ସ୍ଵପ୍ନାନୁଭୂତଯୋ ରାମ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ରାଵିଖଣ୍ଡିତଃ । ଅନୁଭୂତ୍ଯପଲାପଂ ତୁ ଯẖ କୁର୍ଯାତ୍ ତେନ ତେ ଽସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଲମ୍
ହେ ରାମ, ସ୍ଵପ୍ନ ଅନୁଭବ ଏଠାରେ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଭବକୁ ନାକାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ମତରେ ଖୁସି ରୁହନ୍ତୁ।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ନରୋ ଗେହେ ଵ୍ଯଵହର୍ତା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଥା ତଦା ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ପୁରସ୍ସ୍ଥୋ ଽପି ନଭୋଗତୈଃ
ଯେପରି ଏକ ଲୋକ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଘରେ କାମ କରୁଥିଲେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ସେପରି ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅହମ୍ ଅନ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ପାର୍ଥିଵାକାରଭାଵନମ୍ । ମାମ୍ ଆତିଵାହିକାତ୍ମାନଂ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅପି ପଶ୍ଯତି
ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେହ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯାତ୍ରୀ ସ୍ୱଭାବକୁ କେହି ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି।
ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିଦେହତ୍ଵାଦ୍ ଭଵାନ୍ ଵ୍ଯୋମଵପୁର୍ ଯଦି । ତତ୍ କଥଂ ତେନ ସିଦ୍ଧେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସି କନକାଵନୌ
ଯଦି ଆପଣ ଦେହହୀନ ହୋଇ ଆକାଶ ପରି ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେ ସୁନା ଜଙ୍ଗଲରେ ସେଇ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ?
ଅସ୍ମଦାଦିର୍ ଜନୋ ରାମ ଯଥାସଙ୍କଲ୍ପିତାର୍ଥଭାକ୍ । ନାସଙ୍କଲ୍ପିତମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସତ୍ଯକାମଵପୁର୍ ଯତଃ
ହେ ରାମ, ଆମେ ମନେ କରିଥିବା ଜିନିଷଗୁଡିକୁ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ; ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ଦେହ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନୁଭବ ହୋଇପାରେନାହିଁ।
ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ମଗ୍ନେନ ଲୌକିକେଷ୍ଵ୍ ଅମଲାତ୍ମନା । କ୍ଷଣାଦ୍ ଵିସ୍ମାର୍ଯତେ ପୁଂସା ସ୍ଵାତିଵାହିକତାତ୍ମନଃ
ଏକ ପବିତ୍ର ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଜୀବନର କାମକୁ ନିମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯାତ୍ରୀ ସ୍ୱଭାବକୁ ଶୀଘ୍ର ଭୁଲିଯାନ୍ତି।
ମଯା ପଶ୍ଯତୁ ମାମ୍ ଏଷ ଇତି ସଙ୍କଲ୍ପିତଂ ତଦା । ତେନ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଏଷ ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପାର୍ଥଭାଜନମ୍
ସେ ଏହିପରି ଭାବିଲେ — 'ମୁଁ ନିଜେ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବି' । ଏହି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ପାଇଁ ସେ ମୋତେ ଦେଖିପାରିଲେ ।
ଜନୋ ଜରଢଭେଦତ୍ଵାନ୍ ନ ସଙ୍କଲ୍ପାର୍ଥଭାଜନମ୍ । ସ ଏଵ ଜୀର୍ଣଭେଦତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ଯକାମତ୍ଵଭାଜନମ୍
ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭିନ୍ନତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା, ନିଜର ପକ୍କ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣର ଯୋଗ୍ୟ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ।
ଦ୍ଵଯୋସ୍ ତୁ ସିଦ୍ଧଯୋସ୍ ସିଦ୍ଧ ଵିରୁଦ୍ଧେପ୍ସିତଯୋର୍ ମିଥଃ । ଅଧିକୈକାଵଦାତାତ୍ମା ଜଯୀ ପୁରୁଷଯତ୍ନଵାନ୍
ଦୁଇଜଣ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଇଚ୍ଛା ରଖନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାର ମନ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ଓ ଦୃଢ଼, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅଧିକ ପ୍ରୟାସ ଅଛି, ସେ ଜିତିଯାଏ ।
ଭ୍ରମତସ୍ ସିଦ୍ଧସେନାସୁ ଲୋକପାଲପୁରୀଷୁ ମେ । ଵିସ୍ମୃତା ଵ୍ଯଵହାରୌଘୈସ୍ ସାତିଵାହିକତାତ୍ମନଃ
ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳ ଓ ଲୋକପାଳଙ୍କ ନଗର ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟର ଚାପରେ, ମୁଁ ନିଜର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବଦୂତ ଭାବକୁ ଭୁଲିଗଲି ।
ଯଦା ତଦାହମ୍ ଅମରୈର୍ ଵ୍ଯଵହର୍ତୁଂ ସହାମ୍ବରେ । ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ନ ଚ ମାଂ କଶ୍ଚିତ୍ ତତ୍ର ପଶ୍ଯତି ଚଞ୍ଚଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଆକାଶରେ ଅମରମାନେ ସହିତ କିଛି କାମକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଚଳାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋତେ କେହି ଦେଖିନଥିଲେ ।
ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆରଟତଶ୍ ଶବ୍ଦୋ ନ ଶ୍ରୂଯତେ ମମ । କେନଚିତ୍ ସୁରଲୋକେଷୁ ସ୍ଵପ୍ନପୁଂସ ଇଵାନଘ
ଅତି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କେବେ ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା, ଦେବଲୋକରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଶୁଣିନଥିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଇନଥିବା ।
ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ନାନ୍ଯାଵଷ୍ଟବ୍ଧଯେ ମମ । ସମ୍ପଦ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ମନୋମନନଦେହିନଃ
ମୁଁ କିଛିକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ମନ ଓ କଳ୍ପନାର ଦେହ ଥିବାରୁ, କିଛି ଧରିପାରିଲିନି ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯୋମପିଶାଚୋ ଽହଂ ସମ୍ପନ୍ନୋ ରଘୁନନ୍ଦନ । ମଯାନୁଭୂତା କାପ୍ଯ୍ ଏଷା ଦେଵାଗାରପିଶାଚତା
ଏଭଳି ଭାବରେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ ଆକାଶର ଭୂତ ହେଇଗଲି; ଦେବମାନେ ଥିବା ଗୃହରେ ଏହି ଭୂତ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି ।
ପିଶାଚାସ୍ ସନ୍ତି ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ କିମାକାରାẖ କିମାସ୍ପଦାଃ । କିଂଜାତିଯାẖ କିମାଚାରାẖ କୀଦୃଶାẖ କୀଦୃଶାଶଯାଃ
ଏହି ଜଗତରେ ପିଶାଚ ଅଛନ୍ତି କି? ସେମାନଙ୍କର ଆକୃତି କେମିତି, ସେମାନେ କେଉଁଠି ରହନ୍ତି? ସେମାନେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର, କେମିତି ଚାଳ-ଚରିତ୍ର, କେମିତି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନେ କଣ ଚାହିଁଛି?
