ସମୁତ୍ପାଦଯତାଶେଷଲତାତରୁତୃଣାଙ୍କୁରାନ୍ । ଭୂତଲେନ ରସାକୃଷ୍ଟ୍ଯା ମଯାର୍ଥେନେଵ ଜୃମ୍ଭିତମ୍
ପୃଥିବୀ ଜଳକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି ଯେପରି ଅନେକ ଲତା, ଗଛ, ଘାସ ଓ ଅଙ୍କୁର ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ଏମିତି ଫଳିଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ଅଵଦାତତମେ ଶୁଦ୍ଧବୋଧାକାଶମଯେ ମଯି । ଜଗଲ୍ଲକ୍ଷାଣି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚ କାନିଚିତ୍
ପରିସ୍କୃତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ ମୂର୍ତ୍ତି ମୋରେ, ଅନେକ ଜଗତ୍ଗୁଡ଼ିକ ଅଛନ୍ତି, ତଥାପି କିଛି ଜଗତ୍ ଅଛିନାହିଁ।
ଚିତି ଚାରୁଚମତ୍କାରଂ ଚମତ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ଯତ୍ ସ୍ଵତଃ । ସ୍ଵଚମତ୍କୃତଯୋ ଽନ୍ତସ୍ସ୍ଥାସ୍ ତଦ୍ ଏତାସ୍ ସୃଷ୍ଟିଦୃଷ୍ଟଯଃ
ଚେତନା ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତତାରେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି; ଏହି ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିର ଦୃଶ୍ୟ।
ଅନୁଭୂତଂ କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯାଵତ୍ କ୍ଵଚନ କିଞ୍ଚନ । ପରମାର୍ଥଚମତ୍କାରାଦ୍ ଋତେ ନେହୋପଲଭ୍ଯତେ
ଯେଉଁ କିଛି ଅନୁଭବ କରାଯାଇଛି, କରାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଦେଖାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକ ଏଠାରେ କେବଳ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ତାହା ଛଡ଼ା ଏଠାରେ କିଛି ମିଳେନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଵିଶ୍ଵରୂପାତ୍ମା ସର୍ଵକର୍ତା ନିରାମଯଃ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଶ୍ ଶୁଦ୍ଧବୋଧାତ୍ମା ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକଂ ଯତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଦୁଃଖରହିତ; ସଚେତନ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଆତ୍ମା, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମର ଗୁଣରେ ଅଛି।
ସର୍ଵସ୍ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଗସ୍ ସର୍ଵସଂଶ୍ରଯଃ । ଏତତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵିଷଯମ୍ ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ନ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସମସ୍ତ, ସମସ୍ତଠାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ—ଏହା ଜାଗୃତଙ୍କର ଅଂଶ; ଅଜାଗୃତ ଅଂଶକୁ ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।
ଆକାଶକୋଶଵିଶଦାତ୍ମନି ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପେ ଯେଯଂ ସ୍ଵତା କଚତି ସର୍ଗପରମ୍ପରେତି । ସାନ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଏଵ କିଲ ତାପ ଇଵାନ୍ତର୍ ଊଷ୍ମା ଭେଦୋପଲମ୍ଭ ଇତି ନାସ୍ତି ସଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତମ୍
ଚେତନାର ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ସ୍ବରୂପରେ ଯେଉଁ ଆତ୍ମତ୍ୱ ଚମକେ, ଏବଂ ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁକ୍ରମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ଶାନ୍ତି ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏହା ଭିତରର ଉଷ୍ମା ପରି, କାରଣ ବିଭେଦ କେବଳ ଦେଖାଯାଏ, ସତରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ଅସୀମ ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ।
