ଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵଶକ୍ତିକଚନଂ ଯଦ୍ ଅହମ୍ଭାଵନଂ ଚିତେଃ । ଜୀଵସ୍ ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ମକର୍ମାତ୍ମା ଭଵିଷ୍ଯଦଭିଧୋ ହ୍ଯ୍ ଅସୌ
ଚେତନାରୁ ତାହାର ନିଜ ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ 'ମୁଁ' ବୋଧ କୁହାଯାଏ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି 'ମୁଁ' ବୋଧକୁ ଜୀବ କୁହାଯାଏ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି କମ୍ପନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ। ପରେ ଏହି ଭାବକୁ ଏହି ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯିବ।
ଯଚ୍ ଚିଚ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵେନ କଲନଂ ସ୍ଵସମ୍ପାଦ୍ଯାଭିଧାର୍ଥଦିକ୍ । ଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦଵିକାରୈସ୍ ତଦ୍ ଭିଦ୍ଯତେ ଽତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ କିଛି ଚେତନା ବା ମନ ଭାବରେ ଧାରଣା କରାଯାଏ, ତାହା ନିଜେ ତିଆରି କରିଥିବା ନାମ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଭେଦ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଭେଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସତ୍ୟରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେନାହିଁ।
ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦରୂପିଣୋର୍ ଅସ୍ତି ନ ଭେଦଃ କର୍ତୃକର୍ମଣୋଃ । ସ୍ପନ୍ଦମାତ୍ରଂ ଭଵେତ୍ କର୍ମ ସ ଏଵ ପୁରୁଷସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଚେତନାର କମ୍ପନ ଭିତରେ କର୍ତ୍ତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ କମ୍ପନ ମାତ୍ର; ଏହି କମ୍ପନକୁ ହିଁ ପୁରୁଷ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଜୀଵଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵେ ପରିସ୍ପନ୍ଦଃ ପୁଂସାଂ ଚିତ୍ତଂ ସ ଏଵ ଚ । ମନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯରୂପଂ ସନ୍ ନାନାନାନୈଵ ଗଚ୍ଛତି
ଜୀବ ହେଉଛି ଚେତନା ଭିତରର କମ୍ପନ; ଏହି କମ୍ପନ ହିଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ। ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରୂପ ହେବାରୁ, ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ।
ଶାନ୍ତାଶେଷଵିଶେଷଂ ହି ଚିତ୍ପ୍ରକାଶଚ୍ଛଟା ଜଗତ୍ । କାର୍ଯକାରଣତାଦିତ୍ଵଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଶାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦ ଶୂନ୍ୟ ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ। ଏହା ଛଡ଼ି କାରଣ-ଫଳ ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଅଚ୍ଛେଦ୍ଯୋ ଽହମ୍ ଅଦାହ୍ଯୋ ଽହମ୍ ଅକ୍ଲେଦ୍ଯୋ ଽଶୋଷ୍ଯ ଏଵ ଚ । ନିତ୍ଯସ୍ ସତତଗସ୍ ସ୍ଥାଣୁର୍ ଅଚଲୋ ଽହମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବି ନାହିଁ, ଜଳିପାରିବି ନାହିଁ, ଭିଜିପାରିବି ନାହିଁ, ଶୁଖିପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଚିରକାଳ ଅଟୁଟ, ସଦା ଥିବା, ଦୃଢ଼ ଓ ଅଚଳ—ଏହି ଭାବ ସ୍ଥିର।
ଵିଵଦନ୍ତେ ଯଥା ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଵିଵଦନ୍ତୁ ତଥା ଭ୍ରମୈଃ । ଭ୍ରମନ୍ତୋ ନ ଵଯଂ ତ୍ଵ୍ ଏତେ ଜାତା ଵିଗତଵିଭ୍ରମାଃ
ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ତର୍କ କରନ୍ତି, ଭ୍ରମରେ ଯେପରି ଚାହାନ୍ତି ସେପରି କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଏଭଳି ଭ୍ରମରେ ଘୁରୁନାହିଁ; ଯେମାନେ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦୃଶ୍ଯେ ମୂର୍ତେ ଽଜ୍ଞସଂରୂଢେ ଵିକାରାଦି ପୃଥଗ୍ ଭଵେତ୍ । ନାମୂର୍ତେ ତଜ୍ଜ୍ଞକଚିତେ ଚିତ୍ଖେ ସଦସଦାତ୍ମନି
ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଆକାର ଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଅଜ୍ଞାନ ଗଢ଼ି ରହିଲେ ଭିନ୍ନତା, ପରିବର୍ତ୍ତନ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଆକାର ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ଚେତନାର ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ, ସତ୍-ଅସତ୍ ସ୍ୱରୂପରେ, ସେଠାରେ ଏମିତି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ଚିତ୍ତରୁଶ୍ ଚେତ୍ଯରସତଶ୍ ଶକ୍ତୀଃ କାଲାଦିନାମିକାଃ । ତନୋତ୍ଯ୍ ଆକାଶଵିଶଦାଶ୍ ଚିନ୍ମଧୁଶ୍ରୀସ୍ ସ୍ଵମଞ୍ଜରୀଃ
ଚେତନାର କିରଣଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟର ସ୍ୱାଦ ଦ୍ୱାରା କାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିମାନ ନାମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି; ଚେତନାର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆକାଶ ଏବଂ ମଧୁର ମଧୁ ନିଜର ମନୋହର ମଞ୍ଜୁଳ ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଭବ କରେ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ସ୍ଫୁରତି ଚିତ୍କର୍ମୁକମ୍ ଅନାହତମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଵିଚିତ୍ରଂ କଚତି ଚିଦ୍ରତ୍ନମ୍ ଅପକାରଣମ୍
ସ୍ୱୟଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଚେତନାର ଧନୁଷ୍ୟ ଅନାହତ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ସ୍ୱୟଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଚେତନାର ମଣି କୌଣସି କାରଣ ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିଲକ୍ଷଣସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଚିଦ୍ଵାଯୁର୍ ଅଜଡାତ୍ମକଃ । ସ୍ଵଯଂ ଵିଚିତ୍ରଵଲନଂ ଚିଦ୍ଵାରି ନ ନିଖାତଗମ୍
ସ୍ୱୟଂ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ପନ୍ଦନ ଭାବରେ ଚେତନାର ବାୟୁ ଜଡତା ନଥିବା ନିଜ ଗୁଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସ୍ୱୟଂ ବିଭିନ୍ନ ଚଳନା ଭାବରେ ଚେତନାର ଜଳ କୌଣସି ନଳୀରେ ବନ୍ଧା ନ ଥାଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିଚିତ୍ରଧାତୂଚ୍ଚୈଶ୍ ଚିଚ୍ଛୃଙ୍ଗମ୍ ଅପନିର୍ମିତମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଚିତ୍ରରସୋଲ୍ଲାସା ଚିଜ୍ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ସତତୋଦିତା
ସ୍ୱୟଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଚେତନାର ଶିଖର ଉଚ୍ଚତାରେ ଅନିର୍ମିତ ଭାବେ ଉଠିଯାଏ; ସ୍ୱୟଂ ଚମତ୍କାର ରସର ଉଲ୍ଲାସରେ ଚେତନାର ଜ୍ୟୋତି ଏବଂ ଆଲୋକ ସଦା ଉଦିତ ରହେ।
ସ୍ଵଯଂ ସଦୈଵ ପ୍ରକଟଶ୍ ଚିଦାଲୋକୋ ଽମଲାତ୍ମକଃ । ସ୍ଵଯମ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତେଵାଜ୍ଞେ ଜ୍ଞେ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଉଦିତା ଚିତିଃ
ଚେତନାର ଆଲୋକ ସଦା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ରୂପରେ ରହେ। ଏହି ଆଲୋକ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଲେ ମନେ ହୁଏ ଯେ ଏହା ଅସ୍ତମିତ ହେଉଛି।
ସ୍ଵଯଂ ଜଡେଷୁ ଜାଡ୍ଯେନ ପଦଂ ସୌଷୁପ୍ତମ୍ ଆଗତା । ସ୍ଵଯଂ ସ୍ପନ୍ଦି ତଥାସ୍ପନ୍ଦି ଚିତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚିତିମହାନଭଃ
ଏହି ଚେତନା ନିଜ ଅଚେତନତାରେ ଅଚେତନ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଚେତନା ନିଜ ଉତ୍ସାହ କିମ୍ବା ନିର୍ବିକାରତା ଦ୍ୱାରା, ବିଶାଳ ଆକାଶ ଭଳି ଚିତ୍ତ ହୁଏ କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ରହିଯାଏ।
