ସ ଏଷ କଥ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମା ସଙ୍କଲ୍ପାକାଶରୂପଵାନ୍ । ଅସଦ୍ ଏଵାସତୋ ବୀଜଂ ଜଗତୋ ଵିଗତାକୃତି
ଏହିଅଟେ ଯିଏକି ବ୍ରହ୍ମା ଭାବନାର ଆକାଶ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି । ଅସତ୍ ଦିଆଁ ଅସତ୍ ହେଉଛି, ଏହି ସଂସାରର କୌଣସି ଆକୃତି ନାହିଁ ।
ଏଵଂ ମନସ୍ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସଦେହୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅମଲଂ ନଭଃ । ତତ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷାକାରସ୍ ସନ୍ନ୍ ଏଵାସଦ୍ଵପୁସ୍ ସଦା
ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର । ସେ ସ୍ବପ୍ନର ଲୋକ ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ ସଦା ଅସତ୍ ।
ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିମୂର୍ତିରହିତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆତିଵାହିକଦେହଵାନ୍ । ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦଯẖ କିଲ କୁତସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷସ୍ଯ ଖେ
ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେହ ରୂପ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ଭାବନାର ଲୋକ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେହ କେଉଁଠୁ ଆସିବ ?
ଭଵନ୍ମନୋ ଯଥାକାଶପୁରଂ ପଶ୍ଯତି କଲ୍ପିତମ୍ । ତଥା ମନୋ ଵିରିଞ୍ଚତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି କଲ୍ପିତମ୍
ମନ ଯେପରି ଆକାଶରେ ଏକ କଳ୍ପିତ ସହର ଦେଖେ, ସେହିପରି ମନ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ହେବାକୁ କଳ୍ପନା କରେ ।
ଯଦ୍ ଵେତ୍ତି କଲ୍ପିତଂ ତତ୍ ସ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅପି । ଯୋ ଯାଵନ୍ମାତ୍ରକସ୍ ତତ୍ ସ କସ୍ମାତ୍ କିଲ ନ ପଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଭାବନା କରାଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ସେ ଦେଖିବା ସହ ଅନୁଭବ କରେ। ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅଛି, ସେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦେଖିପାରେ—ତେଣୁ କାହିଁକି ସେ ଦେଖିବେ ନାହିଁ?
ସ ଯତ୍ ପଶ୍ଯତି ତତ୍ ତାଦୃକ୍ ଶୂନ୍ଯାତ୍ମା ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅମ୍ବରେ । ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି ଵା ବ୍ରହ୍ମା ତଦ୍ ଇଦଂ ଜଗଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ଯାହା ଦେଖେ, ସେ ଏହି ପରି—ଶୂନ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ, ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଣରେ, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ—ଏହି ଜଗତକୁ ଏହିପରି ଡାକାଯାଏ।
ତଥା ସ ପ୍ରତିଭାସୋ ଽସ୍ଯ ଚିରକାଲୈକଭାଵନାତ୍ । ଘନୀଭୂତସ୍ ସ୍ଥିତḫ ପୁଷ୍ଟସ୍ ସୁଦୀର୍ଘସ୍ଵପ୍ନସୁନ୍ଦରଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକ ଭାବନାରୁ ଗଢ଼ିଯାଇ, ଏକାଠି ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏକ ଦୀର୍ଘ ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଆତିଵାହିକଦେହସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତଚ୍ ଚିରଭାଵନାତ୍ । ସର୍ଗାନୁଭଵନଂ ଭୂରି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମରୂପ୍ଯ୍ ଅପି
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହରେ ଦୀର୍ଘ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମଣରେ ବହୁତ ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଗତଂ ପ୍ରକଟତୋତ୍କର୍ଷାଦ୍ ଆଧିଭୌତିକଦେହତାମ୍ । ତେନୈଵ ସର୍ଗ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ଭେଦସନ୍ତତିଭାସୁରଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦେହ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଗଢ଼ିତ ରୂପକୁ ପାଇଁଥାଏ, ଏହାକୁ 'ସୃଷ୍ଟି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଭିନ୍ନତାର ଧାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ସ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରାତ୍ମନୋସ୍ ତଯୋଃ । ଅଜାତଯୋର୍ ଏଵ ସଦା ତଦ୍ ଆତ୍ମଜଗତୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ରୂପ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜଗତ — ଦୁଇଁଟି ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ରୂପ — ସଦା ଏହିପରି ଅଛନ୍ତି।
ଅଭିନ୍ନଯୋର୍ ଏଵ ଭୃଶଂ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵାମ୍ବରଯୋର୍ ଇଵ । ଐକାତ୍ମ୍ଯେନୈଵ ଲସତୋḫ ପଵନସ୍ପନ୍ଦଯୋର୍ ଇଵ
ଯେପରି ଆକାଶ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟତା ଏକାଠି ଅଭିନ୍ନ ଅଛି, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଁଟି ଏକତାରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ପବନର ତରଙ୍ଗ ଭଳି।
ଵେତ୍ତି ଭୂତମଯତ୍ଵଂ ତନ୍ ମିଥ୍ଯୈଵ ନ ତୁ ଵାସ୍ତଵମ୍ । ତଥା ଯଥା ତ୍ଵଂ ସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷସ୍ଯ ସତୋ ଽସତଃ
ସେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ଦେହ ଭୂତର ମିଶ୍ରଣ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ମିଥ୍ୟା, ସତ୍ୟ ନୁହେଁ — ତୁମେ ଯେପରି ଭାବନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜଣେ ପୁରୁଷ ଅଛି କି ନାହିଁ, ଏହିପରି ଜାଣିଥାଉ।
ତତଶ୍ ଶରୀରଧାତୂନାଂ ତେନ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିକାẖ କୃତାଃ । ଅଭିଧାḫ ପଞ୍ଚ ଚିତ୍ଷଷ୍ଠା ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ତାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ସେହିଠାରୁ ଶରୀରର ଉପାଦାନଗୁଡିକ—ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ତିଆରି ହେଲା; ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚଟି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଚେତନା ଛଅଟିଏ; ଏହିଗୁଡିକ ଏହି ସଂସାରରେ ଅଛି।
ଯଥା ତ୍ଵ୍ ଅସତ୍ଯ ଏଵାଯଂ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ସତ୍ଯ ଏଵ ତେ । ତଥାସାଵ୍ ଆତ୍ମସଙ୍କଲ୍ପଂ ସତ୍ଯମ୍ ଏଵାନୁଭୂତଵାନ୍
ଯେପରି ଏହି କଳ୍ପନା ତୁମ ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହି କଳ୍ପିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ସତ୍ୟ, ସେପରି ସେ ନିଜ ମନର କଳ୍ପନାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ସ ସ୍ଵଯଂ ଚିନ୍ମଯାକାଶସ୍ ତତ୍ସଙ୍କଲ୍ପଶ୍ ଚିଦମ୍ବରମ୍ । ଅତସ୍ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ଵ ତୌ ନାଶୋଦ୍ଭଵୌ ସ୍ଥିତୌ
ସେ ନିଜେ ଚେତନାର ଆକାଶ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଚେତନାର ଆକାଶ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ସଂସାର ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି, ନାଶ କିମ୍ବା ଅବସ୍ଥାନ କେଉଁଠି?
ଯଥୈଵ ତନ୍ମନସ୍ ସତ୍ଯଂ ତଦଂଶାସ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ତେ । ତଥୈଵ ତତ୍କୃତାଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରାର୍କେନ୍ଦ୍ରମରୀଚଯଃ
ଯେପରି ତାଙ୍କର ମନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ, ତେପରି ତାହାର ଅଂଶଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ; ସେପରି ତାଙ୍କ ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ।
ଏଵଂସ୍ଥିତେ ଜଗଜ୍ଜାଲଂ ତନ୍ ମନୋରାଜ୍ଯମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ତଚ୍ ଚ ଶୂନ୍ଯଂ ନିରାଲମ୍ବମ୍ ଆକାଶମ୍ ଅଘନଂ ଚିତି
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଯେଉଁ ଜାଲ ଅଛି, ସେହିଟିକୁ ମନର ରାଜ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଲି, କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ, ଆକାଶ ପରି ଅନ୍ଧାର, ଏହା ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ଵ୍ଯୋମ ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ରିର୍ ଯଥା ନଭଃ । ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ଜଗଚ୍ ଚୈଵ ଖମ୍ ଏଵାଚ୍ଛମ୍ ଅନାକୃତି
ଯେପରି ଜ୍ୱପ୍ନର ଏକ ସହର ଆକାଶ ପରି ହୁଏ, କିମ୍ବା କଳ୍ପନାର ପାହାଡ଼ ଆକାଶ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ନିରାକାର, ଆକାଶ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ୍ର ।
ଏଵମ୍ ଆଭାସମାତ୍ରସ୍ଯ କଚତୋ ଽନିଶମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ । ସର୍ଗାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତଦୃଶୋ ମୁଧୈଵାତ୍ରୋଦିତାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଏହିପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଗତ ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟି, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ଭାବନାଗୁଡ଼ିକୁ ମାନେ ମନେ କହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ଦିନ ରାତି ଏକାକାର ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ।
କିଂ ଚିଦାକାଶକୋଶସ୍ଯ ତଵ ଵା ମମ ଵାନଘ । ଜଗତୋ ଵାପି ଜାଯେତ କିଂ ଵା ନଶ୍ଯତି ମେ ଵଦ
ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ତୁମର କିମ୍ବା ମୋର ଚେତନାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇପାରିବା କି, କିମ୍ବା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବା କି? ମୋତେ କୁହ ।
ତତ୍ କିମର୍ଥମ୍ ଅନର୍ଥାଯ ନିରର୍ଥକମ୍ ଅପାର୍ଥକାଃ । କସ୍ମାଦ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତା ବ୍ରୂହି ରାଗଦ୍ଵେଷଭଯାଦଯଃ
ତେବେ, ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ଓ ନିର୍ବ୍ୟର୍ଥ ଜିନିଷମାନେ — ଯେପରିକି ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟ — କାହିଁକି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ? ଏହାର କ'ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? ମୋତେ କହ, ଏମାନେ କାହିଁକି ଆସିଲେ?