ଅଥୈଵଂରୂପସଂଵିତ୍ତେḫ ପରାଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ତମ୍ ଅମ୍ବରକୁଟୀକୋଶଦେଶମ୍ ଆଗତଵାନ୍ ଅହମ୍
ଏପରି ଅନୁଭୂତିରୁ ମୋ ଚେତନାକୁ ପଛକୁ ଟାଣି, ଉଦ୍ୟମ କରି ଆକାଶ ଦୂରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିପହଁଚିଲି।
ଯାଵତ୍ ତତ୍ର ନ ପଶ୍ଯାମି ସ୍ଵଦେହଂ କ୍ଵଚନ ସ୍ଥିତମ୍ । ପଶ୍ଯାମି କେଵଲଂ ସିଦ୍ଧଂ କମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଂ ପୁରସ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ କେଉଁଠି ଦେଖିଲି ନାହିଁ; କେବଳ ଏକ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ, ଅନ୍ୟ କେହି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲି।
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ସମାଧାନନିଷ୍ଠମ୍ ଇଷ୍ଟପଦଂ ଗତମ୍ । ସୋମ୍ଯୋଦଯମ୍ ଇଵାଦିତ୍ଯଂ ଦଗ୍ଧେନ୍ଧନମ୍ ଇଵାନଲମ୍
ସେ ଉପବିଶିଥିଲେ, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ଚାହିଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ; ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଜଳିଯାଇଥିବା ଜଳାଣା ପରି ଅଗ୍ନି।
ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନଂ ଶାନ୍ତଂ ସମାଧାନନିରିଙ୍ଗନମ୍ । ଗୁଲ୍ଫଦ୍ଵିତଯମଧ୍ଯସ୍ଥଵୃଷଣଂ ଵିଷଯାତିଗମ୍
ସେ ଦୃଢ଼ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସମାଧିରେ ଲଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଦୁଇଟି ଗୁଳ୍ଫ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଠାରୁ ଦୂର ଥିଲେ।
ମୃଷ୍ଟସୋମ୍ଯସମାଭୋଗସ୍କନ୍ଧବନ୍ଧୁରକନ୍ଧରମ୍ । ସୁସ୍ଥିରୋଦରଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଥାନକସ୍ଥିତିସୁନ୍ଦରମ୍
ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଓ ଗଳା ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦେହ ମୃଦୁ ଚାମକରେ ମନ୍ମୋହିତ ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ଅଂଗ ଦୃଢ଼ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଉଦର ଉପରେ ସହଜରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ନାଭୀନିକଟଗୋତ୍ତାନପାଣିଦ୍ଵିତଯଦୀପ୍ତିଭିଃ । ହୃଦଯାମ୍ଭୋଜତେଜୋଭିର୍ ବହିସ୍ସ୍ଥୈର୍ ଇଵ ଭାସିତମ୍
ନାଭି ପାଖରେ ଦୁଇଟି ହାତ ଆଉ ହୃଦୟର ପଦ୍ମର ଆଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଚମକୁଥିଲା, ଏହି ଆଲୋକ ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା।
ଶ୍ଲିଷ୍ଟପକ୍ଷ୍ମେକ୍ଷଣଂ କ୍ଷୀଣସର୍ଵେଚ୍ଛଂ ସ୍ଵଚ୍ଛତାଂ ଗତମ୍ । ସରୋ ନିମୀଲିତାମ୍ଭୋଜମ୍ ଇଵ ସୁପ୍ତଂ ଦିନାତ୍ଯଯେ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲା, ପକ୍ଷୀର ଡେଙ୍ଗା ଭଳି ଜୋଡା ହୋଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମନ ଶୁଭ୍ର ହୋଇଯାଇଥିଲା—ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ନିମିଳିତ ପଦ୍ମର ଭଳି, ଦିନ ଶେଷରେ ଶୁଇଯାଇଥିବା ପରି।
ଅଵିକ୍ଷୁଭିତମ୍ ଆଶାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତẖକରଣକୋଟରମ୍ । ଦଧାନଂ ଧୀରଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଶାନ୍ତୋତ୍ପାତମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ଅଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅନ୍ତଃକରଣର ଗଭୀର ଅଂଶକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଧରି ରଖିଛି, ଏହି ଧୀର ଚିତ୍ତରେ ଆକାଶ ଯେପରି ଅସ୍ଥିରତାରୁ ମୁକ୍ତ ଥାଏ, ସେପରି ଅନ୍ତଃକରଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଅବିକ୍ଷୁଭିତ ଅଛି।
ଅପଶ୍ଯତା ନିଜଂ ଦେହଂ ତଂ ମୁନିଂ ପଶ୍ଯତା ପୁରଃ । ଇଦଂ ମଯା ତଦା ତତ୍ର ଚିନ୍ତିତଂ ଚାରୁଚେତସା
ଏହି ମୁନି ନିଜ ଦେହକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ ଏହି ଭାବନା କରିଥିଲି।
ଅଯଂ କଶ୍ଚିନ୍ ମହାସିଦ୍ଧସ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସ୍ମିନ୍ ଦିଗମ୍ବରେ । ଚିରାଯାହମ୍ ଇଵୈକାନ୍ତଵିଶ୍ରମାର୍ଥୀ ମହାମ୍ବରମ୍
ଏଠାରେ କିଛି ମହାସିଦ୍ଧ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶରେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଉଛି, ମୋ ପରି ସେ ଏକାନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
ସମାଧିଯୋଗ୍ଯମ୍ ଏକାନ୍ତଂ ଲଭେଯେତୀହ ଚିନ୍ତଯା । କୁଟୀ ଦୃଷ୍ଟେଯମ୍ ଏତେନ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଶାଲିନା
ସେ ଏଠାରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି—‘ମୁଁ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନ ପାଇବି’; ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଥିବା ମୁନି ଏହି କୁଟିକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି।
ମଦାଗମନମ୍ ଏତେନ ତତୋ ଽଚିନ୍ତଯତାଚଲମ୍ । ତଂ ମଦ୍ଦେହଂ ଶଵୀଭୂତମ୍ ଅପାସ୍ଯେହ କୃତା ସ୍ଥିତିଃ
ମୋର ଆଗମନ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ଚିନ୍ତା ଦେଖି, ସେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ — 'ଏହି ମୃତ ଦେହକୁ ଛାଡି ଏଠାରୁ ଯିବି'.
ତଦ୍ ଇହାସ୍ତାମ୍ ଅଯଂ ଯାମି ସ୍ଵଂ ଲୋକମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚଯୀ । ଯାଵଦ୍ ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଽସ୍ମି ତାଵତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପନକ୍ଷଯାତ୍
ସେ ଭାବିଲେ — 'ଏହି ଦେହ ଏଠାରେ ରହୁ, ମୁଁ ମୋର ଜଗତକୁ ଯିବି'. ମୁଁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବା ସମୟରେ, ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେବାରୁ—
ସା ନିଵୃତ୍ତା କୁଟୀ ତତ୍ର ସମ୍ପନ୍ନଂ ଵ୍ଯୋମ କେଵଲମ୍ । ସ ସିଦ୍ଧୋ ଽଥ ନିରାଧାରḫ ପତିତୋ ଽଧସ୍ ସମାଧିମାନ୍
ସେଠାରେ ଥିବା କୁଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; କେବଳ ଶୁଭ୍ର ଆକାଶ ରହିଗଲା। ସେ ସିଦ୍ଧ, ନିରାଧାର ଅବସ୍ଥାରେ, ତଳକୁ ପଡିଲେ, ସମାଧିରେ ବ୍ୟସ୍ତ।
ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପସଂଶାନ୍ତୌ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପପତ୍ତନମ୍ । ଯଥା ସାଶୁ କୁଟୀ ନଷ୍ଟା ମତ୍ସଙ୍କଲ୍ପୋପଶାନ୍ତିତଃ
ସ୍ୱପ୍ନ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ସ୍ୱପ୍ନ ଇଚ୍ଛାର ସହର ମିଶିଯାଏ; ଏହିପରି, ମୋର ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେବା ସହିତ, ସେ କୁଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।
