ଅକ୍ଷଯସ୍ଵପ୍ନଶୈଲାଭସ୍ ସ୍ଥିରସ୍ଵପ୍ନପୁରୋପମଃ । ଚିତ୍ରକୃତ୍ସ୍ଥିତଚିତ୍ତସ୍ଥଚିତ୍ରସୈନ୍ଯସମାକୃତିଃ
ଏହା ଏକ ଅବିନାଶୀ ସ୍୵ପ୍ନ ପାହାଡ଼ ପରି, ଏକ ସ୍ଥିର ସ୍୵ପ୍ନ ନଗର ସଦୃଶ; ଏହାର ଆକୃତି ମନରେ ଗଠିତ ସେନା ପରି, ଚେତନାର ସୃଜନଶୀଳ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଅନିଖାତମହାସ୍ତମ୍ଭପୁତ୍ରିକୌଘସମୋପମଃ । ବ୍ରହ୍ମାକାଶେ ଽନିଖାତାତ୍ମା ସ୍ଵସ୍ତମ୍ଭେ ସାଲଭଞ୍ଜିକା
ଏହା ଏପରି ଏକ ଦଳ ଥମ୍ଭ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ପରି, ଯାହା ଭୂମିରେ ଖୋଦାଯାଇନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକାଶରେ, ଆତ୍ମା ଅଖୋଦିତ, ନିଜ ଥମ୍ଭ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରତିମା ପରି।
ଆଦ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ପ୍ରାକ୍ତନାନାଂ ସ୍ଵକାର୍ଯାଣାମ୍ ଅଭାଵାଦ୍ ଅପକାରଣଃ
ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର କୌଣସି ପୂର୍ବ କାରଣ ନଥିଲା, କାରଣ ତାଙ୍କର କୌଣସି ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ନାହିଁ।
ମହାପ୍ରଲଯପର୍ଯନ୍ତେଷ୍ଵ୍ ଆଦ୍ଯାଃ କିଲ ପିତାମହାଃ । ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵ ଏଵାତଃ ପ୍ରାକ୍ତନଂ କର୍ମ ତେଷୁ କିମ୍
ବଡ଼ ବିନାଶର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଥମ ପିତାମହମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ତେଣୁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପୂର୍ବ କର୍ମ କେମିତି ରହିପାରିବ?
ମୋକ୍ତଵ୍ଯ ଏଵ କୁଡ୍ଯାତ୍ମା ଦୃଶ୍ଯୋ ଽଦୃଶ୍ଯଶ୍ ଚ ସଂସ୍ଥିତଃ । ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯଂ ନ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟା ନ ସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ
ଏହି ଦେଵାଳ ଭଳି ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଦେଖିବା, ଦେଖୁଥିବା ବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କିଛି ନାହିଁ—ସବୁଠି ସେଇ ଅଛି।
ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ଦଃ ପଦାର୍ଥାନାଂ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଷ ଏଵ ସଃ । ଅସ୍ମାଦ୍ ଉଦେତି ଜୀଵାଲୀ ଦୀପାଲୀ ଦୀପକାଦ୍ ଇଵ
ସେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ; ତାଙ୍କୁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ ଦୀପରୁ ଅନେକ ଦୀପ ଜଳିଉଠେ।
ସଙ୍କଲ୍ପ ଏଵ ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ କିଲୈତି କ୍ଷ୍ମାଦିଵର୍ଜିତଃ । କ୍ଷ୍ମାଦିମାନ୍ ଇଵ ନିଷ୍କୁଡ୍ଯସ୍ ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଂ ଯଥା
କେବଳ କଳ୍ପନା ମାନେ କଳ୍ପନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ । ଯେପରି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଆଉ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେପରି ।
ଅସ୍ମାଦ୍ ଏଵ ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ଦାଜ୍ ଜୀଵାସ୍ ସମ୍ପ୍ରସରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମୀ । ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵାଚ୍ ଚ ସ ଏଵ ତେ
ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ସହଯୋଗୀ କାରଣଗୁଡିକ ନଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁନି ସେଇ ଏକା ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେ କାର୍ଯକାରଣମ୍ । ଏକମ୍ ଏତଦ୍ ଅତୋ ନାନ୍ଯଃ ପରସ୍ମାତ୍ ସର୍ଗଵିଭ୍ରମଃ
ସହଯୋଗୀ କାରଣଗୁଡିକ ନଥିଲେ, କାରଣ ଓ ଫଳ ଏକ ହୋଇଯାଏ । ଏହିପରି, ସୃଷ୍ଟିର ଭ୍ରମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୂଳ ନାହିଁ ।
ବ୍ରହ୍ମୈଵାଦ୍ଯୋ ଵିରାଡାତ୍ମା ଵିରାଡାତ୍ମୈଵ ସର୍ଗତା । ଜୀଵାକାଶସ୍ ସ ଏଵେତ୍ଥଂ ସ୍ଥିତଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ ଯତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ହିଁ ପ୍ରଥମ, ଯାହାର ରୂପ ବିଶ୍ୱପୁରୁଷ । ବିଶ୍ୱପୁରୁଷରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଏକା, କାରଣ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅସତ୍ୟ ।
କିଂ ସ୍ଯାତ୍ ପରିମିତୋ ଜୀଵରାଶିର୍ ଆହୋ ଅନନ୍ତକଃ । ଆହୋସ୍ଵିଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମା ଜୀଵପିଣ୍ଡୋ ଽଚଲୋପମଃ
ଜୀବମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ସୀମିତ ନା କି ଅସୀମ? କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଏକ ଅସୀମ ଆତ୍ମା ଅଛି, ଯାହା ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ?