ପିଶାଚାସ୍ ସନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ଯାଦୃଶାସ୍ ତାନ୍ ଇମାଞ୍ ଶୃଣୁ । ନ ସଭ୍ଯୋ ଽସୌ ନ ଯୋ ଵକ୍ତି ପ୍ରସଙ୍ଗାପତିତଂ ଵଚଃ
ଏହି ଜଗତରେ ପିଶାଚ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ଏହା ଶୁଣ। ଯେଉଁଠି କଥା କେବଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉପଜିଥାଏ, ସେ କଥା କହିବା ଲୋକ ନିଜେ ସଭ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପିଶାଚାẖ କେଚିଦ୍ ଆକାଶସଦୃଶାଶ୍ ଶୂନ୍ଯଦେହକାଃ । ହସ୍ତପାଦାଦିସଂଯୁକ୍ତାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵମ୍ ଇଵାକୃତିମ୍
କିଛି ପିଶାଚ ଆକାଶ ପରି ଶୂନ୍ୟ ଦେହ ଥିବା; ସେମାନେ ତୁମର ପରି ହାତ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଆକୃତିକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଛାଯଯା ଭଯଦାଯିନ୍ଯା ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯାର୍ଥଭ୍ରମରୂପଯା । ତେ ଚିତ୍ତାକ୍ରମଣଂ କୃତ୍ଵା ଵେଧଯନ୍ତି ନରାଶଯମ୍
ଭୟ ଦେଇଥିବା ଛାୟା ଓ ଅନ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାବରେ ଭ୍ରମ ନେଇ, ସେମାନେ ମନକୁ ଭେଦି ଲୋକଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦିଅନ୍ତି।
ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଦନ୍ତି ପିବନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଲଘୁସତ୍ତ୍ଵଂ ଚଲଂ ଜନମ୍ । ବଲମାଂସମ୍ ଅଥୋ ଜୀଵାନ୍ ହିଂସନ୍ତ୍ଯ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଚିତ୍ତକମ୍
ସେମାନେ ମାନେ ମାଡ଼ନ୍ତି, କାମ୍ଡନ୍ତି ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ପିଇଯାନ୍ତି; ହଳକା ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ସ୍ୱଭାବର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶକ୍ତି, ମାଂସ ଓ ଜୀବନକୁ ମନକୁ ଦବାଇ ହିଁସା କରନ୍ତି।
ଆକାଶସଦୃଶାẖ କେଚିତ୍ କେଚିନ୍ ନୀହାରସନ୍ନିଭାଃ । କେଚିତ୍ ସ୍ଵପ୍ନନରାକାରାସ୍ ସାକାରା ଅପି ଖାତ୍ମକାଃ
କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଆକାଶ ପରି, କିଛି କୁହୁଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି; କିଛି ସ୍ୱପ୍ନର ଲୋକ ପରି ଆକୃତି ରଖିଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ଆକୃତି ଅଛି, ତାଙ୍କର ମୂଳ ଏକାକି ଆକାଶ।
କେଚିତ୍ ସ୍ଵପ୍ନନରପ୍ରଖ୍ଯାẖ କେଚିତ୍ ପଵନଦେହକାଃ । କେଚିଦ୍ ଭ୍ରମାତ୍ମକା ଏଵ ସର୍ଵେ ବୁଦ୍ଧିମନୋମଯାଃ
କିଛି ସ୍ୱପ୍ନର ଲୋକ ପରି, କିଛି ପବନ ଦେହ ରଖିଛନ୍ତି; କିଛି ଭ୍ରମର ସ୍ୱଭାବର, ତଥାପି ସମସ୍ତେ ଅବିକଳ ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନର ତିଆରି।
ଗ୍ରହୀତୁଂ ନୈଵ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଗ୍ରହୀତୁଂ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ନୋ । ଆକାଶଶୂନ୍ଯଵପୁଷḫ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଆକୃତିମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସେମାନେ ଧରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଧରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ଆକାଶ ପରି ଖାଲି ଦେହ ରଖି, ସେମାନେ ନିଜ ଆକୃତିକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଶୀତାତପାଦିଵିହିତଂ ସୁଖଂ ଦୁẖଖଂ ଵିଦନ୍ତି ଚ । ପାତୁମ୍ ଅତ୍ତୁମ୍ ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧୁମ୍ ଈହନ୍ତେ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ନୋ