ଵସ୍ତୁତୋ ଽଙ୍ଗ ନ ସର୍ଗାଦିର୍ ନ ସର୍ଗୋ ନାପ୍ଯ୍ ଅସର୍ଗତା । ଵିଦ୍ଯତେ ସକୃଦାଭାତମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ସଦ୍ ଏଵ ତତ୍
ସତ୍ୟକୁ କହିଲେ, ବନ୍ଧୁ, ସୃଷ୍ଟି ବା ଅସୃଷ୍ଟି କିଛି ନାହିଁ; ଏହା କେବଳ ଏକଥର ଦେଖାଦେଇଛି, ଏହିପରି ଏହା ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଛି।
ଅଶୂନ୍ଯେ ଵିପୁଲାଭୋଗେ ସ୍ଵଚ୍ଛଚିଜ୍ଜଲପୂରିତେ । କଲନାପଙ୍କକଲିଲେ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚିତ୍ତଦର୍ଦୁରେ
ଯେଉଁଠାରେ ଶୂନ୍ୟତା ନାହିଁ, ଅନେକ ଭୋଗ ରହିଛି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଚେତନାର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚିନ୍ତାର ମାଳିନ୍ୟରେ ମାଛି ଯାଇଛି, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ମନର ବାଘୁରେ—
ଅନ୍ତରିକ୍ଷାକ୍ଷଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଖାତ୍ମନୋ ଗଗନାତ୍ମିକା । ତସ୍ମାଦ୍ ବୀଜାଦ୍ ଇଯଂ ଜାତା ଭୂରିଭୂତଶିଲାଵଲିଃ
ଅକ୍ଷୟ ଆକାଶର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଆତ୍ମା ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ସେଠାରୁ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପୃଥିବୀ, ପାଥର ଓ ଭୂତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନାସ୍ତି କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇହ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵ୍ଯୁପ୍ତଂ ଚ ନ ଚ କିଞ୍ଚନ । ନ ବୀଜମ୍ ଅସ୍ତି ନୋ ଜାତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ସର୍ଵଂ ଚ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ଜମି ନାହିଁ, କିଛି ବି ଚାଷ ହୋଇନାହିଁ; କୌଣସି ବିଜ ନାହିଁ, କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ; ତଥାପି ସବୁ କିଛି ଏଠାରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଯାଶ୍ ଶିଲାଵଲଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ପୁଷ୍ଟାସ୍ ତା ଵିବୁଧାଦଯଃ । ଯାସ୍ ତୁ ଵର୍ଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲା ଏତାସ୍ ତାସ୍ ସ୍ଥିତା ବୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧଯଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ପାଥର ଭଳି ଦୃଢ଼ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁଠି ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଗୃତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଯାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅର୍ଧପକ୍ଵାସ୍ ତା ଏତା ନରନାଗାଦିଜାତଯଃ । ଯାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଶ୍ଯାନା ରଜୋନଷ୍ଟାସ୍ ତାẖ କ୍ରିମିସ୍ଥାଵରାଦଯଃ
ଯେଉଁଠି ଅଧପକା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଣିଷ, ସର୍ପ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଜନ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁଠି ନିର୍ଜୀବ ଓ ଧୂଳି ହରାଇଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୀଟ, ଜଡ଼ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟମାନେ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଯାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଗୁର୍ଵ୍ଯḫ ଫଲୈର୍ ହୀନାଶ୍ ଶୂନ୍ଯାକାରାẖ କ୍ଷଯଂ ଗତାଃ । ଅଶରୀରାଶ୍ ଶରୀରିଣ୍ଯସ୍ ତାḫ ପିଶାଚାଦିକାସ୍ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁଠି ହଳକା, ଫଳ ନଥିବା, ଖାଲି ଆକୃତି ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପୂର୍ବ ଦେହୀ, ଯାହାକୁ ପିଶାଚ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟମାନେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନ ହି ସଙ୍କଲ୍ପିନସ୍ ସ୍ଵେଚ୍ଛା କ୍ଵଚିତ୍ ପର୍ଯନୁଯୁଜ୍ଯତେ । ତାସ୍ ତଥେଚ୍ଛା ଵିରିଞ୍ଚସ୍ଯ ତଥା ରାମ ତଦୋଦିତାଃ
ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କିଛି କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକଙ୍କୁ ବାଧା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି ସବୁ ଦେଖିବାକୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ, ରାମ, ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି।
ସର୍ଵା ଏଵ ଚିଦାକାଶରୂପିଣ୍ଯୋ ଭୂତଜାତଯଃ । ଆତିଵାହିକଦେହିନ୍ଯḫ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିରହିତାତ୍ମିକାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚେତନାର ଆକାଶର ଆକୃତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ଅଟୁଟ ନିଜ ସ୍ବଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।