ଧାରାଃ ପଯୋମୁଚ ଇଵ ଶୀକରା ଇଵ ଵାରିଧେଃ । କଣାସ୍ ତପ୍ତାଯସ ଇଵ କସ୍ମାନ୍ ନିର୍ଯାନ୍ତି ଜୀଵକାଃ
ଝରଣାରୁ ପାଣି ବା ଉପସାଗରରୁ ତୁପି, କିମ୍ବା ତାପିତ ଲୋହାରୁ ଚିଙ୍ଗାରି ଯେପରି, ଏଭଳି କାହିଁକି ଜୀବମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି?
ଇତି ମେ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରୂହି ଜୀଵଜାଲଵିନିର୍ଣଯମ୍ । ଜ୍ଞାତମ୍ ଏତନ୍ ମଯା ପ୍ରାଯସ୍ ତଦ୍ ଏଵ ପ୍ରକଟୀକୁରୁ
ଏହିପରି, ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଜାଲର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହା ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ବୁଝିପାରିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ଏକ ଏଵ ନ ଜୀଵୋ ଽସ୍ତି ରାଶୀନାଂ ସମ୍ଭଵଃ କୁତଃ । ଶଶଶୃଙ୍ଗଂ ସମୁଡ୍ଡୀଯ ପ୍ରଯାତୀତୀଵ ତେ ଵଚଃ
ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ ଜୀବ ଅଛି; ଅନେକ ଜୀବମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି? ତୁମର କଥା ଏମିତି, ଯେପରି ଖରାଗୋଷ୍ଟିର ଶିଙ୍ଗ ଉପଜି ହେଉଛି ଓ ଚାଲିଯାଉଛି।
ନ ଜୀଵୋ ଽସ୍ତି ନ ଜୀଵାନାଂ ରାଶଯସ୍ ସନ୍ତି ରାଘଵ । ନ ଚୈକଃ ପର୍ଵତପ୍ରଖ୍ଯୋ ଜୀଵପିଣ୍ଡୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ
ହେ ରାଘବ, କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଦଳ ବି ନାହିଁ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ଠାରେ ଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କର ଗଠନ ବି କେଉଁଠି ନାହିଁ।
ଜୀଵଶବ୍ଦାର୍ଥକଲନାସ୍ ସମସ୍ତକଲନାନ୍ଵିତାଃ । ନ ଚ କାଶ୍ଚନ ସନ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯୋ ଽସ୍ତୁ ତଵାଚଲଃ
‘ଜୀବ’ ବୋଲି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧାରଣା ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର; ଏହି ସବୁ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ତୁମର ନିଶ୍ଚୟ ଅଡ଼ିଗ ରହୁ।
ଶୁଦ୍ଧଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅମଲଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତୀହ ହି ସର୍ଵତଃ । ତଦ୍ ଯଥା ସର୍ଵଶକ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ ଵିନ୍ଦତେ ଯାଂ ସ୍ଵଯଂ କଲାମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମ ମାତ୍ର ଅଛି; ସେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ରୂପ ଚାହେଁ, ସେହି ରୂପକୁ ଦେଖାଏ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରାନୁକ୍ରମେଣୈଵ ସମ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ତାଂ ଲତାମ୍ ଇଵ । ନନୁ ମୂର୍ତାମ୍ ଅମୂର୍ତାଂ ଵା ତାମ୍ ଏଵାଶୁ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ଯେପରି ଲତା ଏକ ପରେ ଏକ ଡାଳି ଖୋଲେ, ସେପରି ଚେତନା ବି, ଦେହୀ କି ଦେହହୀନ, ନିଜେ ନିଜକୁ ସେହି ରୂପରେ ତୁରନ୍ତ ଦେଖିପାରେ।
ଜୀଵୋ ବୁଦ୍ଧିଃ କ୍ରିଯାସ୍ପନ୍ଦୋ ମନୋ ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ସ୍ଵସତ୍ତାଂ ପ୍ରକଚନ୍ତୀଂ ତାଂ ନିଯୋଜଯତି ଵେଦନେ
ଜୀବ, ବୁଦ୍ଧି, କାର୍ଯ୍ୟ, ଚଳନ, ମନ, ଦ୍ୱୈତ ଓ ଏକତା—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ଦିଗଦର୍ଶନ କରେ।
ସାବୁଦ୍ଧୈଵଂ ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭଵେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ବୋଧତଃ । ଅବୋଧଃ ପ୍ରେକ୍ଷଯା ଯାତି ନାଶଂ ନ ତୁ ସ ବୁଧ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଏ; ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ଦେଖିଲେ ଏହା ନଶ୍ୱର ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବେ ଜାଣିପାରେନି।
ଯଥାନ୍ଧକାରୋ ଦୀପେନ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି । ନ ଚାସ୍ଯ ଜ୍ଞାଯତେ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅବୋଧସ୍ଯୈଵମ୍ ଏଵ ହି
ଯେପରି ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ଧାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ଜଣାଯାଏନି, ଅଜ୍ଞାନର ନିଜ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।
ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଜୀଵାତ୍ମା ନିର୍ଵିଭାଗୋ ନିରନ୍ତରଃ । ସର୍ଵଶକ୍ତିର୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ମହାଚିତ୍ସାରରୂପଧୃତ୍
ଏହିପରି, ଜୀବାତ୍ମା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ, ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚେତନାର ସାର ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସର୍ଵାନନ୍ତତଯା ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ନ କାଚିଦ୍ ଭେଦକଲ୍ପନା । ଵିଦ୍ଯତେ ଯା ହି କଲନା ସା ତଦ୍ ଏଵାନୁଭୂତିତଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ଜାଗାରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତାର କଳ୍ପନା ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଧାରଣା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେଠି ସେଇ ଅନୁଭବ ମାତ୍ର।
ଏଵମ୍ ଏତତ୍ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଏକଜୀଵେଚ୍ଛଯାଖିଲାଃ । ଜଗଜ୍ଜୀଵା ନ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ମହାଜୀଵୈକତାଵଶାତ୍
ଏଭଳି ହେଉଛି, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏକ ଜୀବର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବସୁଥିବା ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ମହାଜୀବର ଏକତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଏକାତ୍ମକ।
ମହାଜୀଵାତ୍ମ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଶକ୍ତିମଯାତ୍ମକମ୍ । ସ୍ଥିତଂ ଯଥେଚ୍ଛମ୍ ଏଵେହ ନିର୍ଵିଭାଗଂ ନିରନ୍ତରମ୍
ଏହି ମହାଜୀବ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ; ଏହା ଏଠାରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ, ଅଭିନ୍ନ ଓ ଅନବରତ ଭାବେ ବସିଛି।
ଯଦ୍ ଏଵେଚ୍ଛତି ତତ୍ ତସ୍ଯ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ମହାତ୍ମନଃ । ପୂର୍ଵଂ ତୁ ନଶ୍ଯତୀଚ୍ଛା ଚେଦ୍ ଅତୋ ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଉଦେତି ତତ୍
ଏହି ମହାତ୍ମା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଠି ସେ ତୁରନ୍ତ ଘଟିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେଇ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ବରୁ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵଵିଭକ୍ତାନାଂ ସ୍ଵଶକ୍ତୀନାଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତଃ । ଅନେନେତ୍ଥଂ ହି ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତେନ କ୍ରିଯାକ୍ରମଃ
ପରେ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଭଳି ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ।
ଶକ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯଯା ତଯା ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ନିଯମୋ ଯଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତଃ । ତଂ ଵିନା ନୋଦଯୋ ଽନ୍ଯାସାଂ ପ୍ରଧାନେଚ୍ଛୈଵ ରୋହତି
ଯେଉଁ ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ସେହି ନିୟମ ବିନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କେବଳ ପ୍ରଧାନ ଇଚ୍ଛା ହିଁ ବଢ଼ିଥାଏ।
ଯସ୍ଯା ଜୀଵାଭିଧାନାଯାଶ୍ ଶକ୍ତ୍ଯା ଯେଚ୍ଛା ଫଲତ୍ଯ୍ ଅସୌ । ପ୍ରଧାନଶକ୍ତିନିଯମାନୁଷ୍ଠାନେନ ଵିନା ତୁ ନ
ଯେଉଁ ଶକ୍ତିକୁ ଜୀବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଫଳିଥାଏ, ସେଠାରେ କେବଳ ପ୍ରଧାନ ଶକ୍ତିର ନିୟମ ପାଳନ ହେଲେ ହିଁ ଏହା ସମ୍ଭବ; ନହେଲେ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଧାନଶକ୍ତିନିଯମସ୍ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠୋ ଭଵେନ୍ ନ ଚେତ୍ । ତତ୍ ଫଲଂ ଶକ୍ତ୍ଯଶକ୍ତିତ୍ଵାନ୍ ନେହିତାନାଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଵେତ୍
ଯଦି ପ୍ରଧାନ ଶକ୍ତିର ନିୟମ ଭଲଭାବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇନଥାଏ, ତେବେ ଶକ୍ତି ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଦେଖି, ଚାହିଦା ଫଳ କୌଣସିଠି ମିଳେ ନାହିଁ।