ସା ନିଵୃତ୍ତା କୁଟୀ ତତ୍ର ସମ୍ପନ୍ନଂ ଵ୍ଯୋମ କେଵଲମ୍ । ସ ସିଦ୍ଧୋ ଽଥ ନିରାଧାରḫ ପତିତୋ ଽଧସ୍ ସମାଧିମାନ୍
ସେଠାରେ ଥିବା କୁଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; କେବଳ ଶୁଭ୍ର ଆକାଶ ରହିଗଲା। ସେ ସିଦ୍ଧ, ନିରାଧାର ଅବସ୍ଥାରେ, ତଳକୁ ପଡିଲେ, ସମାଧିରେ ବ୍ୟସ୍ତ।
ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପସଂଶାନ୍ତୌ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପପତ୍ତନମ୍ । ଯଥା ସାଶୁ କୁଟୀ ନଷ୍ଟା ମତ୍ସଙ୍କଲ୍ପୋପଶାନ୍ତିତଃ
ସ୍ୱପ୍ନ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ସ୍ୱପ୍ନ ଇଚ୍ଛାର ସହର ମିଶିଯାଏ; ଏହିପରି, ମୋର ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେବା ସହିତ, ସେ କୁଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।
ସ ପପାତ ତତୋ ଧ୍ଯାନୀ ଜଲୋତ୍ପୀଡ ଇଵାମ୍ବୁଦାତ୍ । ଖାଦ୍ ଇଵାନିଲନୁନ୍ନୋ ଽବ୍ଦ ଇନ୍ଦୁର୍ ଦିଵ ଇଵ କ୍ଷଯେ
ସେ ଧ୍ୟାନରତ ଲୋକଟି ଏକ ମେଘରୁ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡିଯିବା ପରି, ଆକାଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର ଯାତ୍ରା ଶେଷ ହେଲେ ପଡିଯିବା ପରି, କିମ୍ବା ପବନରେ ଉଡିଯାଇଥିବା ମେଘ ପରି ତଳକୁ ଖସିଗଲା।
ଵୈମାନିକ ଇଵାପୁଣ୍ଯଶ୍ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । ଖାତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ ଇଵ ପାଷାଣସ୍ ସ ପପାତ ତତୋ ଽଵନୌ
ସେ ତଳକୁ ଖସିଗଲା, ଯେପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକର ଉପରେ ଉପକାର ନଥିବା ଦେବତା, କିମ୍ବା ମୂଳ କଟିଦିଆ ଗଛ, କିମ୍ବା ଗହ୍ୱରରୁ ଫେଙ୍ଗିଦିଆ ପଥର।
ଅହଂ ଯାଵଦ୍ ଇଯଂ ତାଵତ୍ କୁଟିକାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି କଲ୍ପନେ । କ୍ଷୀଣେ କୁଟୀକ୍ଷଯେ ଜାତେ ସ ସିଦ୍ଧḫ ପତିତẖ କ୍ଷଣାତ୍
‘ଏହି କୁଟି ରହୁ’ ଭାବ ଯାଏଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା, କୁଟି ନଷ୍ଟ ହେଲାବେଳେ, ସେ ସିଦ୍ଧ ଲୋକଟି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତଳକୁ ପଡିଗଲା।
ପତତା ତେନ ସିଦ୍ଧେନ ତତସ୍ ସୌଜନ୍ଯକୌତୁକାତ୍ । ସାର୍ଧମ୍ ଏଵାହମ୍ ଅଗମଂ ନଭସୋ ଵସୁଧାତଲମ୍
ସେ ସିଦ୍ଧ ଲୋକଟି ତଳକୁ ପଡୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଉତ୍ସୁକତା ଓ ଭଲପାଇବାରୁ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀରେ ନମିଗଲି।
ସୋ ଽପତତ୍ ପଵନସ୍କନ୍ଧଵଲନାଵର୍ତଵୃତ୍ତିଭିଃ । ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାନ୍ତଗୀର୍ଵାଣରମଣାଵନୌ
ସେ ବାୟୁର ଝଟକା ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ବହି, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରିୟ କରିଥିବା, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରିଥିବା ପୃଥିବୀରେ ପଡିଗଲା ।
ପ୍ରାଣାପାନୋର୍ଧ୍ଵଗାମିତ୍ଵାତ୍ ଖାଦ୍ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଏଵ ସଃ । ସ୍ପଷ୍ଟ ଏଵୋର୍ଧ୍ଵମୂର୍ଧୋର୍ଵ୍ଯାଂ ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନୋ ଽପତତ୍
ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଉପରକୁ ଯାଉଥିଲାବେଳେ, ସେ ଯେପରି ଅଛି ଏମିତି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରକୁ ରଖି, ପୃଥିବୀରେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଗଲେ ।
ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ବଭୂଵାସାଵ୍ ଇଵ ନୂନମ୍ ଅଚେତନଃ । ପାଷାଣଦେହ ଇଵ ଵା ଵାତୂଲାତ୍ମେଵ ଵା ଲଘୁଃ
ସେ ସଚେତନ ହେଲେ ନାହିଁ, ସତ୍ୟରେ ଅଚେତନ ଭଳି, ପାଥର ଶରୀର ଭଳି କିମ୍ବା ବାୟୁରେ ଉଡୁଥିବା ଆତ୍ମା ଭଳି, ହାଲୁକ ଭାବରେ ରହିଗଲେ ।
ମଯା ତଦଵବୋଧାର୍ଥମ୍ ଅଥ ଯତ୍ନଵତା ତଦା । କୃତ୍ଵା ଜଲଦତାଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଵୃଷ୍ଟଂ ଗର୍ଜିତମ୍ ଊର୍ଜିତମ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଭଲ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଆକାଶରେ ମେଘ ଭାବେ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବର୍ଷା ଓ ଗର୍ଜନ କରିଥିଲି ।
କରକାଶନିପାତେନ ତେନ ତସ୍ମିନ୍ ଦିଗନ୍ତରେ । ମଯୂରḫ ପ୍ରାଵୃଷୀଵାସୌ ବୁଦ୍ଧୋ ଽବୋଧି ଵନାଵନେଃ
ଏହି ଦିଗରେ ବିଜୁଳି ପଡିବା ସହିତ, ବନ୍ଧୁ ମୟୂର ମନେ ଭାରି ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଯେପରି ଜାଗିଉଠେ, ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନର ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜାଗିଉଠିଲା ।
ବଭାଵ୍ ଆସାଦିତାଙ୍ଗଶ୍ରୀର୍ ଵିକାସିତଵିଲୋଚନଃ । ଧାରାନିକରଫୁଲ୍ଲାତ୍ମା ପ୍ରାଵୃଷୀଵାମ୍ବୁଜାକରଃ
ସେ ଶରୀରରେ ରୂପ ଆସିଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ଦେଖୁଥିଲା, ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦର ଝରଣାରେ ଫୁଲିଉଠିଥିଲା, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଜଳ ଭରା ପଦ୍ମପୋଖରୀ ପରି ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ସମ୍ପ୍ରଶାନ୍ତାଯାଂ ଵୃଷ୍ଟୌ ତମ୍ ଅହମ୍ ଅଗ୍ରତଃ । ଅପୃଚ୍ଛଂ ସ୍ଵଚ୍ଛମ୍ ଆଵୃତ୍ତ୍ଯା ନିଵୃତ୍ତଂ ପରମାର୍ଥତଃ
ବର୍ଷା ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଜାଗିଉଠିଲା ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଗଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, ଏବେ ମନ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ।
କ୍ଵ ସ୍ଥିତୋ ଽସି କରୋଷୀଦଂ କିଂ ଚ ଭୋ ମୁନିନାଯକ । କସ୍ ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦ୍ ଅଲଂ ଦୂରାନ୍ ନ ଭ୍ରଂଶମ୍ ଅପି ଚେତସି
ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ, ଏଠାରେ କଣ କରୁଛ, ମୁନିମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତୁମେ କିଏ, ଏବଂ କାହିଁକି ଏତେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମନ କିଛି ଭ୍ରମିବା ନାହିଁ ?