ଚିତ୍ପ୍ରକାଶପ୍ରକାଶୋ ହି ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଚ ନାସ୍ତି ଚ । ଚିଦାକାଶୈକଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଚ ନାସ୍ତି ଚ
ଚେତନାର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଅଛି ବୋଲି ମନେ ହୁଏ, ଏବଂ ନଥିବା ଭଳି ମଧ୍ୟ ଲାଗେ। ଚେତନାର ଆକାଶ ଏକମାତ୍ର ଶୂନ୍ୟତା ହେଉଥିବାରୁ, ସଂସାର ଅଛି ଏବଂ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ।
ଚିଦାଲୋକମହାରୂପଂ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଚ ନାସ୍ତି ଚ । ଚିନ୍ମାରୁତଘନସ୍ପନ୍ଦୋ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଚାସ୍ତି ଚ
ଚେତନାର ଆଲୋକର ବିଶାଳ ରୂପ ଭାବରେ ସଂସାର ଅଛି ଏବଂ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ। ଚେତନାର ଘନ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସାହ ଭାବରେ, ସଂସାର ଅଛି ଏବଂ ନଥିବା ଭଳି ମଧ୍ୟ ଲାଗେ।
ଚିଦ୍ଘନଧ୍ଵାନ୍ତକୃଷ୍ଣତ୍ଵଂ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଚ ନାସ୍ତି ଚ । ଚିଦର୍କାଲୋକଦିଵସୋ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଚାସ୍ତି ଚ
ଚେତନାର ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧାରର କଳା ଭାବରେ ଏହି ଜଗତ୍ ଅଛି ଓ ନାହିଁ; ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକର ଦିନରେ ଏହି ଜଗତ୍ ଅଛି ଓ ନାହିଁ।
ଚିତ୍କଜ୍ଜଲରଜଶ୍ଶୈଲପରମାଣୁର୍ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ । ଚିଦଗ୍ନ୍ଯୌଷ୍ଣ୍ଯଂ ଜଗଲ୍ଲେଖା ଜଗଚ୍ ଚିଚ୍ଛଙ୍ଖଶୁକ୍ଲତା
ଚେତନାର ଧୂଳି ହେଉଛି ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ପରମାଣୁ ଭଳି ଜଗତର ଭ୍ରମ; ଚେତନା ଅଗ୍ନିର ତାପ ହେଉଛି ଜଗତର ଚମକ; ଚେତନା ଶଙ୍ଖର ଧଳା ଭାବ ହେଉଛି ଜଗତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।
ଜଗଚ୍ ଚିଚ୍ଛୈଲଜଠରଂ ଚିଜ୍ଜଲଦ୍ରଵତା ଜଗତ୍ । ଜଗଚ୍ ଚିଦିକ୍ଷୁମାଧୁର୍ଯଂ ଚିତ୍କ୍ଷୀରସ୍ନିଗ୍ଧତା ଜଗତ୍
ଚେତନା ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଭାଗ ହେଉଛି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଜଳର ତରଳତା ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଇକ୍ଷୁର ମିଠାସ ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଦୁଧର ମୃଦୁତା ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍।
ଜଗଚ୍ ଚିଦ୍ଧିମଶୀତତ୍ଵଂ ଚିଜ୍ଜ୍ଵାଲାଜ୍ଵଲନଂ ଜଗତ୍ । ଜଗଚ୍ ଚିତ୍ସର୍ପିଷି ସ୍ନେହୋ ଵୀଚିଶ୍ ଚିତ୍ସରିତୋ ଜଗତ୍
ଚେତନା ହିମର ଶୀତଳତା ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ଘିଅର ତେଲିଆ ଭାବ ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍; ଚେତନା ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଏହି ଜଗତ୍।
ଜଗଚ୍ ଚିତ୍କ୍ଷୌଦ୍ରମାଧୁର୍ଯଂ ଜଗଚ୍ ଚିତ୍କନକାଙ୍ଗଦମ୍ । ଜଗଚ୍ ଚିତ୍ପୁଷ୍ପସୌଗନ୍ଧ୍ଯଂ ଚିଲ୍ଲତାଗ୍ରଫଲଂ ଜଗତ୍
ଏହି ଜଗତ ଚେତନାର ମଧୁରତାର ମଧୁ, ଏହି ଜଗତ ଚେତନାର ସୁନାର ଗହଣା, ଏହି ଜଗତ ଚେତନାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, ଏହି ଜଗତ ଚେତନାର ଲତାର ଫଳ।
ଚିତ୍ସତ୍ତୈଵ ଜଗତ୍ସତ୍ତା ଜଗତ୍ସତ୍ତୈଵ ଚିଦ୍ଵପୁଃ । ଅତ୍ର ଭେଦଵିକାରାଦି ନ ଖେ ମଲମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଚେତନାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହେଉଛି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହେଉଛି ଚେତନାର ରୂପ। ଏଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ରହିନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶରେ କିଛି ଅପବିତ୍ରତା ରହିନାହିଁ।