ସେମାନେ ଥଣ୍ଡା, ଗରମ ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ପିବା, ଖାଇବା ଓ ଧରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି କାମ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷଭଯକ୍ରୋଧଲୋଭମୋହସମନ୍ଵିତାଃ । ମନ୍ତ୍ରୌଷଧତପୋଦାନଧୈର୍ଯଧର୍ମଵଶୀକୃତାଃ
ଇଚ୍ଛା, ଘୃଣା, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମୂଢତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ତପ, ଦାନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସତ୍ତ୍ଵାଵଷ୍ଟମ୍ଭଯନ୍ତ୍ରେଣ ମନ୍ତ୍ରେଣାରାଧିତେନ ଵା । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଽପି ଚ ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ କଦାଚିତ୍ କେନଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍
ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଉପସନା କରାଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ କେବେ କେବେ କାହାରୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡନ୍ତି ଓ କେବେ କେବେ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାନ୍ତି।
ଦେଵଯୋନିର୍ ହି ସା ତେନ କେଚିଦ୍ ଦେଵୋପମର୍ଦ୍ଧଯଃ । କେଚିନ୍ ନରସମଶ୍ରୀକାẖ କେଚିନ୍ ନାଗସମର୍ଦ୍ଧଯଃ
ଏହା ଦେବତାର ଜନ୍ମ; କିଛି ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ରଖିଥାନ୍ତି, କିଛି ଲୋକ ମାନବଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ରଖିଥାନ୍ତି, ଓ କିଛି ଲୋକ ନାଗଙ୍କର ମହିମା ରଖିଥାନ୍ତି।
ଶ୍ଵସୃଗାଲୋପମାẖ କେଚିଦ୍ ଗ୍ରାମଜଙ୍ଗଲଵାସିନଃ । କୁଲ୍ଯାଵକରରଥ୍ଯାସୁ ଵସନ୍ତି ନିରଯେଷୁ ଚ
କିଛି ଲୋକ କୁକୁର କିମ୍ବା ଶ୍ୟାଳ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ନଦୀ ତଟ, ଗଡ଼ି, ଗଲି ଓ ନରକରେ ମଧ୍ୟ ବସିଥାନ୍ତି।
ଏତଦ୍ ଆସ୍ପଦମ୍ ଏତେଷାମ୍ ଇତ୍ଯାକାରାḫ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ପିଶାଚା ଏଵମାଚାରା ଜନ୍ମୈଷାଂ ଶ୍ରୂଯତାମ୍ ଇଦମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଏଭଳି ରୂପରେ ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ପିଶାଚମାନଙ୍କର ଏହି ଆଚରଣ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଅଚେତ୍ଯଚିନ୍ମଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଵଭାଵତଃ । ଯତ୍ ସ୍ଥିତଂ ବୁଦ୍ଧମ୍ ଏଵାନ୍ତଶ୍ ଚେତ୍ଯଂ ସଙ୍କଲ୍ପଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଵ
ବ୍ରହ୍ମା ଅଚେତନ ଓ ଚେତନ ଦୁଇଁ ଭାବରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ; ଏହା ଅନ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ବସିଛି, ଯେପରି ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ କଳ୍ପନା କରୁଛ, ସେପରି ଏହା ମଧ୍ୟ କଳ୍ପନା କରେ।
ତଜ୍ ଜୀଵଂ ଵିଦ୍ଧି ସ ପ୍ରୌଢସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହଙ୍କାର ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ସୋ ଽହଙ୍କାରସ୍ ସ୍ମୃତḫ ପୁଷ୍ଟୋ ମନ ଇତ୍ଯ୍ ଉଦିତାତ୍ମଭିଃ
ଏହାକୁ ଜୀବ ଭାବରେ ଜାଣ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ପ୍ରବଳ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଅହଂକାର ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ। ଅହଂକାର ଯେତେବେଳେ ଆଉ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ମନ ଭାବରେ କହନ୍ତି।