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ମାମ୍ ଅସୌ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପ୍ରାକ୍ତନୀଂ ଗତିମ୍ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଚାରୁ ଚାତକୋ ଜଲଦଂ ଯଥା
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସେ ମୋତେ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାକୁ ମନେ ପକାଇ, ମଘା ଚାଟକା ପକ୍ଷୀ ମେଘକୁ ଯେପରି ମଧୁର କଥା କହେ, ସେମିତି ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରତିପାଲଯ ମେ ଯାଵତ୍ ସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ପଶ୍ଚାତ୍ ପାଶ୍ଚାତ୍ଯଂ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ମୋର ଜୀବନର କଥା ମୁଁ ମନେ ପକାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଅପେକ୍ଷା କର; ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣାଗୁଡିକ କହିଦେବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵାଶୁ ସ ଯଥାଵୃତ୍ତମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ସ୍ମୃତଵାନ୍ ସାଯମ୍ ଅହ୍ନୀଵ ସମାଚରିତମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଏପରି କହି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଭାବନା କରି, ଯେପରି ଦିନ ଶେଷରେ ଜଣେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ କରେ, ସେମିତି ନିଜର ଜୀବନର ଘଟଣାଗୁଡିକ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମନେ ପକାଇଲେ।
ମାମ୍ ଅଥୋଵାଚ ଵଚନଂ ଚାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଶୀତଲମ୍ । ଆହ୍ଲାଦକମ୍ ଅନିନ୍ଦ୍ଯଂ ଚ ନିରଵଦ୍ଯଂ ସୁଖୋଦଯମ୍
ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଏମିତି କଥା କହିଲେ, ଯେଉଁ କଥା ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ପରି ଶୀତଳ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଦୁଷ୍ଟିହୀନ ଏବଂ ସୁଖ ଦେଇଥିଲା।
ଅଧୁନା ତ୍ଵଂ ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପରିଜ୍ଞାତୋ ଽଭିଵାଦଯେ । ଅତିକ୍ରମୋ ଽଯଂ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯସ୍ ସ୍ଵଭାଵୋ ହି ସତାଂ କ୍ଷମା
ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୁନ୍ଜଳି ଦେଉଛି। ମୋର ଏହି ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମାଫ କରିବା ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ବଭାବ।
ମୁନେ ଚିରମ୍ ଅହଂ ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଦେଵୋପଵନଭୂମିଷୁ । ଭୋଗାମୋଦଵିମୋହେଷୁ ଷଟ୍ପଦḫ ପଦ୍ମିନୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ମୁନି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲି, ଭୋଗ ଓ ଆନନ୍ଦର ମୋହରେ ମତିଭ୍ରମ ହୋଇଥିଲି, ଯେପରି ମଧୁମକୁ ମନ୍ଦାର ଫୁଲରେ ଘୂରିବା।
ଦୃଶ୍ଯନଦ୍ଯାମ୍ ଅଥୋ ଚିତ୍ତଜଲକଲ୍ଲୋଲହେଲଯା । ଚକ୍ରାଵର୍ତୋହ୍ଯମାନେନ ମଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନେନ ଚିନ୍ତିତମ୍
ଦୃଶ୍ୟର ନଦୀରେ, ମୋ ଚିତ୍ତ ଚିନ୍ତାର ତରଙ୍ଗରେ ଉଠିବା-ଉତାରିବା କରୁଥିଲା, ଚକ୍ରାବାର୍ତିରେ ଘୂରି ଯାଉଥିଲା, ଏହି ଅସ୍ଥିରତାରେ ମୁଁ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲି।
ସଂସାରସାଗରେ ଦୃଶ୍ଯକଲୋଲ୍ଲୈର୍ ଅହମ୍ ଆକୁଲଃ । କାଲେନୋଦ୍ଵେଗମ୍ ଆଯାତଶ୍ ଚାତକୋ ଽଵଗ୍ରହେ ଯଥା
ସଂସାରର ସାଗରରେ, ଦୃଶ୍ୟର ତରଙ୍ଗରେ ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲି; ସମୟ ଗତିରେ ମୋ ମନରେ ଉଦ୍ବେଗ ଆସିଥିଲା, ଯେପରି ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ଅଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ।
ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରୈକସାରେଷୁ ରମ୍ଯଂ ଭୋଗେଷୁ ନାମ କିମ୍ । ଅଵତିଷ୍ଠେ ଗତୋଦ୍ଵେଗଂ ସଂଵିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଏଵ କେଵଲମ୍
ଏହି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ ମାନେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ । ମୁଁ ଆଗ୍ରହ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଏକା ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସି ଅଛି ।
ଶବ୍ଦରୂପରସସ୍ପର୍ଶଗନ୍ଧମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ପରମ୍ । ନେହ କିଞ୍ଚନ ନାମାସ୍ତି କିମ୍ ଏତାଵତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ରମେ
ଧ୍ୱନି, ଆକୃତି, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗନ୍ଧ ଛଡା ଏଠାରେ କିଛି ଅନ୍ୟ ଅଟେନି; ଏପରି ସୀମିତ ଜିନିଷରେ ମୁଁ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ ନେବି?