ଇତୀଦଂ ସନ୍ମଯତ୍ଵେନ ସଦ୍ ଅସଦ୍ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ଅଵିକଲ୍ପ୍ଯତଦାତ୍ମତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ତାସତ୍ତେ ତଦ୍ ଏଵ ଵା
ଏଭଳି ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସତ୍ୟତାରେ, ତିନି ଜଗତ—ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ଅଭିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର ମୂଳ ଏକ; ତେଣୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଏହି ଏକ ଅଟୁଟ।
ଅଵଯଵାଵଯଵିତାଶବ୍ଦାର୍ଥୌ ଶଶଶୃଙ୍ଗଵତ୍ । ଅନୁଭୂତ୍ଯପଲାପାଯ କଲ୍ପିତୌ ଯୈର୍ ଧିଗ୍ ଅସ୍ତୁ ତାନ୍
‘ଅଂଶ’ ଓ ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଖରଗୋଷର ଶିଙ୍ଗା ପରି କଳ୍ପିତ; ଯେଉଁମାନେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭୂତିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ।
ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଜଗଦ୍ ଯତ୍ର ସାଦ୍ରିଦ୍ଯୂର୍ଵୀନଦୀଶ୍ଵରମ୍ । ଚିଦେକତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରସଙ୍ଗସ୍ ସ୍ଯାତ୍ କସ୍ ତତ୍ରେତରଵିଭ୍ରମେ
ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼, ଭୂମି, ନଦୀ ଓ ଶାସକ ଥିବା ଜଗତ ଅନୁପସ୍ଥିତ, କେବଳ ଚେତନା ଏକାଟିଏ ଅଛି, ସେଠାରେ 'ଏହା' ଓ 'ସେହା' ଭିନ୍ନତାର ଭ୍ରମ କିପରି ହେବ?
ଶିଲାହୃଦଯପୀନାପି ସ୍ଵାକାଶଵିଶଦୈଵ ଚିତ୍ । ଧତ୍ତେ ଽନ୍ତର୍ ଅଖିଲଂ ଶାନ୍ତଂ ସନ୍ନିଵେଶଂ ଯଥା ଶିଲା
ପଥରର ହୃଦୟ ଯେତେ ଗଢ଼ି ହେଉ, ଚେତନା ତାହାପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆକାଶରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ତାହା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରେ, ପଥର ଭିତରେ ଯେପରି.
ପଦାର୍ଥନିକରାକାଶେ ତ୍ଵମ୍ ଆକାଶଲଵୋପମଃ । ତ୍ଵତ୍ତାମତ୍ତାତ୍ମତାତତ୍ତାସତ୍ତୋଲ୍ଲେଖା ନ ସନ୍ତି ତେ
ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଆକାଶରେ, ତୁମେ ଆକାଶର ଏକ କଣା ପରି; ତୁମ ପାଇଁ 'ତୁମେ', 'ସେ', 'ମୁଁ', 'ଆତ୍ମା', 'ଅସ୍ତି', 'ନାସ୍ତି' ଭାବନା ଅଛିନାହିଁ।
ପଲ୍ଲଵାନ୍ତରଲେଖୌଘସନ୍ନିଵେଶଵଦ୍ ଆତତମ୍ । ଅନ୍ଯାନନ୍ଯାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ଧତ୍ତେ ଽନ୍ତଶ୍ ଚିତ୍ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ପତ୍ର ଭିତରେ ଅନେକ ରେଖାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେପରି ବିସ୍ତୃତ, ଏହି ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଭିତରେ ଅଲଗା ଓ ଏକାଟିଏ ଦୁହିଁକୁ ଧାରଣ କରେ।
ସମସ୍ତକାରଣୌଘାନାଂ କାରଣାଦିପିତାମହମ୍ । ସ୍ଵଭାଵତୋ ଽକାରଣାତ୍ମ ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂତିତଃ
ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ ଯେଉଁ ଚେତନା, ସେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତୀ, ଏବଂ ନିଜ ଗୁଣରେ କାରଣହୀନ। ଏହି ଚେତନାକୁ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଜାଣ।
ନ ଚାସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଚେତ୍ଯାଯାଶ୍ ଚିତୋ ଵାଚାପି ସିଧ୍ଯତି । ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଉଦେତୀତି ଦୃଷ୍ଟଂ ବୀଜାଦ୍ ଇଵାଙ୍କୁରମ୍
ଏହି ଚେତନା ଯାହା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି କହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କାରଣ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଅଙ୍କୁର ପରି ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।