କିଂ ସ୍ଯାତ୍ ପରିମିତୋ ଜୀଵରାଶିର୍ ଆହୋ ଅନନ୍ତକଃ । ଆହୋସ୍ଵିଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମା ଜୀଵପିଣ୍ଡୋ ଽଚଲୋପମଃ
ଜୀବମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ସୀମିତ ନା କି ଅସୀମ? କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଏକ ଅସୀମ ଆତ୍ମା ଅଛି, ଯାହା ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ?
ଧାରାଃ ପଯୋମୁଚ ଇଵ ଶୀକରା ଇଵ ଵାରିଧେଃ । କଣାସ୍ ତପ୍ତାଯସ ଇଵ କସ୍ମାନ୍ ନିର୍ଯାନ୍ତି ଜୀଵକାଃ
ଝରଣାରୁ ପାଣି ବା ଉପସାଗରରୁ ତୁପି, କିମ୍ବା ତାପିତ ଲୋହାରୁ ଚିଙ୍ଗାରି ଯେପରି, ଏଭଳି କାହିଁକି ଜୀବମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି?
ଇତି ମେ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରୂହି ଜୀଵଜାଲଵିନିର୍ଣଯମ୍ । ଜ୍ଞାତମ୍ ଏତନ୍ ମଯା ପ୍ରାଯସ୍ ତଦ୍ ଏଵ ପ୍ରକଟୀକୁରୁ
ଏହିପରି, ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଜାଲର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହା ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ବୁଝିପାରିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ଏକ ଏଵ ନ ଜୀଵୋ ଽସ୍ତି ରାଶୀନାଂ ସମ୍ଭଵଃ କୁତଃ । ଶଶଶୃଙ୍ଗଂ ସମୁଡ୍ଡୀଯ ପ୍ରଯାତୀତୀଵ ତେ ଵଚଃ
ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ ଜୀବ ଅଛି; ଅନେକ ଜୀବମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି? ତୁମର କଥା ଏମିତି, ଯେପରି ଖରାଗୋଷ୍ଟିର ଶିଙ୍ଗ ଉପଜି ହେଉଛି ଓ ଚାଲିଯାଉଛି।
ନ ଜୀଵୋ ଽସ୍ତି ନ ଜୀଵାନାଂ ରାଶଯସ୍ ସନ୍ତି ରାଘଵ । ନ ଚୈକଃ ପର୍ଵତପ୍ରଖ୍ଯୋ ଜୀଵପିଣ୍ଡୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ
ହେ ରାଘବ, କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଦଳ ବି ନାହିଁ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ଠାରେ ଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କର ଗଠନ ବି କେଉଁଠି ନାହିଁ।
ଜୀଵଶବ୍ଦାର୍ଥକଲନାସ୍ ସମସ୍ତକଲନାନ୍ଵିତାଃ । ନ ଚ କାଶ୍ଚନ ସନ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯୋ ଽସ୍ତୁ ତଵାଚଲଃ
‘ଜୀବ’ ବୋଲି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧାରଣା ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର; ଏହି ସବୁ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ତୁମର ନିଶ୍ଚୟ ଅଡ଼ିଗ ରହୁ।
ଶୁଦ୍ଧଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅମଲଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତୀହ ହି ସର୍ଵତଃ । ତଦ୍ ଯଥା ସର୍ଵଶକ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ ଵିନ୍ଦତେ ଯାଂ ସ୍ଵଯଂ କଲାମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମ ମାତ୍ର ଅଛି; ସେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ରୂପ ଚାହେଁ, ସେହି ରୂପକୁ ଦେଖାଏ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରାନୁକ୍ରମେଣୈଵ ସମ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ତାଂ ଲତାମ୍ ଇଵ । ନନୁ ମୂର୍ତାମ୍ ଅମୂର୍ତାଂ ଵା ତାମ୍ ଏଵାଶୁ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ଯେପରି ଲତା ଏକ ପରେ ଏକ ଡାଳି ଖୋଲେ, ସେପରି ଚେତନା ବି, ଦେହୀ କି ଦେହହୀନ, ନିଜେ ନିଜକୁ ସେହି ରୂପରେ ତୁରନ୍ତ ଦେଖିପାରେ।
ଜୀଵୋ ବୁଦ୍ଧିଃ କ୍ରିଯାସ୍ପନ୍ଦୋ ମନୋ ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ସ୍ଵସତ୍ତାଂ ପ୍ରକଚନ୍ତୀଂ ତାଂ ନିଯୋଜଯତି ଵେଦନେ
ଜୀବ, ବୁଦ୍ଧି, କାର୍ଯ୍ୟ, ଚଳନ, ମନ, ଦ୍ୱୈତ ଓ ଏକତା—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ଦିଗଦର୍ଶନ କରେ।
ସାବୁଦ୍ଧୈଵଂ ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭଵେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ବୋଧତଃ । ଅବୋଧଃ ପ୍ରେକ୍ଷଯା ଯାତି ନାଶଂ ନ ତୁ ସ ବୁଧ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଏ; ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ଦେଖିଲେ ଏହା ନଶ୍ୱର ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବେ ଜାଣିପାରେନି।
ଯଥାନ୍ଧକାରୋ ଦୀପେନ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି । ନ ଚାସ୍ଯ ଜ୍ଞାଯତେ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅବୋଧସ୍ଯୈଵମ୍ ଏଵ ହି
ଯେପରି ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ଧାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ଜଣାଯାଏନି, ଅଜ୍ଞାନର ନିଜ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।
ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଜୀଵାତ୍ମା ନିର୍ଵିଭାଗୋ ନିରନ୍ତରଃ । ସର୍ଵଶକ୍ତିର୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ମହାଚିତ୍ସାରରୂପଧୃତ୍
ଏହିପରି, ଜୀବାତ୍ମା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ, ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚେତନାର ସାର ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସର୍ଵାନନ୍ତତଯା ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ନ କାଚିଦ୍ ଭେଦକଲ୍ପନା । ଵିଦ୍ଯତେ ଯା ହି କଲନା ସା ତଦ୍ ଏଵାନୁଭୂତିତଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ଜାଗାରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତାର କଳ୍ପନା ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଧାରଣା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେଠି ସେଇ ଅନୁଭବ ମାତ୍ର।
ଏଵମ୍ ଏତତ୍ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଏକଜୀଵେଚ୍ଛଯାଖିଲାଃ । ଜଗଜ୍ଜୀଵା ନ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ମହାଜୀଵୈକତାଵଶାତ୍
ଏଭଳି ହେଉଛି, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏକ ଜୀବର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବସୁଥିବା ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ମହାଜୀବର ଏକତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଏକାତ୍ମକ।
ମହାଜୀଵାତ୍ମ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଶକ୍ତିମଯାତ୍ମକମ୍ । ସ୍ଥିତଂ ଯଥେଚ୍ଛମ୍ ଏଵେହ ନିର୍ଵିଭାଗଂ ନିରନ୍ତରମ୍
ଏହି ମହାଜୀବ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ; ଏହା ଏଠାରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ, ଅଭିନ୍ନ ଓ ଅନବରତ ଭାବେ ବସିଛି।
ଯଦ୍ ଏଵେଚ୍ଛତି ତତ୍ ତସ୍ଯ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ମହାତ୍ମନଃ । ପୂର୍ଵଂ ତୁ ନଶ୍ଯତୀଚ୍ଛା ଚେଦ୍ ଅତୋ ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଉଦେତି ତତ୍
ଏହି ମହାତ୍ମା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଠି ସେ ତୁରନ୍ତ ଘଟିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେଇ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ବରୁ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵଵିଭକ୍ତାନାଂ ସ୍ଵଶକ୍ତୀନାଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତଃ । ଅନେନେତ୍ଥଂ ହି ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତେନ କ୍ରିଯାକ୍ରମଃ
ପରେ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଭଳି ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ।
ଶକ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯଯା ତଯା ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ନିଯମୋ ଯଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତଃ । ତଂ ଵିନା ନୋଦଯୋ ଽନ୍ଯାସାଂ ପ୍ରଧାନେଚ୍ଛୈଵ ରୋହତି
ଯେଉଁ ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ସେହି ନିୟମ ବିନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କେବଳ ପ୍ରଧାନ ଇଚ୍ଛା ହିଁ ବଢ଼ିଥାଏ।
ଯସ୍ଯା ଜୀଵାଭିଧାନାଯାଶ୍ ଶକ୍ତ୍ଯା ଯେଚ୍ଛା ଫଲତ୍ଯ୍ ଅସୌ । ପ୍ରଧାନଶକ୍ତିନିଯମାନୁଷ୍ଠାନେନ ଵିନା ତୁ ନ
ଯେଉଁ ଶକ୍ତିକୁ ଜୀବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଫଳିଥାଏ, ସେଠାରେ କେବଳ ପ୍ରଧାନ ଶକ୍ତିର ନିୟମ ପାଳନ ହେଲେ ହିଁ ଏହା ସମ୍ଭବ; ନହେଲେ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଧାନଶକ୍ତିନିଯମସ୍ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠୋ ଭଵେନ୍ ନ ଚେତ୍ । ତତ୍ ଫଲଂ ଶକ୍ତ୍ଯଶକ୍ତିତ୍ଵାନ୍ ନେହିତାନାଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଵେତ୍
ଯଦି ପ୍ରଧାନ ଶକ୍ତିର ନିୟମ ଭଲଭାବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇନଥାଏ, ତେବେ ଶକ୍ତି ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଦେଖି, ଚାହିଦା ଫଳ କୌଣସିଠି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମ ମହାଜୀଵୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଽନ୍ତାଦିଵର୍ଜିତଃ । ଜୀଵତ୍ କୋଟିମହାକୋଟୀଭଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ନ କିଞ୍ଚନ
ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମ ଅର୍ଥାତ୍ ମହାଜୀବ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ବିନା ଅଛି। ଏହା ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ଜୀବର ରୂପ ନେଇଥାଏ, ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଏହା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଚେତ୍ଯସଂଵେଦନାଜ୍ ଜୀଵୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଯାତି ସଂସୃତିମ୍ । ତଦସଂଵେଦନାଦ୍ ରୂପଂ ଶମମ୍ ଆଯାତି ସଂସୃତେଃ
ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ପଡ଼େ। ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହୁଏ, ତାହାର ରୂପ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ ଏବଂ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭେ।
ଏଵଂ କନିଷ୍ଠଜୀଵାନାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଜୀଵକ୍ରିଯାକ୍ରମୈଃ । ସମୁଦେତ୍ଯ୍ ଆଦ୍ଯଜୀଵତ୍ଵଂ ତାମ୍ରାଣାମ୍ ଇଵ ହେମତା
ଏଭଳି, ଛୋଟ ଜୀବମାନେ ବଡ଼ ଜୀବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକ୍ରମରେ ଉନ୍ନତି କରି ମୂଳ ଜୀବର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେପରି ତାମ୍ବା ସୁନା ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ନତି କରେ।
ଅତ୍ରାନନ୍ତେ ପରାକାଶେ ଇତ୍ଥମ୍ ଏଷ ଗଣୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସନ୍ । ଖାତ୍ମୈଵ ସନ୍ନ୍ ଇଵୋଦେତି ଚିଚ୍ଚମତ୍କରଣାତ୍ମକଃ
ଏଠାରେ, ଏହି ଅସୀମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାଶରେ, ଏହି ସମୂହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଏବଂ ଆକାଶର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ସମାନ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଚମତ୍କାରୋ ଯସ୍ ସମାଗମ୍ଯତେ ଚିତା । ଭଵିଷ୍ଯନ୍ନାମଦେହାଦି ତଦ୍ ଅହମ୍ଭାଵନଂ ଵିଦୁଃ
ଚେତନାରେ ନିଜେଇ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସେଇ 'ମୁଁ' ଭାବ ଭାବିତି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଯାହା ପରେ ନାମ, ଦେହ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଣତି ହୁଏ।
ଚିତୋ ଯସ୍ ସ୍ଯାଚ୍ ଚିଦାଲୋକସ୍ ତନ୍ମଯତ୍ଵାଦ୍ ଅନନ୍ତକଃ । ସ ଏଷ ଭୁଵନାଭୋଗ ଇତି ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରବିମ୍ବତି
ଯେଉଁଥିରେ ଚେତନାର ଆଲୋକ ଅଛି, ଏବଂ ଚେତନା ସହ ସମାନ ଓ ଅନନ୍ତ ରୂପରେ ରହିଛି, ସେଇ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ।
ପରିଣାମଵିକାରାଦିଶବ୍ଦୈସ୍ ସୈଵ ଚିଦ୍ ଅଵ୍ଯଯା । ତାଦୃଗ୍ରୂପ୍ଯାଦ୍ ଅଭେଦ୍ଯାପି ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୈଵ ଵିବୁଧ୍ଯତେ
ଏହି ଅବିନାଶୀ ଚେତନା, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରିଣାମ, ବିକାର ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ।
ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନଵିଲାସାତ୍ମ ସ୍ଵତୋ ଯତ୍ ସ୍ଵଦନଂ ଚିତଃ । ଅଚେତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରକାଶସ୍ଯ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ତତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଲୀଳାର ରୂପ ଥିବା ଚେତନା ନିଜେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଇ ଅପ୍ରକାଶିତ ଆଲୋକର ଜଗତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଆକାଶାଦ୍ ଅପି ସୂକ୍ଷ୍ମୈଷା ଯା ଶକ୍ତିର୍ ଵିତତା ଚିତଃ । ସା ସ୍ଵଭାଵତ ଏଵୈନାମ୍ ଅହନ୍ତାଂ ପରିପଶ୍ଯତି
ଚେତନାର ଶକ୍ତି ଏତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯେ, ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଛି । ଏହି ଶକ୍ତି ସ୍ୱଭାବତଃ ନିଜକୁ 'ମୁଁ' ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ ।
ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନୈଵାସ୍ଯା ଯତ୍ ପ୍ରସ୍ଫୁରତି ଵାରିଵତ୍ । ଜଗଦନ୍ତମ୍ ଅହନ୍ତାଣୁଂ ତଦ୍ ଏଵାସୌ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ଆତ୍ମାରେ, ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଜଳର ନିମନ୍ତେ ଯେପରି, 'ମୁଁ' ବୋଧର ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଅଂଶରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେହି ସବୁକୁ ଏହି ଶକ୍ତି ଦେଖେ ।