ସତ୍ତୈଵ ଜଗତ୍ସତ୍ତା ଜଗତ୍ସତ୍ତୈଵ ଚିଦ୍ଵପୁଃ । ଅତ୍ର ଭେଦଵିକାରାଦି ନ ଖେ ମଲମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଚେତନାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହେଉଛି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହେଉଛି ଚେତନାର ରୂପ। ଏଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ରହିନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶରେ କିଛି ଅପବିତ୍ରତା ରହିନାହିଁ।
ଇତୀଦଂ ସନ୍ମଯତ୍ଵେନ ସଦ୍ ଅସଦ୍ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ଅଵିକଲ୍ପ୍ଯତଦାତ୍ମତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ତାସତ୍ତେ ତଦ୍ ଏଵ ଵା
ଏଭଳି ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସତ୍ୟତାରେ, ତିନି ଜଗତ—ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ଅଭିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର ମୂଳ ଏକ; ତେଣୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଏହି ଏକ ଅଟୁଟ।
ଅଵଯଵାଵଯଵିତାଶବ୍ଦାର୍ଥୌ ଶଶଶୃଙ୍ଗଵତ୍ । ଅନୁଭୂତ୍ଯପଲାପାଯ କଲ୍ପିତୌ ଯୈର୍ ଧିଗ୍ ଅସ୍ତୁ ତାନ୍
‘ଅଂଶ’ ଓ ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଖରଗୋଷର ଶିଙ୍ଗା ପରି କଳ୍ପିତ; ଯେଉଁମାନେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭୂତିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ।
ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଜଗଦ୍ ଯତ୍ର ସାଦ୍ରିଦ୍ଯୂର୍ଵୀନଦୀଶ୍ଵରମ୍ । ଚିଦେକତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରସଙ୍ଗସ୍ ସ୍ଯାତ୍ କସ୍ ତତ୍ରେତରଵିଭ୍ରମେ
ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼, ଭୂମି, ନଦୀ ଓ ଶାସକ ଥିବା ଜଗତ ଅନୁପସ୍ଥିତ, କେବଳ ଚେତନା ଏକାଟିଏ ଅଛି, ସେଠାରେ 'ଏହା' ଓ 'ସେହା' ଭିନ୍ନତାର ଭ୍ରମ କିପରି ହେବ?
ଶିଲାହୃଦଯପୀନାପି ସ୍ଵାକାଶଵିଶଦୈଵ ଚିତ୍ । ଧତ୍ତେ ଽନ୍ତର୍ ଅଖିଲଂ ଶାନ୍ତଂ ସନ୍ନିଵେଶଂ ଯଥା ଶିଲା
ପଥରର ହୃଦୟ ଯେତେ ଗଢ଼ି ହେଉ, ଚେତନା ତାହାପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆକାଶରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ତାହା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରେ, ପଥର ଭିତରେ ଯେପରି.
ପଦାର୍ଥନିକରାକାଶେ ତ୍ଵମ୍ ଆକାଶଲଵୋପମଃ । ତ୍ଵତ୍ତାମତ୍ତାତ୍ମତାତତ୍ତାସତ୍ତୋଲ୍ଲେଖା ନ ସନ୍ତି ତେ
ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଆକାଶରେ, ତୁମେ ଆକାଶର ଏକ କଣା ପରି; ତୁମ ପାଇଁ 'ତୁମେ', 'ସେ', 'ମୁଁ', 'ଆତ୍ମା', 'ଅସ୍ତି', 'ନାସ୍ତି' ଭାବନା ଅଛିନାହିଁ।
ପଲ୍ଲଵାନ୍ତରଲେଖୌଘସନ୍ନିଵେଶଵଦ୍ ଆତତମ୍ । ଅନ୍ଯାନନ୍ଯାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ଧତ୍ତେ ଽନ୍ତଶ୍ ଚିତ୍ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ପତ୍ର ଭିତରେ ଅନେକ ରେଖାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେପରି ବିସ୍ତୃତ, ଏହି ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଭିତରେ ଅଲଗା ଓ ଏକାଟିଏ ଦୁହିଁକୁ ଧାରଣ କରେ।
ସମସ୍ତକାରଣୌଘାନାଂ କାରଣାଦିପିତାମହମ୍ । ସ୍ଵଭାଵତୋ ଽକାରଣାତ୍ମ ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂତିତଃ
ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ ଯେଉଁ ଚେତନା, ସେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତୀ, ଏବଂ ନିଜ ଗୁଣରେ କାରଣହୀନ। ଏହି ଚେତନାକୁ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଜାଣ।
ନ ଚାସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଚେତ୍ଯାଯାଶ୍ ଚିତୋ ଵାଚାପି ସିଧ୍ଯତି । ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଉଦେତୀତି ଦୃଷ୍ଟଂ ବୀଜାଦ୍ ଇଵାଙ୍କୁରମ୍
ଏହି ଚେତନା ଯାହା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି କହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କାରଣ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଅଙ୍କୁର ପରି ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଗଗନମ୍ ଇଵ ସୁଶୂନ୍ଯଭେଦମ୍ ଅସ୍ତି ତ୍ରିଭୁଵନମ୍ ଅଙ୍ଗ ମହାଚିତୋ ଽନ୍ତର୍ ଅସ୍ଯାଃ । ପରମପଦମଯଂ ସମସ୍ତଦୃଶ୍ଯଂ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଭଵାନୁଭୂତେଃ
ଯେପରି ତିନି ଜଗତ ଆକାଶରେ ଅଭିନ୍ନ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ଅଛି, ସେପରି ମହାଚେତନାର ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ପରମ ପଦ ଭାବରେ ଅଛି। ଏହି ଅନୁଭୂତିରେ ଦୃଢ଼ ହେବା।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏପରି କହିବା ପରେ ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ଦିନ ଶାମ୍ଭିଆ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା, ସଭା ନମସ୍କାର କରି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଶ୍ୟାମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଯାଇଗଲେ।
ଜଗଦ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵେଦଂ ଯଥା ହି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ମୌକ୍ତିକମ୍ । ଵିମଲେ ଭାତି ଖାତ୍ମୈଵ ଜଗଚ୍ ଚିଦ୍ଗଗନେ ତଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କେବଳ ଆକାଶ ଭଳି; ଯେପରି ଏକ ମୁକ୍ତା ଖୋଲା ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଜଗତ ଶୁଭ୍ର ଚେତନାର ବିସ୍ତୃତିରେ ଏହିପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଅନୁତ୍କୀର୍ଣୈଵ ଭାତୀଵ ତ୍ରିଜଗତ୍ସାଲଭଞ୍ଜିକା । ଚିତ୍ସ୍ତମ୍ଭେ ନ ଚ ସୋତ୍କୀର୍ଣା ନ ଚୋତ୍କର୍ତାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେପରି ଏକ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତି ଦେଖିଲେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ତାହା ତମ୍ବାରେ ଉପସ୍ଥିତ, କିନ୍ତୁ ସେ ତମ୍ବାରୁ ଆଲଗା ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଚେତନାର ତମ୍ବାରେ କୌଣସି ଉକ୍ତି କିମ୍ବା ଉକ୍ତିକାରୀ ନାହିଁ।
ସମୁଦ୍ରେ ଽନ୍ତର୍ ଜଲାସ୍ପନ୍ଦାସ୍ ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଅଚ୍ଯୁତା ଅପି । ଵିଦି ଵେଦ୍ଯା ଭଵନ୍ତୀଵ ପରେ ଦୃଶ୍ଯଵିଦସ୍ ତଥା
ସମୁଦ୍ରରେ ଜଳର ତରଙ୍ଗ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଚଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି, ପରମ ଚେତନାରେ ଜଣାଯାଉଥିବା ଓ ଜଣାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆଲଗା ନୁହେଁ।
ଜଲାନ୍ତର୍ଗତସୂର୍ଯାଭାଜାଲକାରଚନାନ୍ଯ୍ ଅପି । ଜଗଦ୍ଭାନଂ ପ୍ରତି ସ୍ଥୂଲାନ୍ଯ୍ ଅଣୁଂ ପ୍ରତି ଯଥାଚଲାଃ
ପାଣିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଚିତ୍ର ଜଗତ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଅଣୁ ପାଇଁ ସେ ଅସ୍ଥିର; ଏହିପରି ଜଗତର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବ।
ଜଗଦ୍ଭାନମ୍ ଅଭାନାଭଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯତିରେକତଃ । ଜଲସୂର୍ଯାଂଶୁଜାଲଂ ତୁ ଵ୍ଯତିରେକାନୁଭୂତିଦମ୍
ଏହି ସଂସାରର ଦେଖାଯିବା ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଏହା ଜଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣର ଜାଲ ଭଳି, ଦେଖିବାକୁ ଅଲଗା ଲାଗେ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ଅନୁଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅପୀମାନି ଜଗତି ଵ୍ଯୋମରୂପିଣି । ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦୀନି ନ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଯୋର୍ ଇଵ
ଏହି ଆକାଶ ସ୍ଵଭାବର ସଂସାରରେ ମଣିଷ ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡିକ ସତ୍ୟରେ ଅଛି ନାହିଁ—ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ଭଳି।
ପିଣ୍ଡଗ୍ରହେ ସଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଵିଜ୍ଞାନାକାଶରୂପିଣି । ମରୁନଦ୍ଯାଂ ଜଲମ୍ ଇଵ ନ ସମ୍ଭଵତି କୁତ୍ରଚିତ୍
ଏହି ଜ୍ଞାନର ଆକାଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ବସ୍ତୁକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଧରାଯାଉଛି, ସେଠି କିଛି ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ—ମିରାଜ ନଦୀରେ ଜଳ ନଥିବା ଭଳି।
ଜଗତ୍ଯ୍ ଅପିଣ୍ଡଗ୍ରାହେ ଽସ୍ମିନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରୋପମେ । ମରୌ ସରିଦ୍ ଇଵାଭାତି ଦୃଶ୍ଯତା ଭ୍ରାନ୍ତିରୂପିଣୀ
ଏହି ସଂସାରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବସ୍ତୁକୁ ଧରିବା ନାହିଁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି, ଦେଖାଯିବା ଅବସ୍ଥା ମରୁଭୂମିରେ ନଦୀ ଭଳି—ଏକ ଭ୍ରମ ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଲାଗେ।