ଦୃଶ୍ଯନଦ୍ଯାମ୍ ଅଥୋ ଚିତ୍ତଜଲକଲ୍ଲୋଲହେଲଯା । ଚକ୍ରାଵର୍ତୋହ୍ଯମାନେନ ମଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନେନ ଚିନ୍ତିତମ୍
ଦୃଶ୍ୟର ନଦୀରେ, ମୋ ଚିତ୍ତ ଚିନ୍ତାର ତରଙ୍ଗରେ ଉଠିବା-ଉତାରିବା କରୁଥିଲା, ଚକ୍ରାବାର୍ତିରେ ଘୂରି ଯାଉଥିଲା, ଏହି ଅସ୍ଥିରତାରେ ମୁଁ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲି।
ସଂସାରସାଗରେ ଦୃଶ୍ଯକଲୋଲ୍ଲୈର୍ ଅହମ୍ ଆକୁଲଃ । କାଲେନୋଦ୍ଵେଗମ୍ ଆଯାତଶ୍ ଚାତକୋ ଽଵଗ୍ରହେ ଯଥା
ସଂସାରର ସାଗରରେ, ଦୃଶ୍ୟର ତରଙ୍ଗରେ ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲି; ସମୟ ଗତିରେ ମୋ ମନରେ ଉଦ୍ବେଗ ଆସିଥିଲା, ଯେପରି ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ଅଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ।
ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରୈକସାରେଷୁ ରମ୍ଯଂ ଭୋଗେଷୁ ନାମ କିମ୍ । ଅଵତିଷ୍ଠେ ଗତୋଦ୍ଵେଗଂ ସଂଵିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଏଵ କେଵଲମ୍
ଏହି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ ମାନେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ । ମୁଁ ଆଗ୍ରହ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଏକା ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସି ଅଛି ।
ଶବ୍ଦରୂପରସସ୍ପର୍ଶଗନ୍ଧମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ପରମ୍ । ନେହ କିଞ୍ଚନ ନାମାସ୍ତି କିମ୍ ଏତାଵତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ରମେ
ଧ୍ୱନି, ଆକୃତି, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗନ୍ଧ ଛଡା ଏଠାରେ କିଛି ଅନ୍ୟ ଅଟେନି; ଏପରି ସୀମିତ ଜିନିଷରେ ମୁଁ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ ନେବି?
ଵିନ୍ମାତ୍ରାକାଶମ୍ ଏଵୈତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵ ଵା । ତତ୍ କିମ୍ ଅତ୍ରାସଦାକାରେ ରମେ ନଷ୍ଟମତିର୍ ଯଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କେବଳ ଚେତନାର ଆକାଶ କିମ୍ବା ଚେତନା ଅଟେ । ଏପରି ଅସତ୍ ଆକୃତିରେ, ମନ ହରାଇଥିବା ଲୋକ ଭଳି, ମୁଁ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ ନେବି?
ଵିଷଯା ଵିଷଵୈଷମ୍ଯା ଵାମାẖ କାମଵିମୋହଦାଃ । ରସା ଵିରସଵୈରସ୍ଯା ଲୁଠନ୍ନ୍ ଏଷୁ ନ କୋ ହତଃ
ବିଷୟଗୁଡିକର ନିଜସ୍ୱ ଅସମତା ଅଟେ, ସେଗୁଡିକ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ଭ୍ରମ ଦେଇଥାଏ; ସେମାନଙ୍କର ରସ ଅସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଓ ଅସୁଖଦ; ଏମାନେ ଭିତରେ ଲୁଟିବା ଦ୍ୱାରା କିଏ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି?
ଜୀର୍ଣଜୀଵିତଜମ୍ବାଲଜରଚ୍ଛଫରିକାଂ ମତିମ୍ । କାଯଦ୍ରୁମଗତାଦାତୁଂ ଜରେଚ୍ଛତି ବୃହଦ୍ବକୀ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ବଡ଼ ହେରନ୍ ପକ୍ଷୀ, ଶରୀର ଗଛରେ ବସିଥିବା, ଜୀବନର ଜରା ଏବଂ ମଲିନତାରେ ଅଳିଆଯାଇଥିବା ଛୋଟ ମାଛ ସଦୃଶ ମନକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେଁ।
କାଯୋ ଽଯମ୍ ଅଚିରାପାଯୋ ବୁଦ୍ବୁଦୋ ଽମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ । ସ୍ଫୁରନ୍ନ୍ ଏଵ ପୁରୋ ଽନ୍ତର୍ଧିଂ ଯାତି ଦୀପଶିଖା ଯଥା
ଏହି ଶରୀର ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସାଗରରେ ଥିବା ଫୁଲା ଦାଣ୍ଡା ପରି; ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଝିଁପି ହେଉଥିବା ଦୀପର ଶିଖା ପରି ହେଉଛି।
ଵିଵିଧାକୁଲକଲ୍ଲୋଲା ଚକ୍ରାଵର୍ତଵିଧାଯିନୀ । ମୃତିଜନ୍ମବୃହତ୍କୂଲା ସୁଖଦୁẖଖତରଙ୍ଗିଣୀ
ଏହା ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ତେଜିତ ଦଳର ତରଙ୍ଗ ଆଛି, ପୁନଃପୁନ ଚକ୍ରାବାତ ତିଆରି କରେ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ବଡ଼ ପାର ଅଛି, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଆଛି।
ଯୌଵନୋଲ୍ଲାସକଲିଲା ଜରାଧଵଲଫେନିଲା । କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ସମ୍ପନ୍ନସୁଖବୁଦ୍ବୁଦା
ଏହା ଯୁବାବସ୍ଥାର ଉତ୍ସାହରେ ମଲିନ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ସ୍ଫେନା ଧଳା ଫେନରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ଅପେକ୍ଷା ନ କରିଥିବା ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ଅସ୍ଥାୟୀ ସୁଖର ଫୁଲା ଦାଣ୍ଡା ପରି।
ଵ୍ଯଵହାରମହାଵାହଲେଖା ଜଡରଯାକୁଲା । ରାଗଦ୍ଵେଷଘନୋଲ୍ଲାସା ଭୂତଲାଲୋଲଦେହିକା
ଏହି ଜୀବନ ଏକ ବଡ଼ ଜଗତୀୟ ଧାରାରେ ଚିହ୍ନିତ, ଅଜ୍ଞତା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଅଳସତାରେ ବିସ୍ତୃତ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଗାଢ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ସାହିତ, ଏହି ଦେହ ଭୂମିରେ ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଭାସିବାରେ।
ଲୋଭମୋହମହାଵର୍ତା ପାତୋତ୍ପାତଵିଵର୍ତିନୀ । ହା ତପ୍ତା ଜୀଵିତାଖ୍ଯେଯଂ ନଦୀ ନଦନଶୀତଲା
ଲୋଭ ଓ ମୋହର ବଡ଼ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଏହି ଜୀବନ ନଦୀ, ଅପସାରଣ ଓ ବିପଦର ଧାରାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ହାଁ, ଏହି ଜୀବନ ନଦୀ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଉତ୍ତପ୍ତ, ଶୀତଳତାରୁ ଦୂର।
ଅପୂର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା ପୂର୍ଵାଣି ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ସଂସାରସରିଦମ୍ବୂନି ସଙ୍ଗତାନି ଧନାନି ଚ
ନୂତନ ଦିନଗୁଡିକ ଆସିଥାଏ, ପୁରୁଣା ଦିନଗୁଡିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚାଲିଯାଏ; ସଂସାର ନଦୀର ଜଳ ଓ ଜମା ହୋଇଥିବା ଧନ ସବୁ ଅନ୍ତେ ଚାଲିଯାଏ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଯେ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ତୈର୍ ଅଲଂ ହତଭାଵକୈଃ । ଅପୂର୍ଵା ଯେ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ତେଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆସ୍ଥେହ କୀଦୃଶୀ
ଯେମାନେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ଯେମାନେ ନୂତନ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ କେମିତି ଭରସା କରିବା?
ସର୍ଵସ୍ଯାସ୍ ସରିତୋ ଵାରି ପ୍ରଯାତ୍ଯ୍ ଆଯାତି ଚାକରାତ୍ । ଦେହନଦ୍ଯାḫ ପଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଯୁḫ ପ୍ରଯାତ୍ଯ୍ ଆଯାତି ନୋ ପୁନଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଦୀର ଜଳ ତାହାର ଉତ୍ସରୁ ଚାଲିଯାଇ, ପୁନଃ ଫେରିଆସେ; କିନ୍ତୁ ଶରୀର ନଦୀର ଜୀବନ ଜଳ ଚାଲିଯାଇଥିବା ପରେ, ଆଉ କେବେ ଫେରିଆସେନା।
ଶତଶḫ ପରିଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରତିପିଣ୍ଡଂ କ୍ଷଣଂ ପ୍ରତି । କୁଲାଲଚକ୍ରିକାଭାଵା ଇଵ ଭାଵା ଭଵାମ୍ବୁଧୌ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ଜୀବନରେ ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତ-ଶତ ଆକୃତି ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥାଏ, କୁମ୍ଭକାରଙ୍କ ଚକ୍ର ଘୂରାଇବା ପରି, ଏହି ଭବସାଗରରେ ଏମିତି ଅନେକ ଜୀବନ ଚଳାପାଇଁ।
ଚରନ୍ତି ଚତୁରାଶ୍ ଚୌରା ଵିଷମା ଵିଷଯାରଯଃ । ହରନ୍ତି ଭାଵସର୍ଵସ୍ଵଂ ଜାଗର୍ମି ସ୍ଵପିମୀହ କିମ୍
ଚତୁର ଚୋରମାନେ — ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ — ଏଠାରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଭାବକୁ ଚୋରି ନେଇଯାନ୍ତି; ମୁଁ ଜାଗିଥିବି କିମ୍ବା ସୁଇଥିବି, ଏଠାରେ କଣ ତାର ଅର୍ଥ?
ଆଯୁଷẖ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡାଶ୍ ଚ ନିପତନ୍ତḫ ପୁନḫ ପୁନଃ । ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵେତ୍ତି କାଲେନ କୃତାନି ଦିଵସାନ୍ଯ୍ ଅହୋ
ଜୀବନର ଖଣ୍ଡ-ଖଣ୍ଡ ଅଂଶ ପୁନିପୁନି ଖସିଯାଏ; ସମୟ ଯାଇଯିବା ସହିତ କେତେ ଦିନ ଚାଲିଗଲା, କେହି ଜାଣିନା — ହାୟ!
ଇଦମ୍ ଅଦ୍ଯ ତଥେଦଂ ଶ୍ଵସ୍ ତଥେଦମ୍ ଇଦମ୍ ଅଦ୍ଯ ମେ । ଏଵଂକଲନଯା ଲୋକୋ ଗତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅହୋ
ଏହି ଦିନଟି ଆଜି, ଆସନ୍ତାକାଲି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେବ; ଏହି ଦିନଟି ମୋ ପାଇଁ ଆଜି। ଏହିପରି ଗଣନାରେ, ଏହି ସଂସାର ଚାଲିଯାଏ ଏବଂ ଆସିପହଞ୍ଚେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ହାଏ!
ଭୁକ୍ତଂ ପୀତମ୍ ଅନନ୍ତାସୁ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଚ ଭଵଭୂମିଷୁ । ଦୃଷ୍ଟାନି ସୁଖଦୁẖଖାନି କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇହ ସାଧ୍ଯତେ
ଖାଇଛି, ପିଇଛି, ଅନେକ ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚିଛି; ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖ ଦେଖିଛି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କରିବାକୁ ଅଛି?
ସୁଖଦୁẖଖାନୁଭଵନାଦ୍ ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଵିଵର୍ତନାତ୍ । ଅନିତ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ଭାଵାନାଂ ସ୍ଥିତା ନିଷ୍କୌତୁକା ଵଯମ୍
ସୁଖ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ, ପୁନିପୁନି ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଏବଂ ଜିନିଷର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ଆମେ ଏବେ କୌତୁହଳ ହୀନ ହୋଇ ରହିଛୁ।
ଭୁକ୍ତାନି ଭୋଗଵୃନ୍ଦାନି ଦୃଷ୍ଟା ଚାନିତ୍ଯତା ଭୃଶମ୍ । ନୋପଲଭ୍ଯତ ଏଵାତିଵିଶ୍ରାନ୍ତିର୍ ଇହ କୁତ୍ରଚିତ୍
ଭୋଗ ଭୋଗିଛି, ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଛି; ତଥାପି ଏଠାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ମିଳିନାହିଁ।
ଭ୍ରାନ୍ତମ୍ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗାସୁ ମେରୂପଵନଭୂମିଷୁ । ଲୋକପାଲପୁରୀଷୂଚ୍ଚୈସ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ କିମ୍ ଅକୃତ୍ରିମମ୍
ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଭୂମି, ଏବଂ ଦିଗପାଳଙ୍କର ଶହର ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବା ପରେ, ସେଠାରେ କଣ ସତ୍ୟ ଏବଂ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଅଛି?
ସର୍ଵତ୍ର ଦାରୁଭିର୍ ଵୃକ୍ଷା ମାଂସୈର୍ ଭୂତାନି ଭୂର୍ ମୃଦା । ଦୁẖଖାନ୍ଯ୍ ଅନିତ୍ଯତା ଚେତି କଥମ୍ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯତେ ଵଦ
ସମସ୍ତଠାରେ ଗଛ ଦାରୁରେ, ପ୍ରାଣୀ ମାଂସରେ, ପୃଥିବୀ ମାଟିରେ ତିଆରି; ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ରହିଛି। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭରା ଜଗତରେ କିପରି ଆଶ୍ବାସ ପାଇଯିବ? କହ।
ନ ଧନାନି ନ ମିତ୍ରାଣି ନ ସୁଖାନି ନ ବନ୍ଧଵଃ । ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ପରିତ୍ରାତୁଂ କାଲେନ କଲିତଂ ଜନମ୍
ଧନ, ମିତ୍ର, ସୁଖ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଣେ ଲୋକକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜନୋ ଜରଢଜୀମୂତଜାଲଵଦ୍ ଗିରିକୁକ୍ଷିଷୁ । ଯାତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଶ୍ଶୂନ୍ଯ ଏଵାସ୍ତଂ ପାଂସୂପଚଯପେଲଵଃ
ଲୋକମାନେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ବୃଦ୍ଧ ମେଘମାନେ ଭଳି, ଶୂନ୍ୟତାକୁ ଗଲେ; ପାଉଡ଼ି ତଳ ଭଳି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ନେମେ ମନୋରମାẖ କାମା ନ ଚ ରମ୍ଯା ଵିଭୂତଯଃ । ଇଦଂ ମତ୍ତାଙ୍ଗନାପାଙ୍ଗଭଙ୍ଗଲୋଲଂ ଚ ଜୀଵିତମ୍
ଏହି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକ ସତ୍ୟରେ ମନୋହର ନୁହେଁ, ଏହି ଭବ୍ୟ ସମ୍ପଦଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ; ମଦମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ଚାହିଁ ଝୁଲୁଥିବା ଏହି ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର।
କ୍ଵେଵ କସ୍ଯ କଥଂ ନାମ କୁତ ଆଶ୍ଵାସନଂ ମୁନେ । ଅଦ୍ଯ ଶ୍ଵୋ ଵା ପଦଂ ପାପୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ନିଯଚ୍ଛତି
କେଉଁଠି, କାହା ପାଇଁ, କିପରି, ମୁନି, କେହି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବାର ସ୍ଥାନ ଅଛି? ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି, ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପଦ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଦେଇପାରେ।
ଶରୀରଂ ପର୍ଣଵଦ୍ ଭ୍ରଂଶି ଜୀଵିତଂ ଜୀର୍ଣସଂସ୍ଥିତି । ଧୀରଧୀରତଯା ଗ୍ରସ୍ତା ରସା ନୀରସତାଂ ଗତାଃ
ଶରୀର ପତ୍ର ପରି ଖସିଯାଏ; ଜୀବନ ଜରା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି; ଦୃଢ ହେଉ କି ଦୁର୍ବଳ, ସମସ୍ତ ରସ ଭୋଗ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି।
ନୀତଂ ମନୋରଥୈର୍ ଏଵ ନୀରସୈର୍ ଆଯୁର୍ ଆତତମ୍ । ନ ମନସ୍ଵି ଚମତ୍କାରକାରି କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପୀହିତମ୍
ଏହି ଆୟୁଷ୍ୟ ମାତ୍ର ଅସ୍ବାଦିତ କଳ୍ପନାରେ ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ତକୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦେଇପାରିବା କିଛି କାମ ହୋଇନାହିଁ।