ସ ପପାତ ତତୋ ଧ୍ଯାନୀ ଜଲୋତ୍ପୀଡ ଇଵାମ୍ବୁଦାତ୍ । ଖାଦ୍ ଇଵାନିଲନୁନ୍ନୋ ଽବ୍ଦ ଇନ୍ଦୁର୍ ଦିଵ ଇଵ କ୍ଷଯେ
ସେ ଧ୍ୟାନରତ ଲୋକଟି ଏକ ମେଘରୁ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡିଯିବା ପରି, ଆକାଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର ଯାତ୍ରା ଶେଷ ହେଲେ ପଡିଯିବା ପରି, କିମ୍ବା ପବନରେ ଉଡିଯାଇଥିବା ମେଘ ପରି ତଳକୁ ଖସିଗଲା।
ଵୈମାନିକ ଇଵାପୁଣ୍ଯଶ୍ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । ଖାତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ ଇଵ ପାଷାଣସ୍ ସ ପପାତ ତତୋ ଽଵନୌ
ସେ ତଳକୁ ଖସିଗଲା, ଯେପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକର ଉପରେ ଉପକାର ନଥିବା ଦେବତା, କିମ୍ବା ମୂଳ କଟିଦିଆ ଗଛ, କିମ୍ବା ଗହ୍ୱରରୁ ଫେଙ୍ଗିଦିଆ ପଥର।
ଅହଂ ଯାଵଦ୍ ଇଯଂ ତାଵତ୍ କୁଟିକାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି କଲ୍ପନେ । କ୍ଷୀଣେ କୁଟୀକ୍ଷଯେ ଜାତେ ସ ସିଦ୍ଧḫ ପତିତẖ କ୍ଷଣାତ୍
‘ଏହି କୁଟି ରହୁ’ ଭାବ ଯାଏଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା, କୁଟି ନଷ୍ଟ ହେଲାବେଳେ, ସେ ସିଦ୍ଧ ଲୋକଟି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତଳକୁ ପଡିଗଲା।
ପତତା ତେନ ସିଦ୍ଧେନ ତତସ୍ ସୌଜନ୍ଯକୌତୁକାତ୍ । ସାର୍ଧମ୍ ଏଵାହମ୍ ଅଗମଂ ନଭସୋ ଵସୁଧାତଲମ୍
ସେ ସିଦ୍ଧ ଲୋକଟି ତଳକୁ ପଡୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଉତ୍ସୁକତା ଓ ଭଲପାଇବାରୁ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀରେ ନମିଗଲି।
ସୋ ଽପତତ୍ ପଵନସ୍କନ୍ଧଵଲନାଵର୍ତଵୃତ୍ତିଭିଃ । ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାନ୍ତଗୀର୍ଵାଣରମଣାଵନୌ
ସେ ବାୟୁର ଝଟକା ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ବହି, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରିୟ କରିଥିବା, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରିଥିବା ପୃଥିବୀରେ ପଡିଗଲା ।
ପ୍ରାଣାପାନୋର୍ଧ୍ଵଗାମିତ୍ଵାତ୍ ଖାଦ୍ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଏଵ ସଃ । ସ୍ପଷ୍ଟ ଏଵୋର୍ଧ୍ଵମୂର୍ଧୋର୍ଵ୍ଯାଂ ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନୋ ଽପତତ୍
ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଉପରକୁ ଯାଉଥିଲାବେଳେ, ସେ ଯେପରି ଅଛି ଏମିତି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରକୁ ରଖି, ପୃଥିବୀରେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଗଲେ ।
ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ବଭୂଵାସାଵ୍ ଇଵ ନୂନମ୍ ଅଚେତନଃ । ପାଷାଣଦେହ ଇଵ ଵା ଵାତୂଲାତ୍ମେଵ ଵା ଲଘୁଃ
ସେ ସଚେତନ ହେଲେ ନାହିଁ, ସତ୍ୟରେ ଅଚେତନ ଭଳି, ପାଥର ଶରୀର ଭଳି କିମ୍ବା ବାୟୁରେ ଉଡୁଥିବା ଆତ୍ମା ଭଳି, ହାଲୁକ ଭାବରେ ରହିଗଲେ ।
ମଯା ତଦଵବୋଧାର୍ଥମ୍ ଅଥ ଯତ୍ନଵତା ତଦା । କୃତ୍ଵା ଜଲଦତାଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଵୃଷ୍ଟଂ ଗର୍ଜିତମ୍ ଊର୍ଜିତମ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଭଲ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଆକାଶରେ ମେଘ ଭାବେ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବର୍ଷା ଓ ଗର୍ଜନ କରିଥିଲି ।