ଵିନ୍ମାତ୍ରାକାଶମ୍ ଏଵୈତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵ ଵା । ତତ୍ କିମ୍ ଅତ୍ରାସଦାକାରେ ରମେ ନଷ୍ଟମତିର୍ ଯଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କେବଳ ଚେତନାର ଆକାଶ କିମ୍ବା ଚେତନା ଅଟେ । ଏପରି ଅସତ୍ ଆକୃତିରେ, ମନ ହରାଇଥିବା ଲୋକ ଭଳି, ମୁଁ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ ନେବି?
ଵିଷଯା ଵିଷଵୈଷମ୍ଯା ଵାମାẖ କାମଵିମୋହଦାଃ । ରସା ଵିରସଵୈରସ୍ଯା ଲୁଠନ୍ନ୍ ଏଷୁ ନ କୋ ହତଃ
ବିଷୟଗୁଡିକର ନିଜସ୍ୱ ଅସମତା ଅଟେ, ସେଗୁଡିକ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ଭ୍ରମ ଦେଇଥାଏ; ସେମାନଙ୍କର ରସ ଅସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଓ ଅସୁଖଦ; ଏମାନେ ଭିତରେ ଲୁଟିବା ଦ୍ୱାରା କିଏ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି?
ଜୀର୍ଣଜୀଵିତଜମ୍ବାଲଜରଚ୍ଛଫରିକାଂ ମତିମ୍ । କାଯଦ୍ରୁମଗତାଦାତୁଂ ଜରେଚ୍ଛତି ବୃହଦ୍ବକୀ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ବଡ଼ ହେରନ୍ ପକ୍ଷୀ, ଶରୀର ଗଛରେ ବସିଥିବା, ଜୀବନର ଜରା ଏବଂ ମଲିନତାରେ ଅଳିଆଯାଇଥିବା ଛୋଟ ମାଛ ସଦୃଶ ମନକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେଁ।
କାଯୋ ଽଯମ୍ ଅଚିରାପାଯୋ ବୁଦ୍ବୁଦୋ ଽମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ । ସ୍ଫୁରନ୍ନ୍ ଏଵ ପୁରୋ ଽନ୍ତର୍ଧିଂ ଯାତି ଦୀପଶିଖା ଯଥା
ଏହି ଶରୀର ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସାଗରରେ ଥିବା ଫୁଲା ଦାଣ୍ଡା ପରି; ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଝିଁପି ହେଉଥିବା ଦୀପର ଶିଖା ପରି ହେଉଛି।
ଵିଵିଧାକୁଲକଲ୍ଲୋଲା ଚକ୍ରାଵର୍ତଵିଧାଯିନୀ । ମୃତିଜନ୍ମବୃହତ୍କୂଲା ସୁଖଦୁẖଖତରଙ୍ଗିଣୀ
ଏହା ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ତେଜିତ ଦଳର ତରଙ୍ଗ ଆଛି, ପୁନଃପୁନ ଚକ୍ରାବାତ ତିଆରି କରେ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ବଡ଼ ପାର ଅଛି, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଆଛି।
ଯୌଵନୋଲ୍ଲାସକଲିଲା ଜରାଧଵଲଫେନିଲା । କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ସମ୍ପନ୍ନସୁଖବୁଦ୍ବୁଦା
ଏହା ଯୁବାବସ୍ଥାର ଉତ୍ସାହରେ ମଲିନ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ସ୍ଫେନା ଧଳା ଫେନରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ଅପେକ୍ଷା ନ କରିଥିବା ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ଅସ୍ଥାୟୀ ସୁଖର ଫୁଲା ଦାଣ୍ଡା ପରି।